CHÀO MỪNG CÁC EM ĐẾN
VỚI TIẾT HỌC NGÀY HÔM
NAY

KHỞI
ĐỘNG

VIDEO 1

KHỞI
ĐỘNG
Em hãy quan sát video
và trả lời câu hỏi: Nêu các giai
đoạn trong vòng đời phát triển của cá hồi.
Trứng

Cá bột
Cá giống
nhỏ

Cá sinh sản

Cá con
Cá non
Cá trưởng
thành

BÀI 14.
SINH SẢN
CỦA CÁ VÀ
TÔM

VIDEO 1

NỘI DUNG BÀI
HỌC
I
II

ĐẶC ĐIỂM SINH
SẢN CỦA CÁ, TÔM
KĨ THUẬT ƯƠNG,
NUÔI CÁ, TÔM
GIỐNG

I. ĐẶC ĐIỂM
SINH SẢN CỦA CÁ,
TÔM
Lê Ngọc Bích

VIDEO 1

Đọc thông tin mục I và hoàn thành phiếu học tập
số 1.
Tiêu chí

PHIẾU HỌC TẬP SỐ
1
Cá

Tôm

Tuổi thành thục

 

 

Mùa sinh sản

 

 

Phương thức sinh sản

 

 

Điều kiện sinh sản

 

 

Sức sinh sản

 

 

SINH SẢN CỦA CÁ VÀ

Tiêu
chí

Tuổi

Cá

TÔM

Tôm

Tuổi thành thục sinh dục là tuổi nhỏ nhất trong đời (lần đầu tiên)
cá, tôm có sản phẩm sinh dục thành thục (trứng và tinh trùng có
khả năng thụ tinh).

- Cá rô phi: 4 – 16 tháng tuổi.
thành - Cá chép: 12 – 18 tháng tuổi.
Cá
tra
đực:
khoảng
24
thục
tháng tuổi;
- Cá tra cái: khoảng 36 tháng
tuổi.

Xác định dựa vào tuổi và khối
lượng cơ thể.
- Tôm sú: 8 tháng tuổi (90 g ở con
đực, 100 g ở con cái).
- Tôm thẻ chân trắng: 10 tháng tuổi
(40 g ở con đực, 45 g ở con cái).

SINH SẢN CỦA CÁ VÀ

Tiêu
chí

TÔM

Cá

- Miền Bắc: cuối mùa
xuân, đầu mùa hè
Mùa
(tháng 3,4).
sinh sản - Miền Nam: đầu mùa
mưa (tháng 5).

Tôm
- Tôm sú đẻ quanh năm, tập
trung tháng 3 – 4 và tháng 7 – 10.
- Tôm thẻ chân trắng: tháng 12
năm trước đến tháng 4 năm sau.

Theo em việc xác định mùa sinh
sản có ý nghĩa gì đối với sản
Ý nghĩa của việc xác
định mùa sinh sản đối
với sản xuất: Giúp cho
việc chọn thời điểm thả giống
phù hợp, dễ quản lí, thu
hoạch và bảo vệ nguồn lợi
thủy sản.

xuất?

VIDEO 1

Giải thích vì sao mùa sinh sản chủ yếu của cá
ở miền Bắc và miền Nam nước ta lại khác
nhau.
Do vào thời điểm đó, nguồn thức ăn
thường dồi dào hơn vì có nhiều sinh
vật phù du, côn trùng, các động vật
nhỏ khác sinh sản.
Hình 14.1. Hoạt động sinh sản của
cá

SINH SẢN CỦA CÁ VÀ

Tiêu
chí
Phương
thức sinh
sản

TÔM

Cá

Tôm

Phần lớn đẻ
trứng, thụ
tinh ngoài
trong môi
trường nước.

Sinh sản bằng hình thức giao vĩ và đẻ trứng.
- Tôm nước ngọt: trứng sau khi đẻ được các
lông tơ ở chân bụng của tôm mẹ giữ lại đến
khi nở thành ấu trùng.
- Đa số tôm nước mặn: trứng sau khi thụ tinh
sẽ được phóng thích ra môi trường nước.

Quan sát hình ảnh, nghiên cứu thông tin mục I trong
SGK, và trả lời câu hỏi: Nhận xét kích thước, số lượng
trứng của cá, tôm.

Trứng của cá

Trứng của tôm

VIDEO 1

Đặc điểm
Trứng cá, tôm có kích
thước nhỏ, số lượng lớn.

SINH SẢN CỦA CÁ VÀ

Tiêu
chí

Cá

TÔM

- Cá chép: thời tiết mát mẻ,
nhiệt độ nước 20 – 250C,
oxygen 6-8mmg/L, có giá thể
và cây thủy sinh, có nguồn
Điều kiện nước mới,…
- Cá tra: bơi ngược dòng tìm
sinh sản
các bãi đẻ (sông Meekông
khu vực thuộc địa phận
Campuchia),…

Tôm
Có tập tính di cư.
- Tôm càng xanh: di cư đến
vùng cửa sông nước lợ, độ
mặn 12‰.
- Tôm sú: di cư ra vùng biển
nhiệt đới sâu từ 50 – 160m,
độ mặn 28‰ - 30‰.

SINH SẢN CỦA CÁ VÀ

Tiêu
chí

Cá

Sức sinh

Tương đối cao do đặc tính đẻ
trứng, thụ tinh ngoài.

sản

TÔM

Tôm

Tùy thuộc vào loài, kích cỡ,
tình trạng sức khỏe và điều
kiện sống.

Vì sao sức sinh sản của cá cao hơn so với
đa số các loài động vật có xương sống
khác?

Sức sinh sản của cá cao hơn so với đa số các loài động
vật có xương sống khác. Vì
Trứng cá nhỏ

Cần ít năng lượng hơn
để sản xuất.

Môi trường nước

Dễ dàng tiếp cận, thụ
tinh cho trứng

Cá mẹ không nuôi
con

Cá con phải tự sinh tồn
khi còn nhỏ

Tuổi thọ ngắn

Sinh sản nhiều để duy trì
nòi giống

Sống trong môi
trường nước

Nhiều thức ăn và ít kẻ
thù hơn trên cạn

Tích hợp tra cứu số nâng cao: Thông tin về các chất kích
thích sinh sản kích dục tố (như HCG, LRHa) và sơ đồ các
giai đoạn biến thái của tôm sú đang cần hình ảnh số liệu
chi tiết. Hãy áp dụng các kỹ thuật tìm kiếm
nâng cao trên internet để thu thập chính xác
tư liệu số này.

II. KĨ THUẬT ƯƠNG,
NUÔI CÁ, TÔM
GIỐNG

1. KĨ THUẬT ƯƠNG NUÔI CÁ
GIỐNG
Các giai đoạn phát triển của cá

trứng được thụ tinh

cá bột

cá giống

cá hương

cá thương phẩm

1. KĨ THUẬT ƯƠNG NUÔI CÁ
GIỐNG

Trình bày quá trình ương nuôi cá bột lên cá
hương và cá hương lên cá giống theo các câu
hỏi gợi ý:
• Trước khi ương nuôi cá cần chuẩn bị ao nuôi như thế nào?
• Cá được lựa chọn làm giống cần đạt tiêu chuẩn gì (về kích cỡ)?
• Nên thả cá vào thời điểm nào trong ngày và thời vụ nào?
• Mật độ ương nuôi là bao nhiêu?
• Sau khi thả cần chăm sóc và quản lí như thế nào?
• Khi nào thì thu hoạch cá giống? Cần làm gì trước khi thu hoạch cá hương?

Đọc thông tin và hoàn thành phiếu học tập số
2:
PHIẾU HỌC TẬP
KĨ THUẬTSỐ
ƯƠNG,
NUÔI CÁ
2
GIỐNG

Ương nuôi cá bột
lên cá hương

Giai đoạn

Ương nuôi cá hương
lên cá giống

Chuẩn bị ao nuôi

 

 

Lựa chọn, thả giống

 

 

Chăm sóc và quản lí

 

 

Thu hoạch

 

 

Giai

Ương nuôi cá bột

Ương nuôi cá hương

đoạn

lên cá hương

lên cá giống

Ao
nhỏ
hoặc
vừa
(500
m²
2000
m²),
Chuẩn
sâu từ 1,2 m - 1,5 m; cải tạo theo đúng
bị
kĩ thuật.
Thả cá trong vòng 5 – 7 ngày sau khi lấy
ao
nước vào ao.
nuôi

Ao 1000 m2 – 2000
m2, sâu từ 1,2 m –
1,5m; cải tạo theo
đúng kĩ thuật.

Các bước cải tạo ao trước khi nuôi

Lắng
lọc

Diệt tạp, khử
khuẩn

Khử hóa
chất

Bón phân gây
màu

Thả cá

Lồng ương cá giống

Giai

Ương nuôi cá bột

Ương nuôi cá hương

đoạn

lên cá hương

lên cá giống

- Chọn cá: đã tiêu hết noãn
hoàng, có khả năng tự bơi.
- Thời vụ thả:
+ Miền Bắc: tháng 2 – tháng 5,
tháng 7 – tháng 9.
+ Miền Nam: ương nuôi quanh
năm, tập trung mùa mưa.
- Thả giống: vào sáng sớm
hoặc chiều mát; mật độ 100 –
250 con/m².

- Chọn cá cỡ dài khoảng 0,7 –
7 cm tùy loài.
- Thời vụ thả:
+ Miền Bắc: tháng 2 - tháng 6,
tháng 8 - tháng 10.
+ Miền Nam: ương nuôi quanh
năm.

Lựa chọn,
thả giống

- Thả giống: sáng sớm hoặc
chiều mát; mật độ 10 – 20
con/m2.

Bảng 14.2. Kích cỡ cá giống một số loài cá nước ngọt nuôi phổ biến
Chiều dài
Loại

cơ thể
(cm)

Khối lượng
cơ thể (g)

Cá rô phi

>2,5

>1,0

Cá chép

7 – 10

15 – 20

Cá trắm cỏ

12 – 15

40 – 45

5–6

1 – 1,8

5,5 – 6,0

2 – 2,4

8

5

7 – 15

3 – 10

Cá lăng chấm
Cá sặc rằn
Cá thát lát còm
Cá tra giống cỡ nhỏ

Nguồn

QCVN 02-33-1:2020/BNNPTNT

QCVN 02-33-1:2020/BNNPTNT
TCVN 13585-1:2022

Hình 14.7. Kích cỡ cá chép giống (a), cá tra giống (b)

Giai

Ương nuôi cá bột

Ương nuôi cá hương

đoạn

lên cá hương

lên cá giống

- Cho ăn phù hợp, theo dõi
môi trường và sức khỏe cá.
- Định kì sử dụng chế phẩm
sinh học theo hướng dẫn.

- Sử dụng thức ăn có độ đạm từ 30
-40%,
• Lượng thức ăn hàng ngày:
+ Gđ đầu: 10 – 15% KL cơ thể.
+ Gđ sau: 7 – 10% KL cơ thể.

Chăm
sóc và
quản lí

Giai

Ương nuôi cá bột

Ương nuôi cá hương

đoạn

lên cá hương

lên cá giống

Thu

- Nuôi khoảng 25 ngày thì thu
hoạch.
- Ngừng cho ăn từ 1 – 2 ngày
trước khi thu.
- Thu hoạch vào sáng sớm
hoặc chiều mát; dùng lưới mắt
nhỏ, thu dần, thao tác nhẹ.

hoạch

- Nuôi khoảng 30 - 60 ngày thì
thu hoạch.
- Ngừng cho ăn từ 1 – 2 ngày
trước khi thu.
- Thu hoạch vào sáng sớm
hoặc chiều mát; dùng lưới mắt
nhỏ, thu dần, thao tác nhẹ.

Sau khi cho nước vào ao từ 5 – 7
ngày thì tiến hành thả cá.
Tránh tạo điều kiện cho các loài động vật
khác sinh sôi trong ao hoặc từ ngoài vào sẽ
ăn cá bột.

Không nên thả cá sớm hơn 5 ngày

Giai đoạn này là giai đoạn gây nuôi động
vật phù du trong ao làm thức ăn cho cá
bột.

LƯU Ý

Tìm hiểu vì sao thời vụ ương cá giống ở miền Bắc và
miền Nam lại khác nhau.
Vì khí hậu và mùa sinh sản của cá ở hai miền khác nhau.

Vì sao trước khi thu hoạch cần ngừng cho cá ăn 1
đến 2 ngày?
Để hạn chế tối đa chất thải của cá trong quá trình vận chuyển, nếu
cá ăn no, khi vận chuyển sẽ dễ bị sình/chướng bụng.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
• Ôn lại kiến thức đã học.
• Hoàn thành bài tập phần Vận dụng.
• Làm bài tập Bài 14 – SBT Công nghệ Lâm
nghiệp – Thủy sản 12.
• Đọc và tìm hiểu trước nội dung Bài 15 Ứng dụng công nghệ sinh học
trong chọn và nhân giống thủy

CẢM ƠN CÁC EM
ĐÃ CHÚ Ý LẮNG NGHE !