Lớp 9

Chương IV BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
-Sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên
-Khôi phục môi trường và gìn giữ thiên nhiên
hoang dã
-Bảo vệ đa dạng các hệ sinh thái
-Luật bảo vệ môi trường

Tài nguyên thiên nhiên là gì? Kể tên những tài
nguyên thiên nhiên mà em biết?
Một số loại tài nguyên thiên nhiên:
- Tài nguyên thiên nhiên là nguồn vật chất sơ khai
được hình thành và tồn tại trong tự nhiên mà con
người có thể sử dụng trong cuộc sống.
Tài
Tài
Tài
nguyên
nguyên
nguyên
Tài
sinh
đất
khoáng
nguyên
vật
sản
nước

Tài nguyên thiên nhiên không phải là vô tận. Nếu
chúng ta không biết cách sử dụng hợp lí, nguồn tài
nguyên thiên nhiên sẽ bị cạn kiệt nhanh chóng.
Vậy làm thế nào để sử dụng hợp lí tài nguyên
thiên nhiên? Bài hôm nay sẽ giúp chúng ta tìm
hiểu điều này!

Tiết 59
Bài 58

I. CÁC DẠNG TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
Có các dạng tài nguyên thiên nhiên nào?

Tài
Tài nguyên
nguyên
năng lượng
thiên
vĩnh cửu:
nhiên
Năng
không
tái
lượng mặt
trời …
sinh:
Khoáng
sản

Tài
Tài
nguyên
nguyên
thiên
tái sinh:
nhiên
Sinh vật
tái sinh:
Rừng

I. CÁC DẠNG TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:

Bảng 58.1. Các dạng tài nguyên thiên nhiên
Dạng
tài cứu Ghi
kếttin
quảSGK, thảo luận
Cácnhóm
tài nguyên
Nghiên
thông
trong 3
nguyên
phút hoàn thành bảng 58.1: Các dạng tài nguyên
1. Tài
nguyên
a) Khímột
đốtsố
thiên
thiên
nhiên (Chọn
nộinhiên
dung thích
b, c, gmột hoặc
tái
b) Tài
hợpsinh
ở cột bên phải ứng với
mỗinguyên
loại tàinước
nguyên ở cột
bên trái và ghi vào cột ghi
c) kết
Tài quả)
nguyên đất
d) Năng lượng gió
a, e, i
2. Tài nguyên
e) Dầu lửa
không tái sinh
g) Tài nguyên sinh vật
h) Bức xạ mặt trời
i) Than đá
3. Tài nguyên d, h, k, l k) Năng lượng thủy triều
năng lượng
l) Năng lượng suối nước nóng
vĩnh cửu

I. CÁC DẠNG TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
 Có 3 dạng tài nguyên thiên nhiên:
Từ hình
và các thông tin trên bảng 58.1, rút ra
-Tài ảnh
nguyên tái sinh: Có khả năng phục hồi
nhậnkhi
xétsử
gìdụng
về đặc
điểm
của
từng
dạng
tài
nguyên
hợp lí (sinh vật, đất, nước …)
thiên nhiên?
-Tài nguyên không tái sinh: là dạng tài nguyên
sau một thời gian sử dụng sẽ bị cạn kiệt (than
đá, dầu mỏ …)
-Tài nguyên năng lượng vĩnh cửu: Là tài
nguyên sử dụng mãi mãi, không gây ô nhiễm
môi trường (gió, mặt trời …)

I. CÁC DẠNG TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
Quan sát hình sau và trả lời:
Tài nguyên không tái sinh ở Việt Nam có những
loại nào?
Ở Việt Nam có tài nguyên không tái sinh là: Than
đá, dầu mỏ, mỏ thiếc ...
Tài nguyên rừng là loại tài nguyên tái sinh vì nếu
Mỏtài nguyên
biết cách bảo vệ và khai thác hợp lí thì
Rừng
Thiếc
rừng có thể phục hồi sau mỗi lần khai
thác.
Bạch
Mã

Tài nguyên rừng là loại tài nguyên gì? Vì sao?

THÔNG TIN BỔ SUNG
Hiện nay, tài nguyên năng lượng vĩnh cửu đang được nghiên
cứu sử dụng ngày càng nhiều, thay thế dần các dạng năng
lượng đang bị cạn kiệt và cũng hạn chế được tình trạng ô
nhiễm môi trường.

Năng
lượng
gió

Điện
Năng lượng
từmặt trời
năng
lượng
thuỷ
triều

I. CÁC DẠNG TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
II. SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
Nghiên cứu thông tin SGK, thảo luận nhóm (4 phút), trả
1: Điền
thôngmục
tin .
vào bảng 58.2 và trả lời câu
lờiNhóm
các câu
hỏi trong
hỏi  SGK trang 175.
Nhóm 2: Thảo luận điền thông tin vào bảng 58.3 trang
176
Nhóm 3: Trả lời câu hỏi trang 176
Nhóm 3: Trả lời câu hỏi mục  trang 177

I. CÁC DẠNG TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
II. SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
1. Sử dụng hợp lí tài nguyên đất :
Bảng 58.2. Vai trò bảo vệ đất của thực vật
Tình trạng của
Có thực vật bao Không có thực vật
đất
phủ
bao phủ
Đất bị khô hạn

X

Đất bị xói mòn

X

Độ màu mỡ của
đất tăng lên

X

I. CÁC DẠNG TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
II. SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
1. Sử dụng hợp lí tài nguyên đất:
cáctrên
hìnhvùng
sau: đất dốc, những nơi có thực
GiảiQuan
thích sát
vì sao
vật bao phủ và làm ruộng bậc thang lại có thể góp
phần chống xói mòn đất?
Trả lời: Vì trên vùng đất dốc, những nơi có thực vật
bao phủ và làm ruộng bậc thang, nước chảy trên mặt
đất luôn va vào gốc cây và lớp thảm mục trên mặt đất
nên chảy chậm lại. Do vậy, rừng có vai trò quan trọng
trong việc hạn chế xói mòn đất, nhất là xói mòn trên
sườn đất dốc.
Ruộng bậc thang

Vùng đất dốc

I. CÁC DẠNG TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
II. SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
1. Sử dụng hợp lí tài nguyên đất :
Loại tài
nguyên

1. Đặc
điểm
2. Loại
TN

Tài nguyên đất
-Đất là nơi ở, nơi
sản xuất lương
thực, thực phẩm
nuôi sống con
người, sinh vật
khác
Tái sinh
-Cải tạo đất, bón
phân hợp lí.

3. Cách
sử dụng -Chống xói mòn
hợp lí đất, chống khô cạn,
chống nhiễm mặn

Tài nguyên nước

Tài nguyên rừng

I. CÁC DẠNG TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
II. SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
1. Sử dụng hợp lí tài nguyên đất:
2. Sử dụng hợp lí tài nguyên nước:
Nước là nhu cầu không thể thiếu của mọi sinh vật
trên Trái Đất. Nguồn tài nguyên nước hiện nay trên
Trái Đất đang ngày một ít dần và bị ô nhiễm.
Tài nguyên nước tái sinh theo chu trình nước của Trái
Đất

I. CÁC DẠNG TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
II. SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
1. Sử dụng hợp lí tài nguyên đất :
2. Sử dụng hợp lí tài nguyên nước :
Hoàn
thành
bảng
Bảng 58.3.
Nguyên
nhân
gây sau:
ô nhiễm nguồn nước và cách khắc phục
Nguồn nước Nguyên nhân gây ô nhiễm
Các sông,
cống nước
thải ở thành
phố
Ao, hồ

Biển

Cách khắc phục

Do dòng chảy bị tắc và do Khơi thông dòng chảy
xả rác bẩn xuống sông
Không đổ rác thải xuống sông

Do rác thải …

Dầu loang từ các vụ
tai nạn tàu thủy …

Không vứt rác bừa bãi
xuống ao, hồ
Hạn chế đền mức tối đa các vụ
tai nạn
Triển khai công tác cứu hộ kịp
thời

II. SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
1. Sử dụng hợp lí tài nguyên đất:
2. Sử dụng hợp lí tài nguyên nước:
Nếu bị thiếuQuan
nướcsát
sẽhình
có tác
hạivàgì?
sau
trả bảo
lời vệ tài nguyên
Trồng
rừng
có
tác
dụng
trong
việc
Tác
nước
là sử
nguyên
gây
ra nhiều
bệnh
Nêuhại:
hậuThiếu
quả của
việc
dụng nhân
nguồn
nước
bị ô nhiễm?
nước
Vì sao?
tật
do không?
mất vệ sinh,
và ảnh hưởng tới mùa màng do hạn
hán, không đủ nước uống cho các đàn gia súc …
Có, vì trồng rừng tạo điều kiện thuận lợi cho tuần
hoàn nước trên Trái Đất, tăng lượng nước bốc hơi và
Nguồn
Sử dụng nguồn nước bị ô nhiễm là nguyên nhân của
lượngbịnước ngầm
nước
nhiều bệnh tật ở người và động vật.
ô nhiễm

Ruộng đồng bị thiếu nước

I. CÁC DẠNG TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
II. SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
1. Sử dụng hợp lí tài nguyên đất:
2. Sử dụng hợp lí tài nguyên nước:
Loại tài
nguyên

Tài nguyên đất

-Đất là nơi ở, nơi
sản xuất lương
thực, thực phẩm
1. Đặc
nuôi sống con
điểm
người, sinh vật
khác
2. Loại TN
Tái sinh
-Cải tạo đất, bón
phân hợp lí.
3. Cách sử Chống xói mòn
dụng hợp
đất, chống khô
lí
cạn, chống nhiễm
mặn

Tài nguyên nước
Nước là nhu cầu
không thể thiếu
của tất cả các sinh
vật trên trái đất
Tái sinh
-Khơi thông dòng chảy.
-Không xả rác, chất
thải công nghiệp và
sinh hoạt xuống sông,
hồ, biển …
-Tiết kiệm nguồn nước
ngọt

Tài nguyên rừng

II. SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
1. Sử dụng hợp lí tài nguyên đất:
2. Sử dụng hợp lí tài nguyên nước:
3. Sử dụng hợp lí tài nguyên rừng:
sát các
NêuQuan
hậu quả
củahình
việcsau:
chặt phá và đốt rừng?

Hậu quả của việc chặt phá và đốt rừng là làm cạn kiệt
nguồn nước, xói mòn đất, ảnh hưởng tới khí hậu do lượng
nước bốc hơi ít, mất nguồn gen sinh vật …
Tài
Hãy kểRừng
tên một số khu rừng nổi tiếng của nước nguyên
ta
hiện đang
Cúc được bảo vệ tốt. Theo em, chúng taRừng
phải
rừng bị
Bạch
làmRừng
gìPhương
để bảo vệ các khu rừng đó?
tàn phá
Mã
Cát Nam có các khu rừng được bảo vệ tốt như
Ở Việt
BàCúc Phương, Ba Vì, Tam Đảo, Ba Bể, Cát Bà,
rừng
Bạch Mã, Bến En, YoocDon, Cát Tiên, Côn Đảo,
Rừng ngập mặn Cần Giờ, Rừng ngập mặn Đất mũi
Cà Mau…

II. SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
1. Sử dụng hợp lí tài nguyên đất:
2. Sử dụng hợp lí tài nguyên nước:
3. Sử dụng hợp lí tài nguyên rừng:

Những
nội
dung
chúng
ta
vừa
nghiên
cứu
thấy
rõ
hậu
Loại tài Tài nguyên đất Tài nguyên nước
Tài nguyên rừng
quả của việc sử dụng không hợp lí nguồn tài nguyên
nguyên
rừng. Vậy
pháp sử dụng-hợp
Rừnglílànguồn
nguồn
-Đấtđặc
là nơiđiểm
ở, nơivà biện
Nước là nhu cầu
cung cấp lâm sản,
tài nguyên
rừng
là gì? không thể thiếu
sản xuất
lương
1. Đặc
điểm

thực, thực phẩm
nuôi sống con
người, sinh vật
khác

của tất cả các
sinh vật trên trái
đất

mặn

Tái sinh

-Rừng điều hòa khí
hậu …

Tái sinh
-Cải tạo đất, bón -Khơi thông dòng chảy. -Khai thác hợp lí
kết hợp trồng bổ
phân hợp lí.
Không
xả
rác,
chất
thải
3. Cách
sung.
công
nghiệp
và
sinh
hoạt
sử dụng -Chống xói mòn
xuống sông, hồ, biển … đất,
chống
khô
Thành lập khu
hợp lí
cạn, chống nhiễm -Tiết kiệm nguồn nước
bảo tồn thiên

2. Loại TN

Tái sinh

thuốc, gỗ …

ngọt

II. SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
1. Sử dụng hợp lí tài nguyên đất:

-Cải tạo đất, bón phân hợp lí.
-Chống xói mòn đất, chống khô cạn, chống nhiễm mặn
2. Sử dụng hợp lí tài nguyên nước:

-Khơi thông dòng chảy.

-Không xả rác, chất thải công nghiệp và sinh hoạt xuống sông,
hồ, biển …
-Tiết kiệm nguồn nước ngọt

3. Sử dụng hợp lí tài nguyên rừng:

-Khai thác hợp lí kết hợp trồng bổ sung.
-Thành lập khu bảo tồn thiên nhiên

I. CÁC DẠNG TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
II. SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
Hãy cho biết tình hình sử dụng nguồn tài nguyên
rừng, đất, nước ở Việt Nam hiện nay?
Chủ trương của Đảng và nhà nước: phủ xanh đất
trống, đồi trọc
Ở những vùng đất dốc thì trồng lương thực bằng
cách làm ruộng bậc thang
Ở những vùng nước ngập mặn: khử mặn, hạ mạch
nước ngầm …

THÔNG TIN BỔ SUNG
-Trái đất có khoảng 1400.000 triệu tỷ lít
nước và chỉ có 0.0001% lượng nước ngọt sử
dụng được.
-Hàng năm ở Việt Nam, đất bị xói mòn là
200 tấn/1 ha đất trong đó có 6 tấn mùn

I. CÁC DẠNG TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
II. SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
Thế nào là sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên?
Khái niệm phát triển bền vững:
Sử
dụng
hợp
lí
tài
nguyên
thiên
nhiên
là
vừa
đáp
-Phát triển bền vững là sự phát triển không chỉ
ứng nhu cầu sử dụng tài nguyên của xã hội hiện tại
nhằm đáp ứng nhu cầu của thế hệ hiện nay mà
nhưng phải đảm bảo cho thế hệ tương lai
còn không làm tổn hại đến thế hệ tương lai, đáp
cácphát
nhutriển
cầu của
ứng
Đó lại
là sự
bền họ.
vững
 Sự phát triển bền vững là mối liên hệ giữa
công nghiệp hoá và thiên nhiên.

I. CÁC DẠNG TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
II. SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
Bản thân em đã làm gì để góp phần sử
dụng tài nguyên thiên nhiên hợp lí?
-Hiểu được giá trị của tài nguyên
-Tham gia vào các hoạt động bảo vệ nguồn
nước, bảo vệ cây, rừng …
-Tuyên truyền cho bạn bè và người xung
quanh để cùng có ý thức bảo vệ tài nguyên

CỦNG CỐ
Câu 1: Tài nguyên nào sau đây thuộc tài nguyên tái
sinh?
a. Khí đốt và tài nguyên sinh vật
b. Tài nguyên sinh vật và tài nguyên đất
c. Dầu mỏ và tài nguyên nước
d. Bức xạ mặt trời và tài nguyên sinh vật

CỦNG CỐ
Câu 2: Tài nguyên dưới đây có giá trị vô tận là:
a. Dầu mỏ, than đá và khí đốt
b. Tài nguyên khoáng sản và tài nguyên sinh vật
c. Năng lượng mặt trời
d. Cây rừng và thú rừng

CỦNG CỐ
Câu 3: Dựa vào yếu tố nào sau đây để xếp đất vào
nguồn tài nguyên tái sinh?
a. Trong đất có chứa nhiều khoáng sản kim loại
b. Đất thường xuyên được bồi đắp bởi phù sa, được
tăng chất mùn từ xác động, thực vật.
c. Trong đất có nhiều than đá
d. Nhiều quặng dầu mỏ, khí đốt có trong lòng đất

CỦNG CỐ
Câu 4: Biện pháp cần làm để bảo vệ rừng và tài
nguyên rừng là?
a. Thành lập các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn
quốc gia
b. Không khai thác sử dụng nguồn lợi từ rừng nữa
c. Tăng cường khai thác nhiều hơn nguồn thú rừng
d. Chặt phá các khu rừng già để trồng lại rừng mới

TIẾT 59 – BÀI 58

SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN
I. Các dạng tài nguyên thiên nhiên chủ yếu
II. Sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên
1. Sử dụng hợp lí tài nguyên đất
2. Sử dụng hợp lí tài nguyên nước
3. Sử dụng hợp lí tài nguyên rừng

DẶN DÒ
-Học bài và trả lời các câu hỏi SGK
-Chuẩn bị trước bài mới “Khôi phục môi
trường và gìn giữ thiên nhiên hoang dã”
-Kẻ bảng 59 vào vở