Chào mừng
các em học sinh l?p 10 A1
Các Thầy Cô giáo và
@ Kiểm Tra bài cũ

Câu 1: Phân tích, so sánh hành động bước lên giàn thiêu của Xi-ta với hành động nhảy xuống Hoàng giang của Vũ nương, từ đó rút ra những điểm giống nhau và khác nhau giữa hai tác phẩm sử thi Ấn Độ và truyền kỳ Việt Nam.
Câu 2: Thế nào là truyện cổ tích thần kỳ? Nêu những đặc điểm quan trọng nhất của thể loại truyện dân gian này. Chương trình THCS đã học những truyện cổ tích thần kỳ nào?








Giáo viên: Nguyễn Tiến Đạt
Tiết 22 - 23
Truyện cổ tích thần kỳ
I. Tìm hiểu chung:
1. Tiểu dẫn: Một em đọc SGK
@ SGK trong phần tiểu dẫn đề cập tới nội dung gì?
* Phần tiểu dẫn trình bày ba nội dung
Phân loại truyện cổ tích. Truyện cổ tích được chia làm 3 loại. Đó là cổ tích sinh hoạt, cổ tích loài vật và cổ tích thần kỳ.
Truyện cổ tích thần kỳ chiếm số lượng nhiều nhất. Đó là truyện có sự tham gia của nhiều yếu tố thần kỳ vào tiến trình phát triển của truyện (tiên, bụt, sự biến hoá thần kỳ, vật báu trả ơn ...). Nội dung đề cập tới số phận bất hạnh của người lao động về hạnh phúc gia đình, về công bằng xã hội, về phẩm chất và năng lực của con người.
Truyện Tấm Cám thuộc cổ tích thần kỳ. Truyện Tấm Cám được phổ biến ở nhiều dân tộc khác nhau trên thế giới. Theo thống kê của một nữ sĩ người Anh trên thế giới có 564 kiểu truyện Tấm Cám. Ở Việt Nam có 30 kiểu truyện Tấm Cám. Ý Ưởi, Ý noọng (người thái) là một kiểu truyện Tấm Cám.
2. Văn bản :
a. Bố cục :




Phần 1 : Ngày xưa, ..... việc nặng : giới thiệu về các nhân vật của truyện và hoàn cảnh truyện.
- Phần 2 : Một hôm........về cung : diễn biến câu chuyện.
+ Tấm ở với dì ghẻ đến khi trở thành hoàng hậu.
+ Tấm bị giết và hoá thân.
- Phần 3 : Tấm trở lại thành người.
b. Toùm taét truyeän :






























II. D?c - hi?u chi ti?t:
1. Nhân vật và mâu thuẫn - xung đột chủ yếu :




@ N?i b?t l�n s? d?i l?p v� m�u thu?n gì, gi?a nh�n v?t n�o v?i nh�n v?t n�o? M�u thu?n dĩ ph�t tri?n ra sao? M�u thu?n n�o l� ch? y?u, vì sao?
* M�u thu?n quan h? gia dình:
- Tấm >< Cám
-> C�ng cha kh�c m?
- T?m >< dì gh?
-> Dì gh? v� con ch?ng
=> Trong hai mâu thuẫn trên, mâu thuẫn Tấm – Cám là chủ yếu, xuyên suốt toàn truyện, liên tục và ngày càng căng thẳng, quyết liệt. Mâu thuẫn dì ghẻ - con chồng chỉ đóng vai trò bổ sung, phụ trợ, không liên tục.
=> Có thể khái quát hơn, đó là mâu thuẫn gia đình:
Tấm >< Cám và dì ghẻ

* Mâu thuẫn xã hội, Thiện >< ác
Các nhân vật Bụt, nhà vua ... Đều thuộc phe thiện, đứng về phía Tấm.
Cuối cùng thiện thắng ác, ác bị trừng trị.
=> Thoả nguyện ước mơ, hạnh phúc trần thế.

2. Diễn biến của mâu thuẫn - xung đột giữa Tấm và mẹ con Cám :

@ Mâu thuẫn có thể chia làm mấy chặng?
* 3 chặng:
Bắt cua chăn trâu xem hội thành hoàng hậu
Bốn lần bị giết bốn lần hoá thân
Trả thù

@ Mâu thuẫn đầu tiên xuất phát từ sự việc gì?
Từ việc Cám lừa Tấm để lấy Tép
@ Tại sao Cám lại phải lừa dối chị mình?
Ham chơi -> muốn có Yếm đỏ -> tính xấu
@ Con bống còn sót lại có ý nghĩa gì?
Thắp lên niềm tin và hi vọng cho Tấm.
@ Vai trò của Bụt?
Yếu tố thần kỳ, hiện ra kịp thời trợ giúp tìm cách giải quyết khó khăn, bế tắc của nhân vật bất hạnh.
=> Đó là cái vô lí – có lí trong cổ tích thần kỳ, tạo nên nét đặc biệt hấp dẫn của truyện.
@ Hình ảnh cục máu nổi lên nói lên điều gì?
Tích tụ oan ức, oán hờn, đau đớn, tố cáo tội ác.
@ Mẹ con Cám giết bống vì lí do gì? Có phải vì tham ăn?
Không phải vì tham ăn -> ích kỷ -> giết chết niềm vui của Tấm.
@ Mẹ con Cám bày kế không cho Tấm đi xem hội như thế nào? Dã tâm của chúng là gì?
- Trộn thóc lẫn gạo bắt Tấm nhặt
- Hành hạ Tấm, ngăn không cho Tấm đi xem hội.
@ Bụt đã làm gì để giúp Tấm?
- Cho đàn chim sẻ xuống giúp Tấm nhặt thóc
@ Chi tiết đánh rơi chiếc giày có ý nghĩa gì?
Cái cớ để so sánh với Cám
Dẫn đến việc gặp vua
Trở thành hoàng hậu


Tóm lại:
@ Tấm là cô gái thế nào?
Bất hạnh, bị hắt hủi, yếu đuối, thụ động, dễ khóc, chăm chỉ, hiền ngoan, khát khao được vui chơi, hạnh phúc.
@ Mẹ con Cám?
Cùng một bè độc ác, nhẫn tâm hành hạ Tấm, cướp công lao và quyền lợi vật chất tinh thần; ghen ghét, nhỏ nhặt nhưng miệng lưỡi ngọt nhạt, lừa dối.
Th¶o luËn
@ Mâu thuẫn xung đột giữa Tấm và mẹ con Cám khi Tấm đã trở thành hoàng hậu có giảm đi hay ngược lại? Vì sao?
@ Bốn lần giết Tấm một cách quyết liệt vô cùng độc ác chứng tỏ điều gì nơi mẹ con Cám?
@ Vì sao Tấm không chết?
@ Những câu văn vần trong truyện đóng vai trò gì?
@ Tấm, cuối cùng vẫn trở thành người, lại xinh đẹp hơn xưa, lại trở về ngôi vị hoàng hậu, nói lên điều gì?

@ Vì sao trong chặng này, không thấy bụt hiện lên lần nào, không thấy Tấm khóc?
@ Vì sao nhà vua - chồng Tấm, suốt bốn lần vợ bị hại, đều không nói gì, đều không làm gì để bảo vệ vợ mình?

@ Chi tiết trầu têm
cánh phượng
có ý nghĩa gì?
Mâu thuẫn không giảm mà ngày càng phát triển gay gắt, quyết liệt.
Không còn là mâu thuẫn gia đình mà đã phát triển thành xung đột mất còn mang tính quan hệ xã hội.
Mẹ con Cám tìm đủ cách và nhiều lần truy đuổi hòng tiêu diệt bằng được Tấm để độc chiếm ngôi hoàng hậu, hòng trọn đời hưởng vinh hoa phú quý.
Tấm dần trưởng thành hơn. Thực tế khốc liệt đã thay đổi tính nết và cách nói năng ứng xử của cô. Sau mỗi lần bị hại, Tấm đều không chết, đều tìm cách hoá thân sang kiếp khác, vật khác, đều tìm cách mắng rủa, tố cáo tội ác cướp chồng giết chị của Cám.
3. Quá trình biến hoá của Tấm :
@ Qu� trình bi?n hố c?a T?m cĩ � nghia gì?
* Ý nghĩa chung nhất :
Sức sống mãnh liệt củaTấm.
* Cụ thể :
- Quan niệm luân hồi của đạo Phật.
Lu�n h?i d?ch ? ch? Samsera trong ti?ng Ph?n. Theo ch? H�n thì Lu�n l� b�nh xe; H?i l� xoay trịn.
- Ước mơ của nhân dân. Tấm phải sống để hưởng hạnh phúc, để trừng trị kẻ ác. Cám nhất định phải đền tội.
4. Hành động trả thù của Tấm đối với Cám : ( m?t em d?c do?n k?t)
Th¶o luËn
Ý kiến đồng tình với cách trả thù của Tấm. Cho rằng như thế là hợp lí, là đích đáng. Mẹ con Cám đáng bị trừng trị như vậy.
Ý kiến không đồng tình với hành động của Tấm. Như thế trái với bản chất hiền hậu của Tấm, làm giảm vẻ đẹp thuần khiết của nhân vật. So với nhân vật Thạch Sanh, Tấm không bằng, Tấm cũng hẹp hòi, tàn nhẫn.
Ý kiến của em?
Việc để cho nhân vật chính diện trực tiếp trừng trị kẻ thù của mình hay để cho trời, phật, thần thánh trừng phạt kẻ ác cũng là quyền tự do sáng tạo của tác giả dân gian, không có một công thức chung nào cả.
Ở Thạch Sanh cái hùng gắn với cái hiền và sự độ lượng bao dung của người chiến thắng.
Ở Tấm sự dịu hiền gắn với cái đáo để và nhu cầu trả thù của người bị áp bức, bóc lột.
Trước khi bị giết, Tấm hiền dịu, ngây thơ bao nhiêu thì sau khi bị giết cô lại đáo để và quyết liệt bấy nhiêu (tiếng chim Vàng Anh, tiếng kêu của khung cửi và hành động trả thù mẹ con Cám cuối cùng đều chứng tỏ điều đó).
III. TỔNG KẾT :
1.Chủ đề: Em h�y cho bi?t ch? d? c?a truy?n?
Cuộc đấu tranh không khoan nhượng để giành và bảo vệ hạnh phúc cho người lương thiện.
2. Đặc sắc nghệ thuật của truyện :
@ Nh?ng d?c s?c ngh? thu?t c?a truy?n?
- C?t truy?n li k?, h?p d?n, s? tham gia c?a c�c y?u t? k? di?u; s? xen k? c�c c�u van v?n, kh?c ho? v? d?p hình tu?ng nh�n v?t T?m: t? y?u du?i, th? d?ng d?n ki�n quy?t d?u tranh gi�nh l?i cu?c s?ng v� h?nh ph�c cho mình.


IV. Luyện tập:
Can c? v�o d?nh nghia truy?n c? tích ? b�i Kh�i qu�t van h?c d�n gian Vi?t Nam v� m?c ti?u d?n c?a b�i n�y, h�y tìm trong T?m C�m nh?ng d?n ch?ng d? ph�n tích, l�m r� c�c d?c trung c?a truy?n c? tích th?n kì.
Trân trọng cảm ơn các Thầy cô giáo và các em!
tiendat1969@gmail.com