giáo viên thưc hiện : nguyễn hạ thanh
trường thpt nam phù cừ
Giảng văn:
I/. Giới thiệu chung về truyện cổ tích
1 .Khái niệm:
Là thể loại tự sự dân gian bằng văn xuôi, kể số phận của các kiểu nhân vật: người mồ côi, người lao động giỏi, người dũng sĩ, người thông minh, chàng ngốc.. qua đó thể hiện quan niệm đạo đức, lí tưởng và ước mơ của nhân dân về hạnh phúc và công lí xã hội
2. Phân loại:
+ Truyện cổ tích về loại vật
+ Truyện cổ tích sinh hoạt
+ Truyện cổ tích thần kì
3. Vài nét đặc trưng của truyện cổ tích thần kì
- Có sự tham gia của các yếu tố thần kì: tiên, bụt, sự hoá thân, những vật có phép màu...
- Kết cấu phổ biến: nhân vật chính trải qua những cuộc phiêu lưu hoặc hoạn nạn, thử thách cuối cùng đạt được ý nguyện của mình (vua, hoàng hậu, có cuộc sống giàu có, hạnh phúc)
- Nội dung truyện cổ tích phản ánh
+ Mâu thuẫn trong gia đình
+ Mâu thuẫn xã hội
+ Mâu thuẫn gia đình và xã hội
- Thể hiện ước mơ của nhân dân lao động về hạnh phúc gia đình, công bằng xã hội
Mâu thuẫn giữa cái tốt – cái xấu, cái thiện – cái ác
4. Vài nét về truyện Tấm Cám
- Thuộc loại truyện cổ tích thần kì
- Kiểu truyện phổ biến ở nhiều dân tộc khác nhau trên thế giới (có tới 564 kiểu truyện Tấm Cám)
- Bố cục: 2 phần
+ Phần 1: Từ đầu đến “Ở đâu ra mà đẹp thế”, Miêu tả số phận bất hạnh của Tấm, nhưng Tấm luôn được Bụt giúp đỡ.
+ Phần 2: còn lại, miêu tả cuộc đấu tranh không khoan nhượng để chống lại cái xấu, cái ác dành và giữ hạnh phúc
5. Tóm tắt tác phẩm : SGK
Chủ đề: Miêu tả cuộc đời bất hạnh và con đường dẫn đến hạnh phúc của Tấm. Đồng thời thể hiện cuộc đấu tranh không khoan nhượng để dành và bảo vệ hạnh phúc của người lương thiện.
II/. Đọc - hiểu
cô gái mồ côi trở thành hoàng hậu
em hay cho biết trong những trang đầu số phận của Tấm được miêu tả như thế nào ?
Mở đầu truyện tác giả dân gian đã dẫn nhẹ nhàng "Mẹ Tấm chết từ lâu sau đó mấy năm thì cha Tấm cũng mất ,Tấm ở với dì ghẻ là mẹ của Cám "
- " Tấm phải làm lụng vất vả cả ngày đêm con cám thì được ăn trắng mặc trơn quanh quẩn ở nhà không phải làm việc nặng "
Vậy những chi tiết mở đầu đã cho người đọc thấy ý nghĩa gì về xã hội xưa ?
Tấm là thân phận cô gái mồ côi tiêu biểu cho biết bao nhiêu con người nhỏ bé cô đơn trong gia đình và trong xã hội dễ bị đày đọa
Tấm đại diện cho cái thiện là cô gái hiền lành chăm chỉ .
Cũng qua những chi tiết này cho người đọc chúng ta thấy đây là cách miêu tả tinh tế hai tuyến nhân vật hai tầng lớp xã hội đó là sự phân chia giai cấp trong xã hội xưa .Đó là chất hiện thực trong truyện cổ tích
Cuộc đời Tấm được miêu tả như thế nào trong những trang tiếp theo của truyện ?
Cuéc ®êi TÊm ®­îc giíi thiÖu :
- TÊm ®i b¾t tÐp vµ bÞ C¸m lõa chót hÕt giá tÐp ®Ó giµnh chiÕc yÕm ®á
-MÑ con C¸m lõa giÕt c¸ bèng ¨n thÞt
- MÑ con C¸m kh«ng cho TÊm ®i xem héi b¾t TÊm nhÆt thãc
những chi tiết trên đã cho người đọc thấy điều gi về tính cách của mẹ con Cám ?
Những chi tiết trên cho thấy Tấm đã bị bóc lột cả về vật chất lẫn tinh thần
Tấm đã bị chà đạp , bị cướp đoạt tư công sức đến khát vọng nhỏ bé
Mẹ con Cám giết đi niềm an ủi hy vọng của Tấm
Cái ác đã đi đến tột cùng của cái ác đó là sự xảo quyệt của mẹ con Cám
Chi tiết cục máu của cá bống nổi trên mặt giếng có ý nghĩa như thế nào ?
Chi tiÕt côc m¸u næi trªn mÆt n­íc cã ý nghÜa kh¸i qu¸t cao
C« g¸i må c«i ®· bÞ hµnh h¹ ®Ðn møc cïng cùc
C¸i ¸c lªn ®Õn tËn cïng cña c¸i ¸c
C« g¸i må c«i ®· bÞ c­íp ®o¹t hÕt
TÊm ®· bÞ bãc lét c¶ vËt chÊt lÉn tinh thÇn

- Tấm hành hạ, luôn bị đối xử tàn nhẫn, thiếu công bằng
Trong phần 1 đoạn trích chi tiết cô Tấm trở thành hoàng hậu mang ý nghĩa gi ?
Tấm trở thành hoàng hậu là biểu tượng của hạnh phúc mà nhân dân dành cho Tấm
Đó là ước mơ của nhân dân và tin rằng cái thiện sẽ luôn chiến thắng cái ác , những người- tốt sẽ được hưởng hạnh phúc
Đó còn là khát vọng ở hiền gặp lành của nhân dân ta xưa trong một xã hội đã mất sự công bằng
2. Tấm đứng lên đấu tranh bảo vệ hạnh phúc
Trong phÇn 2 cña truyÖn cæ tÝch sù xung ®ét gi÷a c¸i thiªn vµ c¸i ¸c ®­îc thÓ hiÖn nh­ thÕ nµo ?
Trong phần 2 của tác phẩm Mẹ con Cám luôn tìm cách hãm hại Tấm
Nỗi đau mới lại xảy ra
-Tấm trèo cau để dâng lễ cúng cha đã bị mẹ con Cám chặt cau khiến cho Tấm chết đuối
Cô gái giàu lòng vị tha và đức hiếu thảo đã mất tất cả hạnh phúc gia đình và đã mất đi cả sự sống
Cái ác đã tìm diệt tất cả
Tình ruột thịt và lẽ công bằng
Cuộc đấu tranh quyết liệt giữa cái thiện với cái ác còn được thể hiện như thế nào trong phần tiếp theo ?
Cuộc đấu tranh giữa Tấm mẹ con Cám thể hiện ngày càng cấp tập hơn
Tấm chết biến thành chim vàng anh
Chim vàng anh bị chết biến thành khung cửi
Khung cửi đã bị mẹ con Cám đốt thành tro
Trong đống tro tàn đã kết thành trái thị thơm .Tấm đã náu mình trong trái thị thơm để tiếp tục đấu tranh với mẹ con Cám
đó là sự đấu tranh không khoan nhượng giữa cái thiện với caí ác


.
Trong phần cuối tác phẩm Tấm trở thành hoàng hậu mang tư tưởng gì của tác giả dân gian ?
Hình ảnh cô Tấm trở thành hoàng hậu trong phần cuối tác phẩm đã cho thấy được con đường đi tới hạnh phúc trọn vẹn của cô gái mồ côi đã trải qua bao cay đắng với phẩm chất và tài năng của mình Tấm đã đạt được hạnh phúc
Tấm trỏ thành hoàng hậu là phần thưởng cao quí mà nhân dân dành cho nhân vật lí tưởng
Kết thúc có hậu là ước mơ của tác giả dân gian ta xưa "ở hiền gặp lành" , " thiện sẽ thắng ác"
Dó là niềm tin bất diệt về công lí xã hội và những con người lí tưởng
Tấm - Cô gái mồ côi trở thành Hoàng hậu. Hạnh phúc ấy chỉ có ở người hiền lành chăm chỉ -> thuận theo triết lí dân gian “ở hiền gặp lành”.
+ Mất yếm đỏ
+ Mất cá bống
+ Không được đi hội
+ Đánh rơi chiếc giày

- Tác giả dân gian dùng yếu tố kì ảo
Bụt luôn xuất hiện an ủi, giúp đỡ
cho cá bống
cho hi vọng đổi đời
sai chim sẻ xuống giúp
gặp vua làm hoàng hậu
Bài tập củng cố:
1. Cách giải quyết mâu thuẩn trong truyện Tấm Cám không tương ứng với nội dung ý nghĩa của câu nào sau đây?
A. Lá lành đùm lá rách
B. Ơn đền, oán trả
C. Ở hiền gặp lành
D. Ác giả, ác bào
Tại sao nhân vật Bụt lại không xuất hiện kể từ khi tấm vào cung?
A. Bụt không thể xuất hiện nhiều lần
B. Tấm không cần Bụt giúp đỡ nữa
C. Tấm đã có sự bảo vệ của nhà vua
D. Tấm phải tự đấu tranh để sinh tồn


III .tổng kết
Em hãy nêu cảm nhận của em sau khi học xong truyện cổ tích "Tấm Cám"
Truyện cổ tích " Tấm Cám`` đã làm rung động người đọc bởi nỗi niềm bất hạnh đáng thương của cô gái mồ côi và đã chuyển thành cuộc đấu tranh không khoan nhượng để giành lại hạnh phúc
Truyện còn phản ánh ước mơ đổi đời và tinh thần lạc quan của tác giả dân gian xưa