Nhìn hình đoán truyện

THẠCH SANH

TẤM CÁM

SỌ DỪA

ÔNG LÃO ĐÁNH CÁ VÀ
CON CÁ VÀNG

EM BÉ THÔNG MINH

CÂY BÚT THẦN

CÂY KHẾ

LỌ LEM

Bài 7

THẾ GIỚI CỔ TÍCH
“Tôi yêu chuyện cổ nước tôi

Vừa nhân hậu lại tuyệt vời sâu xa.”
(Lâm Thị Mỹ Dạ)

GIỚI THIỆU BÀI HỌC
HS đọc SGK, trang 24

TRI THỨC NGỮ VĂN
-HS đọc SGK.
1.Truyện cổ tích:
+ loại truyện dân gian
+ có nhiều yếu tố hư cấu, kì ảo,
+ kể về số phận và cuộc đời của các nhân vật trong những
mối quan hệ xã hội.
+ thể hiện cái nhìn về hiện thực, bộc lộ quan niệm đạo
đức, lẽ công bằng và ước mơ về một cuộc sống tốt đẹp
hơn của người lao động.

2. Một số yếu tố của truyện cổ tích:
- Cốt truyện: Kể về những xung đột trong gia đình, xã hội, phản
ánh số phận của các cá nhân và thể hiện ước mơ đổi thay số
phận của chính họ.
- Nhân vật đại diện cho các kiểu người khác nhau, chia thành
hai tuyến nhân vật: chính diện (tốt, thiện) và phản diện (xấu,
ác).
- Có các chi tiết hoang đường, kì ảo.
- Kể theo trật tự thời gian tuyến tính, thể hiện rõ quan hệ nhân
quả.
- Lời kể mở đầu bằng từ ngữ chỉ không gian, thời gian xác định.

* Truyện cổ tích: loại truyện dân gian kể về cuộc đời của một
số kiểu nhân vật quen thuộc :
- Nhân vật bất hạnh (như: người mồ côi, người con riêng,
người em út, người có dạng xấu xí,…);
- Nhân vật dũng sĩ và nhân vật có tài năng lạ;
- Nhân vật thông minh và nhân vật ngốc nghếch;
- Nhân vật là động vật (con vật biết nói năng, hoạt động, tính
cách như con người).
*Truyện cổ tích thường có yếu tố hoang đường, thể hiện ước
mơ, niềm tin của nhân dân về chiến thắng cuối cùng của cái
thiện đối với cái ác, cái tốt đối với cái xấu, sự công bằng đối
với sự bất công.

-Kể tên một vài truyện cổ tích mà em đã được nghe, đọc
hoặc được học.

* Phân biệt truyền thuyết và cổ tích
Giống nhau:
- Đều có yếu tố tưởng tượng kì ảo.
- Đều có sự ra đời thần kì và tài năng phi thường …
Khác nhau:
Truyền thuyết
- Kể về các nhân vật, sự kiện
lịch sử
- Thể hiện cách đánh giá của
nhân dân đối với những nhân
vật, sự kiện lịch sử được kể.
- Tin câu chuyện có thật

Cổ tích
- Kể về cuộc đời của các nhân
vật nhất định .
- Thể hiện ước mơ, quan niệm
của nhân dân về cuộc đấu tranh
giữa cái thiện và cái ác…
- Coi là câu chuyện không có
thật.

Nhân vật Sơn Tinh (Người anh
hùng chiến thắng thiên nhiên).

Nhân vật Thánh Gióng (Người anh
hùng chiến trận).

Nhân vật Thạch Sanh (Người dũng
sĩ đời thường tiêu diệt cái ác).

“Thạch Sanh” là câu chuyện cổ tích đã đi vào trong tâm
thức của người Việt Nam với biết bao vẻ đẹp của tâm
hồn, phẩm chất, đã cùng với tuổi thơ của mỗi chúng ta
bên cánh võng của bà của mẹ. “Thạch Sanh” là một giấc
mơ đẹp của nhân dân ta về chân lí: cái thiện luôn luôn
chiến thắng cái ác và người tốt sẽ luôn được đền đáp
xứng đáng.

Văn bản 1:

THẠCH SANH
(Truyện cổ tích)

I. ĐỌC – HIỂU CHUNG
1.Đọc
-Đọc to, rõ ràng, nhấn mạnh những chiến công của Thạch
Sanh. Thể hiện giọng của từng nhân vật: Thạch Sanh thật
thà, tin người; mẹ con Lý Thông nham hiểm, độc ác.
-Chú thích từ ngữ khó.

2.Tìm hiểu chung
a.Thể loại: Truyện cổ tích.
b.Phương thức biểu đạt chính: Tự sự.
c.Ngôi kể: Ngôi thứ ba.
d.Nhân vật:

Nhân vật
Cách 1
-Nhân vật phụ: mẹ con Lý Thông,
vua, công chúa

-Nhân vật chính: Thạch Sanh
Cách 2

Chia thành hai tuyến: Thiện >< Ác

-Thiện: Thạch Sanh, vua, công
chúa…

-Ác: mẹ con Lý Thông

e. Các sự việc chính:
- Thạch Sanh là chàng trai nghèo, mồ côi, sống lủi thủi một mình, gia tài
chỉ có một chiếc búa kiếm củi nuôi thân.
- Thạch Sanh kết nghĩa anh em với Lý Thông.
- Mẹ con Lý Thông lừa Thạch Sanh đi chết thay cho mình.
- Thạch Sanh diệt trăn tinh, bị Lý Thông cướp công.
- Thạch Sanh diệt đại bàng cứu công chúa, lại bị Lý Thông cướp công.
- Thạch Sanh bị hồn chăn tinh và đại bàng trả thù, vu oan, phải vào tù.
- Thạch Sanh được giải oan lấy công chúa.
- Thạch Sanh chiến thắng quân 18 nước chư hầu.
- Thạch Sanh lên ngôi vua.

Quan sát những bức tranh sau và kể tóm tắt truyện Thạch Sanh

THẠCH SANH
Thạch Sanh là chàng trai nghèo, sống lủi thủi một mình, gia tài chỉ có một
chiếc búa kiếm củi nuôi thân. Thấy Thạch Sanh khỏe, Lý Thông lân la kết nghĩa anh
em.Thạch Sanh về sống với mẹ con Lý Thông. Trong vùng có một con trăn tinh hung
dữ, mỗi năm người dân phải nộp người cho nó ăn thịt. Tới phiên Lý Thông, hắn lừa
Thạch Sanh đi nộp mạng thay mình. Thạch Sanh giết chết trăn tinh, Lý Thông lại lừa
chàng đi trốn rồi cướp công của Thạch Sanh. Trong ngày hội nhà vua kén phò mã,
công chúa bị đại bàng cắp đi. Thạch Sanh thấy đại bàng cắp người thì bắn nó và lần
theo dấu máu vào hang cứu công chúa. Lý Thông lại một lần nữa lừa Thạch Sanh, hắn
lấp miệng hang nhốt chàng dưới vực. Thạch Sanh giết đại bàng và cứu con vua Thủy
Tề, chàng được tặng nhiều vàng bạc nhưng chỉ xin một cây đàn trở về gốc đa. Hồn
trăn tinh và đại bàng vu oan cho Thạch Sanh, chàng bị bắt vào ngục. Trong ngục
chàng lôi đàn ra gảy kể về nỗi oan khiên của mình. Lý Thông bị trừng trị, Thạch Sanh
được nhà vua gả công chúa cho. Các nước chư hầu tức giận đem quân sang đánh,
Thạch Sanh mang đàn ra gảy, 18 nước chư hầu xin hàng, Thạch Sanh nấu cơm thết
đãi. Quân sĩ coi thường, ăn mãi không hết, họ kính phục rút quân về nước. Về sau vua
không có con trai nên đã nhường ngôi cho Thạch Sanh.

g.Bố cục:
- Đoạn 1: Từ đầu đến “đốn củi kiếm ăn”: Gia cảnh của
Thạch Sanh.
- Đoạn 2: Tiếp theo đến “phong cho làm Quận công”:
Thạch Sanh chiến thắng trăn tinh, bị Lý Thông cướp
công.
- Đoạn 3: Tiếp theo đến “chúng bị sét đánh chết”: Thạch
Sanh đánh nhau với đại bàng, cứu công chúa và con trai
vua Thuỷ Tề; Lý Thông bị trừng phạt.
- Đoạn 4: Phần còn lại: Hạnh phúc đến với Thạch Sanh.

II.KHÁM PHÁ VĂN BẢN
1.Gia cảnh của Thạch Sanh
? Gia cảnh của Thạch Sanh có gì đặc biệt.
- Chàng trai nhà nghèo, sống trong một túp lều cũ dưới gốc
đa, cả gia tài chỉ có một lưỡi búa, hằng ngày lên rừng đốn
củi kiếm ăn.
- Sống lủi thủi một mình (cô đơn không người thân thích).
=> Cuộc đời nhiều gian truân, vất vả, bình dị, gần gũi với
nhân dân lao động. Nghèo khổ nhưng lương thiện.
=> Nhân vật điển hình trong truyện cổ tích.

Một số nhân vật giống với Thạch Sanh

Anh Khoai trong truyện
“Cây tre trăm đốt”

Người em trong truyện
“Cây khế”

Tấm trong truyện “Tấm
Cám”

2.Đặc điểm nhân vật
? Trong truyện, hai nhân vật Thạch Sanh và Lý Thông
luôn đối lập nhau. Hãy lập bảng so sánh:

Thạch Sanh

Lý Thông

Hành động

-Giết trăn tinh cứu giúp dân làng.
-Giết đại bang cứu công chúa và
con vua Thuỷ Tề.
-Bị Lý Thông hãm hại rất nhiều
lần nhưng không trả thù mà tha
cho về quê làm ăn.
-Dẹp yên quân 18 nước chư hầu
trong hoà bình, khoan dung.

-Kết nghĩa anh em với Thạch
Sanh để nhằm lợi dụng.
-Lừa Thạch Sanh đi canh miếu
thờ để thế mạng.
-Cướp công giết trăn tinh.
-Lừa Thạch Sanh, lấp miệng
hang, cướp công cứu chúa.

Tính cách

-Vô tư, thật thà, chất phác.
-Dũng cảm, tài giỏi.
-Nhân ái, vị tha, yêu hoà bình.

-Toan tính, lừa lọc, xảo quyệt.
-Tiểu nhân, hèn hạ.
-Độc ác, vô lương tâm.

Kiểu nhân vật

Chính diện (thiện)

Phản diện (ác)

3.Chi tiết tiêu biểu
-Sau khi được Lý Thông kéo lên từ hang của đại bàng và
đưa trở lại cung, công chúa đã bị câm. Đây là mô típ quen
thuộc trong truyện cổ tích -> Hình thức từ chối kẻ giả
mạo, xảo trá Lý Thông -> Chỉ đến khi nghe tiếng đàn của
Thạch Sanh, công chúa mới lên tiếng để trao cho Thạch
Sanh cơ hội vạch mặt kẻ giả mạo.

? Theo em, điều gì sẽ xảy ra nếu công chúa không bị như
vậy.
Nếu công chúa không bị câm:
-Nàng sẽ nói cho nhà vua toàn bộ sự việc.
-Giảm sự hấp dẫn, kịch tính truyện. Câu chuyện sẽ đi
theo một kết cục khác.
-Chưa lột tả hết được sự xảo quyệt của Lý Thông.
-Thạch Sanh không có điều kiện bộc lộ thêm tài năng,
phẩm chất.

4. Yếu tố kì ảo
? Trong truyện có những con vật, đồ vật kì ảo nào. Nêu
đặc điểm, tác dụng của chúng.
Yếu tố kì ảo
Đồ vật kì ảo

Con vật kì ảo
Trăn tinh

Đại bàng

Bộ cung tên
vàng

Cây đàn
thần

Niêu cơm
thần

Trăn tinh

Đại bàng

Hồn trăn tinh và đại bàng
hãm hại Thạch Sanh

Có nhiều phép
lạ, thường ăn
thịt người… Sau
khi bị Thạch
Sanh giết thì
hiện nguyên
hình là một con
trăn khổng lồ.

Đại bàng khổng
lồ quắp đi công
chúa, là yêu tinh
có nhiều phép
lạ.

Sức sống dai dẳng của cái
ác, cái xấu nhưng cuối cùng
chúng bại trận dưới tay
Thạch Sanh – người đại
diện cho chính nghĩa.

Bộ cung tên vàng

Từ xác trăn tinh
hoá thành

Bắn trúng cánh,
bắn mù hai mắt
đại bàng

Bắn tan cũi sắt cứu
thái tử con vua
Thuỷ Tề

=> Phần thưởng cho sự dũng cảm, mưu trí.

Cây đàn thần

Giúp Thạch Sanh được giải
oan, cứu công chúa khỏi câm,
vạch mặt kẻ xấu Lý Thông

Thể hiện ước mơ công lí,
công bằng xã hội

Làm cho quân 18 nước chư
hầu phải cởi giáp xin hàng, là
vũ khí đặc biệt
để cảm hoá kẻ thù

Đại diện cho cái thiện
và yêu chuộng hoà bình

Niêu cơm thần
Niêu cơm bé xíu, cứ ăn hết lại
đầy; vạn người ăn cũng không
thể hết.

Thể hiện tấm lòng nhân đạo,
yêu chuộng hoà bình của nhân dân ta.

5. Kết thúc truyện
? Truyện kết thúc ra sao. Qua cách kết thúc này, tác giả
dân gian muốn thể hiện điều gì.

KẾT THÚC TRUYỆN

Thạch Sanh cưới được công
chúa và được nhường ngôi
lên làm vua.

Mẹ con Lý Thông
bị sét đánh chết.

Kết thúc có hậu: Ước mơ công lí, công bằng xã hội: Có công
được thưởng, có tội bị trừng phạt; ở hiền gặp lành, ở ác gặp ác.

GV có thể hỏi HS trả lời câu 8 SGK.
Hướng trả lời:
- Qua các bản kể có thể thấy truyện “Thạch
Sanh” còn có thể giải thích nguồn gốc của các con
vật: bọ hung, ễnh ương,… 
→ Ở một số bản kể, truyện cổ tích thường có nội
dung giải thích nguồn gốc, sự tích của con vật, đồ
vật, phong tục,… tạo sự hấp dẫn cho cốt truyện,
đồng thời tạo ra một đặc điểm thi pháp: từ trong
thế giới cổ tích, người kể chuyện đưa người đọc trở
lại với thực tại, nhắc nhở họ về một hiện tượng nào
đó vẫn thường xảy ra trong đời sống. 

III. TỔNG KẾT
1.Nghệ thuật
-Kết cấu cốt truyện mạch lạc, sắp xếp các tình tiết khéo
léo, tạo sức hấp dẫn.
-Xây dựng hình tượng hai nhân vật đối lập.
-Chi tiết tưởng tượng kì ảo, hoang đường, giàu ý nghĩa.

2. Nội dung, ý nghĩa :
-Nội dung: Thạch Sanh là truyện cổ tích về người anh
hùng diệt trăn tinh, đại bàng cứu người...
-Ý nghĩa: Truyện thể hiện ước mơ, niềm tin của nhân
dân ta về công lý xã hội, về sự chiến thắng của những
con người chính nghĩa, lương thiện .

V. Luyện tập

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

RÒ CHƠI ĐÓNG VAIbắn đại bàn

g
H
Ẻ
bịT
thương2

h
n
i
t
n1
ằ
Ẻ
h
cH
t
ế
i
g T

Bốc
thẻ
KÍCH CHUỘT VÀO THẺ

u
ầ
h
ư n
h
c 3à
c
ặ Ẻg đ
i
g Hến
i
i
ổ
t
T
đu ng
bằ

Ngữ
văn 6

V. Luyện tập
 

Mức độ
Tiêu chí

Thiết kế một kịch
bản (sân khấu hóa)
và đóng vai về một
đoạn văn bản trong
truyện cổ tích
“Thạch Sanh”
 

 

Mức 1

Kịch bản đúng
hướng nhưng
chưa đầy đủ nội
dung , diễn viên
chưa nhập vai
tốt.
(5-6 điểm)

 

Mức 2

Kịch bản đủ nội dung
nhưng chưa hấp dẫn,
các diễn viên diễn có ý
thức diễn xuất nhưng
chưa tạo được ấn tượng
sâu . (7 -8 điểm)

 

Mức 3

Kịch bản đầy đủ nội
dung và hấp dẫn, cuốn
hút người đọc; diễn
viên diễn xuất tốt,
mang lại cảm xúc cho
người xem.
(9 - 10 điểm)

V. Luyện tập

Vẽ tranh theo chủ đề (Nhiệm vụ về nhà)
Thạch Sanh với túp lều tranh dưới
gốc đa.
Thạch Sanh diệt chằn tinh.
Thạch Sanh xuống hang diệt đại
bàng, cứu công chúa.

Tiêu chí đánh giá sản phẩm học tập
Mức độ

 
Tiêu chí

Vẽ tranh về một
nhân vật trong
truyện cổ tích vừa
học
 

 

Mức 1

Các nét vẽ không
đẹp và bức tranh
còn đơn điệu về
hình ảnh, màu
sắc.
(5-6 điểm)

 

Mức 2

Các nét vẽ đẹp
nhưng bức
tranh chưa thật
phong phú.
(7-8 điểm)

 

Mức 3

Bức tranh với
nhiều đường nét
đẹp, phong phú,
hấp dẫn.
(9 - 10 điểm)

Vận dụng
1. Có ý kiến cho rằng: Thạch Sanh chỉ tồn tại
trong truyện cổ tích. Em có đồng ý không? Vì
sao?
2. Hình ảnh chàng Thạch Sanh – người dũng sĩ
dân gian là một hình ảnh đẹp, có lòng dũng
cảm, chiến đấu để diệt trừ cái ác, bảo vệ cuộc
sống cộng đồng. Viết một đoạn văn (5-7 câu) kể
về một dũng sĩ mà em gặp ở ngoài đời hoặc biết
qua sách báo; hoặc vẽ tranh, làm thơ, dựng một
hoạt cảnh.

Vận dụng
Câu 1
Không
đồng ý

Câu 2Viết

Vận dụng

đoạn văn (hoặc vẽ tranh, làm thơ, dựng một hoạt cảnh) về
người dũng sĩ mà em gặp trong thực tế.

* Nội dung đoạn văn
- Xác định một dũng sĩ mà em gặp ở ngoài đời hoặc biết qua sách báo để lại ấn tượng
sâu sắc nhất.
- Đó là ai? (Thu thập thông tin liên quan đến người dũng sĩ mà em ấn tượng)
- Những việc làm, hành động cụ thể của họ là gì, những chiến công nào phi thường
tạo nên niềm cảm kích với mọi người.
- Cảm xúc của em trước tấm gương người dũng sĩ đó.
* Hình thức đoạn văn, hoặc vẽ tranh, làm thơ, dựng một hoạt cảnh
Lưu ý: Phần vẽ tranh, làm thơ, dựng hoạt cảnh khuyến khích HS có năng khiếu,về nhà
làm thêm.