GIẢI ĐOÁN Ô CHỮ

T

1

H

Ừ
N
Ô
D
Ú

2

K
Ẩ

3
4

H
N
Đ

5

A
Ử
N
Ụ
N

1

A
G

2
3
4

G

5

Đây
là một
trong
hai
phương
chủ
yếu
Từ thiếu
nào
còn
thiếu
trong
thànhthức
ngữ
sau:về
1/ Điền từ4/2/còn
vào
ô trống:
Phương
châm
lượng
giao
tiếp
đạt
phát5/Để
triển
nghĩa
của
từhiệu
dựaquả
trênchúng
cơ sở ta
nghĩa gốc.
.....úp......mở.
là nói khi
đúng,đủ,
không
thiếu
và
không........
cần phải nói ........vào đề tài giao tiếp
3/ Trong giao tiếp ta .........nói những điều mà mình......tin là có
thật. Từ nào còn thiếu trong câu trên?
TK

T

Ư
H

N
U

G
Ậ

H
T

Â
N

TG

U
Ữ

3

NỘI DUNG BÀI HỌC

I. Khái niệm về thuật ngữ

II. Đặc điểm của thuật ngữ
.

III. Luyện tập

I - THUẬT NGỮ LÀ GÌ?
1. Ví dụ 1:

So sánh hai cách giải thích về nghĩa của từ nước và từ
muối, hãy lí giải sự khác nhau đó?
Cách thứ nhất
- Nước là chất lỏng không màu,
không mùi, có trong sông, hồ,
biển…
- Muối là tinh thể trắng, vị mặn,
thường được tách ra từ nước biển,
dùng để ăn.

Cách thứ hai:
- Nước là hợp chất của các nguyên
tố hi-đrô và ô-xi, có công thức là
H20.
- Muối là hợp chất mà phân tử
gồm có một hay nhiều nguyên tử
kim loại liên kết với một hay nhiều
gốc a-xít.

* Nhận xét:
-Cách 1: Là cách giải thích dựa vào những đặc tính bên ngoài
của sự vật được hình thành trên cơ sở những kinh nghiệm, có
tính chất cảm tính.(thông thường)
-Cách 2: Dựa vào đặc tính bên trong của sự vật, qua sự nghiên
cứu khoa học mới biết được.

Hãy cho biết cách giải thích
nào không thể hiểu được nếu
thiếu kiến thức
về hóa
học?

I - THUẬT NGỮ LÀ GÌ?
2. Ví dụ 2:
Đọc những định nghĩa sau:

-Thạch nhũ là sản phẩm hình thành trong các hang ĐỊA
độngLÝ
do sự nhỏ giọt của dung dịch đá vôi hoà tan trong nước có
chứa a-xít các-bô-níc.

HOÁ HỌC

- Ba-dơ là hợp chất mà phân tử gồm có một nguyên tử kim
loại liên kết với một hay nhiều nhóm hi-đrô-xít.

-Ẩn dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sựNGỮ
vật,VĂN
hiện tượng khác có nét tương đồng với nó.
TOÁN
-Phân số thập phân là phân số mà mẫu là luỹ thừa của
10. HỌC

I - THUẬT NGỮ LÀ GÌ?
1. Ví dụ 1:
2. Ví dụ 2:
•Nhận xét :

Những từ ngữ
được
nghĩadùng trong
- Những từ ngữ được định nghĩa
chủđịnh
yếu được
chủ yếu được
các văn bản khoa học, công nghệ.
dùng trong loại
văn bản nào?

9

I - THUẬT NGỮ LÀ GÌ?
1. Ví dụ 1:
2. Ví dụ 2:
3. Kết luận:
THUẬT
LÀ niệm khoa
Thuật ngữ là những từ ngữ
biểuNGỮ
thị khái
GÌ?
học, công nghệ thường được dùng trong các văn
bản khoa học, công nghệ.

II - ĐẶC ĐIỂM CỦA THUẬT NGỮ:
1. Ví dụ 1.
-Thạch nhũ là sản phẩm hình thành trong các hang động
do sự nhỏ giọt của dung dịch đá vôi hoà tan trong nước
có chứa a-xít các-bô-níc.
Ba-dơ là hợp chất mà phân tử gồm có một nguyên tử kim
loại liên kết với một hay nhiều nhóm hi-đrô-xít.
-

- Ẩn dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật,
hiện tượng khác có nét tương đồng với nó.
- Phân số thập phân là phân số mà mẫu là luỹ thừa của 10.
Nhận xét: Các thuật ngữ trên không
cóngữ
nghĩa
Thuật
có nào
đặc khác
điểm gì?

II - ĐẶC ĐIỂM CỦA THUẬT NGỮ

Ví dụ 1
Em hãy tìm thuật ngữ cho khái niệm sau:
Đơn chất
... là những là chất do một nguyên tố hóa học cấu
tạo nên.
Trường từ vựng
… tập hợp những từ có ít nhất một nét chung về
nghĩa.

- Mỗi thuật ngữ chỉ biểu thị một khái niệm

II - ĐẶC ĐIỂM CỦA THUẬT NGỮ:
1.Xét ví dụ 1.
2.Xét ví dụ 2:
a. Muối là một hợp chất có thể hoà tan trong nước.
Thuật ngữ

b. Tay nâng chén muối đĩa gừng,
Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau.
mang tính biểu cảm

(Ca dao)

II - ĐẶC ĐIỂM CỦA THUẬT NGỮ:
*Ghi nhớ:

- Mỗi thuật ngữ chỉ biểu thị một khái niệm
- Thuật ngữ không có tính biểu cảm

14

II - ĐẶC ĐIỂM CỦA THUẬT NGỮ
Cho biết từ “ hoa” trong 2
câu sau đây từ “ hoa ” nào
mang tính biểu cảm?

1. Hoa : cơ quan sinh sản hữu tính của cây hạt kín,
thường có màu sắc và hương thơm.
2. “Nỗi mình thêm tức nỗi nhà
Thềm hoa một bước lệ hoa mấy hàng.
Nhận xét:
Từ “hoa” trong câu 1 là thuật ngữ
Từ “hoa” trong câu 2 mang tính biểu cảm.

III - LUYỆN TẬP:
Bài 1:
Vận dụng các kiến thức đã học ở các môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa
lý, Toán học, Vật lý, Hoá học, Sinh học để tìm thuật ngữ thích hợp
điền vào chổ trống. Và cho biết thuật ngữ đó thuộc lĩnh vực khoa
học nào?

10/11/23

16

Lực
1./…......là
tác dụng đẩy, kéo của vật này lên vật khác.

Trò chơi dân gian Kéo co - Tranh Đông Hồ

Vật lí

Xâm thực
2./.……………là
làm hủy hoại dần dần lớp đất đá phủ trên mặt
đất do các tác nhân: gió, băng hà, nước chảy,... Địa lí
Biển xâm thực uy hiếp nhà dân ở Bình Thuận

Ngữ văn

Trường từ vựng
3./…………………..là
tập hợp những từ có ít nhất một nét

chung về nghĩa.

Di chỉ nơi có dấu vết cư trú và sinh sống của người xưa. Lịch sử
4./.………là

Di chỉ Hoàng thành Thăng Long

5./.…………là
Thụ phấn hiện tượng hạt phấn tiếp xúc với đầu nhụy. Sinh học

6./.……………………..là
Đường trung trực
đường thẳng vuông góc với một đoạn
thẳng tại điểm giữa của đoạn ấy.
Toán học

A

B

Thị tộc phụ hệ thị tộc theo dòng họ người cha, trong đó nam
7./.………………..là
có quyền hơn nữ.

THẢO LUẬN NHÓM: Bài tập 2/90: Trong đoạn trích này, điểm
tựa có được dùng như một thuật ngữ vật lí không? Ở đây nó có
nghĩa gì?
“Nếu được làm hạt giống để mùa sau
Nếu lịch sử chọn ta làm điểm tựa
Vui gì hơn làm người lính đi đầu
Trong đêm tối tim ta là ngọn lửa! ”
(Tố Hữu )
-> Điểm tựa ở trong khổ thơ này không được dùng như thuật
ngữ mà dùng với nghĩa là chỗ dựa chính, là nơi gửi gắm niềm
tin.
- §iÓm tùa : Lµ ®iÓm cè ®Þnh cña mét ®ßn bÈy, th«ng qu¸ ®ã
lùc t¸c ®éng được truyÒn tíi lùc c¶n.(Vật lý)

Bài 3:
Trong hoá học,thuật ngữ “hỗn hợp” được định nghĩa là”
nhiều chất trộn lẫn vào nhau mà không hoá hợp thành chất
khác”,còn từ hỗn hợp được hiểu theo nghĩa thông thường là” gồm
có nhiều thành phần trong đó mỗi thành phần vẫn không mang
tính chất riêng của mình”
Cho biết trong 2 câu sau đây, trường hợp nào “ hỗn hợp” được
dùng như một thuật ngữ, trường hợp nào “ hỗn hợp” được dùng như
một từ thông thường?
A. Nước tự nhiên ở ao,hồ,sông ,biển….là một hỗn hợp.
Thuật ngữ
B. Đó là một chương trình biểu diễn hỗn hợp nhiều tiết mục
Theo nghĩa thông thường

Bài 3:

? Hãy đặt câu với từ hỗn hợp theo nghĩa thông thường.

- Thức ăn gia súc là thức ăn hỗn hợp
- Đội quân nhà Thanh là đội quân hỗn hợp

Hãy tìm một số thuật ngữ về môi trường












Ô nhiễm Môi trường
Hệ sinh thái
Không khí
Tầng ozon
Hiệu ứng nhà kính
Môi trường xanh
Công nghệ sạch
Du lịch sinh thái
Khoa học môi trường
…

8

Nhận định nào nói đúng đặc điểm thuật ngữ ?
A

Mỗi thuật ngữ chỉ biểu thị 1 khái niệm

B

Thuật ngữ không có tính biểu cảm

C

Cả A và B đều đúng

D

Cả A và B đều sai

Ng÷
v¨n

THUẬT NGỮ
I.Khái niệm Thuật ngữ
1. Tìm hiểu VD: So sánh hai cách giải thích:
- Cách 1: giải thích theo nghĩa thông thường,
dừng lại ở đặc tính bên ngoài => ai cũng hiểu.
- Cách 2: Kiên thức chuyên môn về hóa học, đặc
tính bên trong của sự vật.( cách g/thích th/ngữ)
-Những từ ngữ được định nghĩa ( in đậm) chủ yếu
được dùng trong văn bản khoa học, công nghệ.
2. Kết luận : Ghi nghớ Sgk/88

II. Đặc điểm của Thuật ngữ
1. Tìm hiểu:
-Các thuật ngữ dẫn ở mục I chỉ có một nghĩa.
-từ “muối” (a) Không có sắc thái biểu cảm.
( vì đây là một thuật ngữ)
-từ “muối” (b) có sắc thái biểu cảm, chỉ tình
cảm sâu đậm của con người.
2. Kết luận : Ghi nghớ Sgk/89

III. Luyện tập
BT1: 1-lực; 2-xâm thực; 3-hiện tượng hóa học;
-4-trường từ vựng; 5-di chỉ; 6-thụ phấn; 7-lưu
lượng; 8-trọng lực; 9-khí áp; 10-đơn chất…
BT2: Từ “điểm tựa” không dùng như thuật ngữ,
ở đây có nghĩa là chỗ dựa chính.
BT3: Từ “hỗn hợp” được dùng trong :
a/ dùng thuật ngữ.
b/ dùng theo nghĩa thông thường.
BT4: Thuật ngữ“cá”: là động vật có xương
sống,ở dưới nước, bơi bằng vây, thở bằng
mang.
-Cách hiểu thông thường của người Việt: cá
voi, cá heo thở bằng phổi,thuộc lớp thú.
-BT5 -Thị trường (thuật ngữ trong kinh tế học): nơi
thường xuyên tiêu thụ hàng hóa. (Thị: chợ - yếu tố Hán
Việt).
-Thị trường (thuật ngữ trong vật lí): Chỉ phần không
gian mà mắt có thể quan sát được. (Thị: thấy - yếu tố
Hán Việt).
Hiện tượng đồng âm này có vi phạm nguyên tắc một
thuật ngữ - một khái niệm đã nêu ở ghi nhớ không? Vì
sao?
 Không vi phạm vì hai thuật ngữ này được dùng ở hai
lĩnh vực khoa học riêng biệt chứ không phải ở cùng một
lĩnh vực.

- Học thuộc 2 ghi nhớ để nắm vững
khái niệm và đặc điểm của thuật
ngữ
- Hoàn thiện các bài tập.
- Viết đoạn văn có sử dụng thuật
ngữ.
- Soạn bài: Lục Vân Tiên cứu Kiều
Nguyệt Nga.