CHÀO MỪNG QUÝ THẦY
CÔ VỀ DỰ GIỜ THĂM LỚP

KHỞI ĐỘNG
Tổ 1: Tìm các từ miêu tả
dáng đi của con người.
Tổ 3-4: Tìm các từ miêu tả âm
thanh của tự nhiên, sự vật.
Tổ 2: Tìm các từ miêu
tả tiếng cười của con
người.

- Từ

tượng hình gợi tả dáng đi: Lò dò, lom khom, rón rén, khập khiễng, lạch
bạch, liêu xiêu, . . .
- Từ

tượng thanh tả tiếng cười của con người: cười ha hả, cười hì hì, hơ
hớ, cười hô hố, . . .
-Từ miêu tả âm thanh của tự nhiên, sự vật: ầm ầm, róc rách, tích tắc,...

I. NHẬN BIẾT ĐẶC ĐIỂM CỦA TỪ TƯỢNG HÌNH, TỪ TƯỢNG THANH

1. Từ tượng hình
a. Ví dụ:
“Trong làn nắng ửng khói mơ tan
Đôi mái nhà tranh lấm tấm vàng”
(Hàn Mặc Tử – Mùa Xuân Chín)
 Gợi hình ảnh những đốm nắng rải qua vòm cây, in trên những mái
nhà tranh, gợi khung cảnh bình yên của buổi bình minh mùa xuân nơi
làng quê.
b. Bài học: Từ tượng hình là từ gợi tả hình ảnh, dáng vẻ của sự vật,
con người.

2. Từ tượng thanh
a.Ví dụ:

“Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
Những phố dài xao xác hơi may”
( Nguyễn Đình Thi, Đất nước)

 Gợi âm thanh thoảng nhẹ, mơ hồ của tiếng lá và tiếng gió trong
không gian im vắng, tĩnh lặng của một Hà Nội cổ kính, êm đềm.
b. Bài học: Từ tượng thanh là từ mô phỏng âm thanh của tự nhiên,
con người.

II. TÁC DỤNG CỦA TỪ TƯỢNG HÌNH, TỪ TƯỢNG THANH

II. CÔNG DỤNG CỦA TỪ TƯỢNG HÌNH, TỪ TƯỢNG THANH
THẢO LUẬN NHÓM: (THỜI GIAN 3 PHÚT)
Hãy so sánh cách diễn đạt của hai đoạn văn dưới đây cách nào hay hơn? Vì
sao?
Cách 1: Mặt lão đột nhiên co rúm lại. Những vết nhăn xô lại với nhau, ép
cho nước mắt chảy ra. Cái đầu lão ngoẹo về một bên và cái miệng móm
mém của lão mếu như con nít. Lão hu hu khóc...
Cách 2: Mặt lão đột nhiên co rúm lại. Những vết nhăn xô lại với nhau, ép
cho nước mắt chảy ra. Cái đầu lão ngoẹo về một bên và cái miệng của lão
mếu như con nít. Lão khóc...

Cách 1 hay hơn vì: Gợi tả được hình ảnh, dáng vẻ của lão Hạc móm mém
do rụng hết răng. Đồng thời với âm thanh khóc hu hu của lão cho ta thấy
được tiếng khóc đó to, liên tiếp nhau. lão Hạc rất đau khổ vì đã bán
cậu vàng.
Từ đó em hãy rút ra công dụng của việc sử dụng từ tượng hình, từ
tượng thanh trong văn bản?
 Công dụng: gợi hình ảnh, âm thanh cụ thể, sinh động, tăng sức gợi
hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.

B. STRAWBERRY
D. MELON

Bài tập 1
Chỉ ra các từ tượng hình tượng thanh trong những trường hợp sau:
a. “ Ao thu lạnh lẽo nước trong veo
Một chiếc thuyền câu bé tẻo
tẻoteo
teo
…Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt
Ngõ trúc quanh
quanh co khách vắng teo”
-Tẻo teo: gợi hình ảnh nhỏ bé, bé xíu.
- Lơ lửng: gợi trạng thái ở giữa không trung, không rơi hẳn xuống cũng
không bay lên.
- Quanh co: gợi hình dáng uốn khúc, không thẳng.

Bài tập 1
Chỉ ra các từ tượng hình tượng thanh trong những trường hợp sau:

b. Líu lo kìa giọng vàng anh

Từ tượng thanh

vắt vẻo
vẻo trên nhành lộc non.
Mùa xuân vắt

Từ tượng hình

 Líu lo: mô phỏng âm thanh của chú chim vàng anh.
Vắt vẻo: gợi hình ảnh mùa xuân như đang ở trạng thái chênh vênh, nhẹ
nhàng trên cành lộc non.

Từ tượng thanh

c. Tôi không nhớ tôi đã nghe tiếng chồi non tách vỏ vào lúc nào, tôi cũng
không nhớ tôi đã nghe tiếng chim lích chích mổ hạt từ đâu, nhưng tôi
cảm nhận tất cả 1 cách rõ rệt trong từng mạch máu đang
phồng
phậpphập
phồng
bên dưới làn da.

Từ tượng hình

“lích chích” → từ tượng thanh, mô phỏng tiếng chim kêu nhỏ, liên tiếp.
“phập phồng” → từ tượng hình, gợi hình ảnh sự chuyển động nhấp nhô,
lên xuống của mạch máu dưới da.

Bài tập 2
Hoạt động nhóm
- Hình thức: theo bàn
- Hoàn thành phiếu học tập sau
- Thời gian: 3 phút

Ví dụ

a, Năm gian nhà cỏ thấp le te
Ngõ tối đêm sâu đóm lập lòe
Lưng giậu phất phơ màu khói nhạt
Làn ao lóng lánh bóng trăng loe

Từ tượng Từ tượng
hình
thanh
le te,
lập lòe
phất phơ
lóng lánh

Tác dụng
- Từ le te gợi hình ảnh những ngôi
nhà tranh thấp, hẹp ở làng quê Việt
Nam xưa.
- Từ lập loè gợi ánh sáng chợt loé
lên, chợt tắt đi của đom đóm; làm
nổi bật thêm cái tối của những lối
ngõ nhỏ và sự im vắng, tĩnh lặng
của đêm khuya.
- Từ phất phơ miêu tả sự lay động
khẽ khàng của làn khói mỏng trong
buổi chiều thu khi tiết trời se lạnh,
gợi được cả làn gió nhẹ.
- Từ lóng lánh gợi hình ảnh ánh
trăng được phản chiếu từ mặt ao thu,
khi làn nước trong trẻo xao động.

Ví dụ

Từ tượng Từ tượng
hình
thanh

Tác dụng

- Từ lơ lửng tả hình ảnh những
Lơ
lửng,
đám mây như treo trên lưng
b. Sáng hồng lơ lửng mây son
chừng trời, gợi vẻ đẹp bình yên.
Véo von, - Từ véo von gợi tiếng chim trong
Mặt trời thức giấc véo von chim chào.
trẻo, tươi vui như tiếng trẻ thơ
ồn ào
- Từ ổn ào gợi không khí sôi
Cổng làng rộng mở. Ồn ào
động nơi cổng làng vào buổi sớm
mai.
Nông phu lững thững đi vào nắng mai lững
Từ
lững
thững
gợi
tả
dáng
đi
thững
thong thả của nhũng người nông
dân bước ra khỏi cổng làng, bắt
đầu một ngày lao động, mà như
“đi vào nắng mai”.

Bài tập 3
Giữa vùng cỏ tranh khô vàng, gió thổi lao xao, một bầy chim hàng nghìn
con vụt cất cánh bay lên. Chim áo già màu nâu, chim manh manh mỏ đỏ bóng
như màu thuốc đánh móng tay, lại có bộ long xám tro điểm những chấm trắng
chấm đỏ li ti rất đẹp mắt… Những con chim nhỏ bay vù vù kêu líu ríu lượn vòng
trên cao một chốc, lại đáp xuống phía sau lưng chúng tôi.
Từ tượng hình: Li ti

Từ tượng thanh: Lao xao, vù vù, líu ríu

Từ tượng thanh: Lao xao, vù vù, líu ríu

Từ tượng hình: Li ti

Tác dụng
Tác dụng

Li ti:
Từ tượng hình “li ti” gợi tả
những chấm nhỏ trên bộ
lông của chim, giúp hình
ảnh những con chim hiện
lên cụ thể, sinh động và đẹp
mắt.

“

“Lao xao”: là từ tượng thanh, mô phỏng những âm
thanh nhỏ, rộn ràng, xen lẫn nhau trong không
gian, gợi lên không khí nhộn nhịp, có sức sống
của thiên nhiên.
Vù vù”: là từ tượng thanh, mô phỏng âm thanh
liên tục, mạnh, giúp người đọc hình dung rõ âm
thanh của cảnh vật, làm bức tranh thiên nhiên trở
nên sống động.
Líu ríu: Gợi tả âm thanh của tiếng chim gọi nhau,
không quá lớn, không quá ồn ào mà nghe rất vui
tai.

BT4: Cho các từ sau: bát ngát, rì rầm, chiêm chiếp, um tùm, lốm đốm,
quang quác.
Em hãy phân loại các từ trên thành hai nhóm: Từ tượng hình, từ tượng thanh.
Đặt câu với từ tượng hình hoặc tượng thanh mà em đã phân loại.

um tùm

quang quác

lốm đốm

chiêm chiếp

bát ngát

rì rầm

Bài tập vận dụng.
Em hãy viết đoạn văn ngắn (từ 5 đến 7 câu) với chủ đề tự chọn có sử
dụng từ tượng hình, từ tượng thanh.

Mùa xuân mang đến cho vạn vật một sự khởi đầu mới. Cây cối sau một
mùa đông lạnh giá tích nhựa đến mùa xuân nhú lên những lộc non xanh
mơn mởn, tượng trưng cho những may mắn đầu năm. Những cơn mưa
phùn mùa xuân đem lại cho con người ta cái se lạnh tuy không cắt da cắt
thịt như mùa đông nhưng lại khao khát cái hơi ấm bên bếp lửa gia đình.
Xuân cũng là khoảng thời gian của những ngày Tết quây quần, đoàn viên.
Nhà nào nhà nấy tấp nập, náo nhiệt trang trí nhà cửa, làm cơm ngày Tết,…
chuẩn bị cho đêm giao thừa rộn rã. Xuân, cũng đánh dấu một sự trưởng
thành mới trong tâm hồn con người, lớn thêm một tuổi, con người ta cũng
ngày càng trở nên tự lập, biết suy nghĩ và có trách nhiệm với chính cuộc
sống của mình hơn. Mùa xuân, vì thế mà trở nên đặc biệt vô cùng.
Từ tượng hình: xanh mơn mởn, quây quần, tấp nập
Từ tượng thanh: rộn rã, náo nhiệt

Dặn dò:

Về nhà tìm ít nhất hai ví dụ về việc
sử dụng từ tượng hình, từ tượng
thanh ở những văn bản mà em đã đọc
và cho biết tác dụng của chúng trong
những trường hợp ấy.
- Chuẩn bị bài mới: Thiên trường
vãn vọng.
+ Trả lời các hỏi SGK trang 44-45