1. Thế nào là phép lập luận chứng minh?
2. Cách để làm bài văn lập luận chứng minh là gì?
Tiết 92: Tập làm văn:

1. TÌM HIỂU CHUNG
VỀ PHÉP LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
2. CÁCH LÀM BÀI VĂN
LẬP LUẬN GIẢI THÍCH



I. TÌM HIỂU CHUNG VỀ PHÉP LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
1. Giải thích trong đời sống:
 

Hãy giải thích các hiện tượng sau:

Lụt - Do mưa nhiều, ngập úng tạo nên.

Nguyệt thực: Trái Đất, Mặt Trăng và Mặt Trời có lúc cùng đứng trên một đường thẳng. Trái Đất ở giữa che mất nguồn sáng của Mặt Trời và làm cho Mặt Trăng bị tối.
Giải thích về một hiện tượng tức là chỉ ra nguyên nhân và lí do, qui luật đã làm nảy sinh ra hiện tượng đó.

Những câu hỏi trên hỏi về hiện tượng tự nhiên, như vậy giải thích về một hiện tượng thì làm gì?
 
Điện thoại là gì?
Giải thích sự vật là gì?
Giải thích một sự vật là chỉ ra nội dung ý nghĩa của sự vật đó đối với thế giới và con người

 VẬY GIẢI THÍCH LÀ GÌ?
Giải thích là làm cho hiểu rõ
những điều chưa biết trong mọi lĩnh vực.
2. Giải thích trong văn nghị luận:

a.Ngữ liệu: Đọc bài văn “Lòng khiêm tốn” (SGK tr71) và trả lời câu hỏi:
Bài văn giải thích vấn đề gì?

- Bài văn giải thích vấn đề gì?
+ Khiêm tốn có lợi (hại) gì? Lợi (hại) cho ai?

Vấn đề: Lòng khiêm tốn

Nêu giá trị của lòng khiêm tốn:
Tự nâng cao giá trị cá nhân,
Biểu hiện của sự đứng đắn, theo thời, nhìn xa
Thường thành công trong giao tiếp
NÊU GIÁ TRỊ
+ Khiêm tốn là gì?



+ Các biểu hiện của khiêm tốn?
Là nhã nhặn, nhún nhường, luôn hướng về tiến bộ, khép mình vào khuôn thước, không ngừng học hỏi
NÊU ĐỊNH
NGHĨA
Tự cho mình kém, cần học hỏi, phấn đấu
Không chấp nhận thành công ở hiện tại, chon rằng nó vẫn tầm thường, cần phải học hỏi thêm nữa
NÊU BIỂU HIỆN
+ Nguyên nhân:
Cuộc đời bất tận, con người nhỏ bé
Sự hiểu biết của mỗi cá nhân không thể đem so sánh
NÊU NGUYÊN NHÂN
b. Kết luận

 Từ những điểm trên, em hiểu thế nào là lập luận giải thích?

-Trong văn nghị luận, giải thích là một thao tác nhằm làm sáng tỏ nội dung, ý nghĩa của một từ, một khái niệm, một câu, một hiện tượng xã hội, lịch sử nào đó … nhằm mục đíchnâng cao nhận thứ, trí tuệ, bồi dưỡng tình cảm cho con người.
Các cách giải thích:
+ Nêu định nghĩa
+ Nêu biểu hiện
+ So sánh, đối chiếu với hiện tượng khác
+ Nêu giá trị (mặt lợi hoặc mặt hại)
+ Nguyên nhân
+ Hậu quả
+ Cách đề phòng
II. CÁCH LÀM BÀI VĂN LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
1.Ngữ liệu:

Yêu cầu:
+ Mạch lạc, lớp lang, ngôn từ trong sáng, dễ hiểu
+ Không dùng những điều không ai hiểu để giải thích những điều chưa hiểu
+ Phải học nhiều, đọc nhiều, vận dụng tổng hợp các thao tác giải thích
Cho đề bài: Nhân dân ta có câu tục ngữ: “Đi một ngày đàng, học một sàng khôn”. Hãy giải thích nội dung câu tục ngữ.
*Bước 1: Tìm hiểu đề:
- VĐNL: Khát vọng đi vào cuộc sống để mở mang kiến thức.
Phương pháp: giải thích kết hợp chứng minh,..
Phạm vi: trong đời sống
*Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý:
- MB: + Giới thiệu câu tục ngữ
+ VĐNL: Thể hiện khát vọng đi nhiều nơi để mở rộng hiểu biết.
TB:
+ Giải thích nghĩa đen, nghĩa bóng (Đi một ngày đàng nghĩa là gì? Một sàng khôn là gì?
+ Liên hệ các dị bản khác: “Đi một bữa chợ, học một mớ khôn
+ Vì sao lại Đi một ngày đàng học một sàng khôn? Đi như thế nào? Học như thế nào?
- KB:Câu tục ngữ xưa vẫn còn ý nghĩa đối với hôm nay.
*Bước 3: Viết bài
*Bước 4: Đọc lại và sửa chữa
2. Kết luận:
Bước 1: Tìm hiểu đề
Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý
+ MB: Giới thiệu được điều cần giải thích, trích dẫn (nếu là câu nói, ca dao, tục ngữ)
+ TB:
Giải thích nghĩa đen, nghĩa bóng, nghĩa sâu (nếu có), liên hệ dị bản khác
Nêu được giá trị hiện tượng (hoặc câu nói, ca dao, tục ngữ)
Nêu biểu hiện
Nêu nguyên nhân
KB: Khẳng định lại ý nghĩa của điều được giải thích
Bước 3: Viết bài
Bước 4: Đọc lại và sửa chữa


CHÚ Ý:
Khi giải thích có thể kết hợp với phương pháp chứng minh nhưng không được sa đà
III. LUYỆN TẬP
Em hãy giải thích nội dung lời khuyên của Lê-nin: “Học, học nữa, học mãi”.
BTVN:
Học thuộc khái niệm phép lập luận giải thích
Nắm được các bước làm bài văn lập luận giải thích
Hoàn thành dàn ý đề bài đã cho
Soạn bài: Sống chết mặc bay