VUI MỪNG CHÀO ĐÓN
CÁC EM TỚI BUỔI HỌC
NGÀY HÔM NAY!

KHỞI ĐỘNG
Em hãy trả lời câu hỏi sau:
• Em nào đã đọc văn bản “Tôi đi học”
trong sách giáo khoa?
• Truyện kể về ai, về sự kiện gì?
• Ấn tượng rõ nhất của em sau khi đọc
truyện là gì? Vì sao?

Bài 1: Truyện ngắn

Văn bản

TÔI ĐI HỌC

NỘI DUNG BÀI HỌC
I. Kiến thức Ngữ Văn

III. Tìm hiểu chi tiết
1. Cảm nghĩ của nhân vật tôi

1. Truyện ngắn

trên đường đến trường

2. Tưởng tượng trong tiếp nhận

2. Cảm nghĩ của nhân vật tôi lúc

tác phẩm văn học

ở sân trường

3. Nhan đề và cách đặt tên

3. Cảm nghĩ của nhân vật tôi

nhan đề văn bản văn học

trong lớp học

II. Tìm hiểu chung

IV. Tổng kết

1. Tác giả, tác phẩm

1. Nội dung

2. Tóm tắt, nhân vật và ngôn ngữ kể

2. Nghệ thuật

I. KIẾN THỨC NGỮ VĂN

1. Truyện ngắn
HOẠT ĐỘNG NHÓM
Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
• Truyện ngắn là truyện như thế nào?
• Truyện ngắn có đặc điểm gì?

Truyện ngắn
Thể loại cỡ nhỏ của

Thường phản ánh

Kết cấu

Cốt truyện

văn xuôi hư cấu
“Một khoảnh khắc”,

Một sự kiện gây

tình huống độc đáo

ấn tượng mạnh

Không
thành

chia
nhiều

tuyến nhân vật

Kì lạ
Giản dị, đời
thường
Giàu triết lí

Ý nghĩa nhất trong
cuộc đời của nhân vật

Trào phúng
Giàu chất thơ

2. Tưởng tượng trong tiếp nhận tác phẩm văn học

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Em hãy trả lời câu hỏi sau:
Tưởng tượng là gì? Em hãy nêu vai trò
của tưởng tượng trong tiếp nhận tác
phẩm văn học.
Khung cảnh chị Dậu đem bán đàn chó
con trong “Tắt đèn” - Ngô Tất Tố

Là tạo ra trong tâm trí hình ảnh

Gắn với nhiều công việc và lĩnh

những cái không có trước mắt

vực khác nhau trong đời sống

hoặc chưa hề có.

của con người.

Hình ảnh, âm thanh, hoạt
động… của sự vật (con

Tưởng tượng

Nhà văn phải vận dụng trí
tưởng tượng để tạo ra cuộc

người, vật, phong cảnh…)

sống như thật trong tác

trong tác phẩm đều có thể

Độc giả khi đọc văn

phẩm của mình.

hiện lên trước mắt người

bản văn học cũng

đọc y như thật.

phải tưởng tượng.

Ví dụ: “Tôi đi học” – Thanh Tịnh
“Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng
nhiều và trên đường không có những đám mây
bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỉ niệm mơn
man của buổi tựu trường”

Thấy được cảnh sắc yên ả, thanh bình và hoà
cùng tâm trạng “nao nức” của nhân vật “tôi”

3. Nhan đề và cách đặt tên nhan đề văn bản văn học

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Em hãy trả lời câu hỏi sau:
Nhan đề là gì? Có những cách đặt tên nhan
đề văn bản văn học như thế nào?

Nhan đề

Là tên của văn bản, thường do tác giả đặt.

Không phải nhan
Hình ảnh cuộc sống tối tăm,

Phê phán thói háo

nghèo đói và số phận bi

danh, sĩ diện hão,

thảm của người nông dân

“bệnh” thành tích.

trong xã hội cũ.

đề nào cũng hàm
chứa

ý

nghĩa,

thông điệp của
tác phẩm

Lấy tên một nhân vật chính trong tác phẩm
Lấy tên một sự vật, hiện tượng… cụ thể
Các
cách đặt
nhan đề

Lấy tên một địa danh cụ thể được nói tới trong tác phẩm
Dựa vào ý khái quát của toàn bộ nội dung tác phẩm

văn bản
Các tác phẩm trung đại thường lấy nhan đề gắn với thể loại
Có khi dùng Không đề, Vô đề hoặc nhan đề bằng chữ số để cho
người đọc tự suy ngẫm

II. TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả, tác phẩm
HOẠT ĐỘNG NHÓM

Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
• Trình bày hiểu biết của em về
tác giả Thanh Tịnh?
• Hãy trình bày xuất xứ của văn
Thanh Tịnh

bản “Tôi đi học”

a. Tác giả

• Tên khai sinh: Trần Văn Ninh
• Quê quán: Gia Lạc, Huế.
• Từ năm 1933, ông đi làm ở các sở tư rồi vào
nghề dạy học và bắt đầu viết văn, làm thơ
• Đặc trưng sáng tác: toát lên vẻ đẹp đằm
thắm, êm dịu, trong trẻo
Thanh Tịnh (1911 – 1988)

a. Tác giả
• Tác phẩm chính: Hận chiến trường (tập
thơ, 1937), Quê mẹ (tập truyện ngắn,
1941), Ngậm ngải tìm trầm (tập truyện
ngắn, 1943)…
• Ông được tặng giải thưởng Nhà nước
về văn học nghệ thuật năm 2007.

b. Tác phẩm
• Là truyện ngắn xuất sắc của
Thanh Tịnh
• Xuất xứ: in trong tập “Quê mẹ”
• Năm xuất bản: 1941

2. Tóm tắt, nhân vật và ngôn ngữ kể
Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
• Tóm tắt nội dung văn bản
• Nhân vật chính là ai? Nhân vật ấy được nhà
văn miêu tả ở những phương diện nào?
• Ngôn ngữ kể chuyện (trần thuật) trong văn
bản có gì đặc sắc?

Lòng náo nức, mơn man, tưng bừng, rộn rã

a. Tóm tắt
Trên đường

Trưởng thành hơn trong nhận thức, tình cảm;

đến trường

muốn đến trường, muốn chững chạc như bạn
Thấy ngôi trường vừa xinh xắn vừa oai

Tôi đi

Khi ở sân

học

trường

Khi vào
trong lớp
học

nghiêm, lòng bỗng lo sợ vẩn vơ
Hồi hộp chờ nghe tên mình
Cảm thấy mình như bước vào thế giới khác
Trông cái gì cũng thấy lạ và hay
Bạn bè và bàn ghế không cảm thấy xa lạ

b. Nhân vật
Nhân vật chính: người

Được miêu tả qua

kể chuyện xưng “tôi”

các phương diện

Là một chú bé Cảm xúc: Nhiều Suy nghĩ: đúng lứa

Hành động, lời nói: Cẩn

chuẩn bị bước cảm xúc khó tả tuổi (suy nghĩ lạ

thận

vào lớp 1

(náo

nức,

lẫm, sợ hãi…)

lạ lẫm, lo sợ trong
ngày đầu tiên đi học

quyển

nâng
sách,

niu
xin

mấy
mẹ

được cầm bút thước,
viết dòng chữ đầu tiên…

c. Ngôn ngữ kể chuyện

Đan xen tự sự

Bố cục chặt chẽ,

Mang chất thơ tinh

thống nhất

tế, nhẹ nhàng

III. TÌM HIỂU CHI TIẾT

1. Cảm nghĩ của nhân vật tôi trên đường đến trường
HOẠT ĐỘNG CẶP ĐÔI
Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
• Cảnh vật trong truyện được nhìn qua con mắt của ai?
• Nêu một số chi tiết nổi bật trong phần (1)
• Khi nhớ về những kỉ niệm cũ thì tâm trạng của nhân vật
“tôi” như thế nào? Hãy tìm những từ ngữ và hình ảnh so
sánh diễn tả tâm trạng, cảm xúc của nhân vật “tôi”.

Cảnh vật trong truyện
Nhìn qua con mắt của nhân vật

Được nhớ lại theo

“tôi” – người trong cuộc

trình tự thời gian

Các
chi tiết
nổi bật

Không gian

“Buổi mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh

và thời gian

[…] tự nhiên thấy lạ”

Cảnh học
sinh đến
trường

“Dọc đường thấy mấy cậu nhỏ trạc bằng tuổi tôi áo quần
tươm tất, nhí nhảnh gọi tên nhau hay trao sách vở cho
nhau xem mà tôi thèm.
“Mấy cậu đi trước ôm sách vở nhiều lại kèm cả bút thước
nữa. Nhưng mấy cậu không để lộ vẻ khó khăn gì hết.”

Nhớ về những kỉ niệm cũ

Náo nức, mơn man

Tưng bừng, rộn rã

Là những từ láy, diễn tả cụ thể tâm trạng khi nhớ
lại cảm xúc thực của nhân vật “tôi”

Rút ngắn thời gian giữa quá khứ và hiện tại

Ngày đầu tiên đến trường của cậu bé
“Họ như những con chim đứng bên bờ tổ, nhìn quãng
trời rộng muốn bay nhưng còn ngập ngừng e sợ”

Cảm giác ngập

Hồi hộp, căng thẳng

ngừng, e sợ

Trên đường đến trường, “tôi" có tâm trạng háo hức, hồi hộp

2. Cảm nghĩ của nhân vật tôi lúc ở sân trường
HOẠT ĐỘNG CẶP ĐÔI
Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
• Khi đứng ở sân trường, “tôi” cảm thấy như thế nào?
• Khi nghe ông đốc gọi tên từng người vào lớp, “tôi” cảm thấy
như thế nào?
• Tâm trạng của nhân vật “tôi” khi sắp phải rời xa bàn tay dịu
dàng của mẹ là như thế nào?

Cảm

thấy

trường

vừa

ngôi
cao,

vừa sạch sẽ, vừa
Khi đứng ở

oai nghiêm

sân trường
Không khí ngày hội
tựu

trường:

náo

nức, vui vẻ nhưng
cũng rất trang trọng

Lo sợ vẩn vơ
Tâm trạng lúng

Tâm trạng
của “tôi”

Nghe tiếng trống trường:

túng, rụt rè, lo

chơ vơ, vụng về

lắng, sợ hãi.

Nghe thấy ông đốc gọi
tên: Hồi hộp lúng túng, e
sợ, căng thẳng

Thể hiện cảm xúc

Khi sắp rời bàn tay mẹ:

hồn nhiên, trong

cảm thấy sợ, dúi đầu vào

sáng của tuổi thơ.

lòng mẹ nức nở khóc

3. Cảm nghĩ của nhân vật tôi trong lớp học
HOẠT ĐỘNG NHÓM
Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
• Tìm những chi tiết thể hiện tâm trạng của “tôi” khi
vào lớp học.
• Từ những chi tiết vừa tìm được ở trên, hãy cho
biết nhân vật “tôi” đã có những tình cảm gì với
lớp học của mình ngay trong buổi đầu tiên?

Trong lớp học, cảm thấy
vừa xa lạ, vừa gần gũi
Trông

hình

gì

Tôi nhìn bàn ghế chỗ

Tôi nhìn người bạn tí hon ngồi bên

treo trên tường

tôi ngồi rất cẩn thận

tôi, một người bạn tôi chưa hề quen

tôi cũng thấy lạ

rồi tự nhiên nhận là

biết, nhưng lòng tôi vẫn không cảm

và hay hay

của riêng mình

thấy sự xa lạ một chút nào

Ý thức những thứ đó sẽ gắn bó với mình lâu dài
• “Tôi” giàu cảm xúc với trường lớp, với người thân
• Có những dấu hiệu trưởng thành trong nhận thức và tình cảm

IV. TỔNG KẾT

Trình bày nhận xét của em về

HOẠT ĐỘNG

nội dung, nghệ thuật và đặc sắc

NHÓM

thể loại của văn bản Tôi đi học.

1. Nội dung

Truyện kể lại kỷ niệm trong
sáng của tuổi học trò trong
ngày tựu trường đầu tiên hết
sức chân thực, tinh tế qua dòng
hồi ức của nhà văn

2. Nghệ thuật

Bố cục theo dòng hồi

Đan

tưởng, cảm nghĩ của

yếu tố tự

nhân

sự, miêu tả

vật

tôi

theo

trình tự thời gian buổi

và

tựu trường.

cảm.

xen

biểu

Nghệ

thuật

so

sánh tạo hiệu quả
diễn đạt cao, kết
hợp các từ láy
giàu hình ảnh và
sinh động.

Ngôn ngữ hình
ảnh trong sáng,
giàu

chất

thơ,

nhẹ nhàng phù
hợp với nhân vật.

LUYỆN TẬP
Nhiệm vụ 1:
Trả lời câu hỏi trắc nghiệm

Câu hỏi 1: Văn bản “Tôi đi học” thuộc thể loại nào?

A. Thơ trữ tình

C. Truyện ngắn

B. Hồi kí

D. Phóng sự

Câu hỏi 2: Tình huống truyện trong văn bản “Tôi đi học” là:

A. Ngày đầu tiên đi học

C. Mẹ cậu bé âu yếm dẫn

của cậu bé

cậu tới trường

B. Cậu bé khóc khi vào lớp

D. Thầy giáo chào đón
các học sinh mới tới lớp

Câu hỏi 3: Truyện được kể theo diễn biến trình tự nào?

A. Từ quá khứ đến

C. Quá khứ và hiện tại

hiện tại

song song

B. Từ hiện tại nhớ đến

D. Không theo trình tự

quá khứ

nào cả

Câu hỏi 4: Nhân vật chính trong văn bản “Tôi đi học”
là ai?

A. Người mẹ

C. Ông đốc

B. Người thầy giáo

D. Nhân vật “tôi”

Câu hỏi 5: Nhân vật chính trong văn bản “Tôi đi học”
được miêu tả chủ yếu ở phương diện nào?

A. Ngoại hình

C. Tâm trạng

B. Tính cách

D. Hành động

Câu hỏi 6: Câu văn “Tôi bặm tay ghì thật chặt, nhưng một
quyển vở cũng xệch ra và chênh đầu chúi xuống đất” trong
văn bản “Tôi đi học” của Thanh Tịnh cho ta hiểu điều gì?
A. Cậu bé chưa quen với
việc cầm vở

C. Cậu bé quá hồi hộp

B. Cậu bé chưa tập trung

D. Cậu bé thấy không đủ sức

vào việc

giữ vở

Câu hỏi 7: Văn bản “Tôi đi học” có chủ đề gì?

A. Kỷ niệm sâu sắc về tuổi học
trò của tác giả

C. Dòng cảm nghĩ thiết tha
sâu lắng của tác giả khi nhớ
lại ngày đầu tiên đi học

B. Ý nghĩa và vai trò của nhà

D. Tâm trạng hồi hộp của

trường đối với cuộc đời mỗi

nhân vật trong buổi tựu

con người

trường đầu tiên

Câu hỏi 8: Nhận xét nào không đúng về thái độ, cử chỉ
của những người lớn đối với các em bé lần đầu đi học?
A. Ông đốc là một người lãnh

C. Cha mẹ đều chuẩn bị chu

đạo nhà trường rất hiền từ, nhân

đáo cho con em mình trong buổi

ái với học sinh

đầu tựu trường

B. Thầy giáo trẻ niềm nở, tươi

D. Thầy giáo nghiêm khắc nhắc

cười đón nhận học sinh lớp mới

nhở, đón nhận học sinh lớp mới

Câu hỏi 9: Trong tác phẩm “Tôi đi học” của Thanh Tịnh, câu
văn nào sau đây không nói lên tâm trạng hồi hộp, cảm giác
bỡ ngỡ của nhân vật "tôi" trong buổi tựu trường đầu tiên?
A. Lần ấy trường đối với tôi là
một nơi xa lạ

C. Trong lúc ông ta đọc tên từng
người, tôi cảm thấy như quả tim
tôi ngừng đập

B. Cũng như tôi, mấy bạn học

D. Con đường này tôi đã quen đi

trò bỡ ngỡ đứng nép bên người

lại lắm lần, nhưng lần này tự

thân, chỉ dám đi từng bước nhẹ

nhiên thấy lạ

Câu hỏi 10: Hình ảnh “bàn tay” trong hai câu văn: “Tôi cảm
thấy sau lưng tôi có một bàn tay dịu dàng đẩy tôi tới trước…
Một bàn tay quan nhẹ vuốt mái tóc tôi” nhằm diễn tả ý gì?

A. Sự âu yếm của mẹ hiền

B. Tấm lòng mẹ hiền bao la săn
sóc, âu yếm, chở che, nâng đỡ
và thương yêu đối với con thơ

C. Sự săn sóc của mẹ hiền

D. Tình thương con bao la
của mẹ hiền

Câu hỏi 11: Câu văn nào không sử dụng biện pháp so sánh
để nói lên tâm trạng của nhân vật “tôi”?
A. Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi
như mấy cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng
B. Trong lúc ông ta đọc tên từng người, tôi cảm thấy như quả tim tôi ngừng đập
C. Ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôi nhẹ nhàng như một làn mây lướt ngang
trên ngọn núi
D. Họ như con chim con đứng bên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay,
nhưng còn ngập ngừng e sợ