Tiếng Việt
Chủ điểm:
CHỦ NHÂN TƯƠNG LAI

Chủ điểm “Chủ nhân tương lai” hướng đến việc
hình thành ở HS các phẩm chất yêu nước, nhân ái,
chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm: bước đầu ý thức
được vai trò của bản thân là thế hệ trẻ, chủ nhân
tương lai của đất nước. Từ đó, các em ý thức hơn
trong học tập và rèn luyện: biết chăm chỉ học tập,
lao động; ý thức hơn về trách nhiệm của bản thân
với cuộc sống và tương lai,...

Thứ năm ngày 11 tháng 7 năm 2024

Đọc:

Bài 1 :

Trạng nguyên nhỏ tuổi

* Khởi động
Nói 1 – 2 câu giới thiệu
một vị trạng nguyên của
nước ta mà em biết.

Mạc Đĩnh Chi – người làng Lũng Động, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương ngày nay. Nhà nghèo,
cha mất sớm, ông sống bằng nghề kiếm củi nuôi thân. Vốn là người có tư chất thông minh, linh lợi,
ông sớm nhận ra rằng chỉ có con đường học tập thành tài mới thoát khỏi cảnh nghèo khó đó. Chính vì
thế mà ông ra sức học tập. Đến năm Giáp Thìn 1304, ông đỗ Trạng Nguyên.

Trạng nguyên nhỏ tuổi
Nguyễn Hiền quê ở làng Dương A, huyện Thượng Hiền, phủ Thiên Trường.
Từ bé, cậu đã thể hiện tư chất vượt trội, học đâu hiểu đó, nên được mệnh danh là
thần đồng.
Nhờ trí tuệ tinh thông, Nguyễn Hiền đỗ trạng nguyên khi mới mười hai tuổi.
Nhà vua thấy Trạng còn nhỏ nên cho về nhà ba năm để học lễ.
Một lần, triều đình tiếp sứ thần nhà Nguyên. Nghĩ rằng nước Đại Việt không
có người tài, sứ thần bèn thách đố vua quan nhà Trần xâu sợi chỉ qua vỏ một con
ốc xoắn nhỏ xíu.
Vua Trần Thái Tông truyền cho các quan tìm cách xâu chỉ qua vỏ ốc. Họ loay
hoay tìm mọi cách nhưng không ai xâu được. Chợt nghĩ đến vị trạng nguyên nhỏ
tuổi, Vua sai một viên quan về làng Dương A gặp Nguyễn Hiền để hỏi ý kiến.
Vừa đến đầu làng, viên quan gặp ngay một đám trẻ chăn trâu. Trong đó, có
một cậu bé mặt mũi khôi ngô đang chỉ cho các bạn nặn voi bằng đất.
Viên quan đoán cậu bé ấy là trạng Hiền nhưng vẫn ra một vế đối để thử tài.
Trạng nhanh chóng đáp lại bằng một về đối cứng cỏi. Viên quan phục lắm.

Biết chắc đây là người cần tìm, viên quan truyền lại ý Vua.
Không cần nghĩ lâu, Nguyễn Hiền bày cho các bạn cùng hát:
Tích tịch tình tang
Bắt con kiến càng buộc chỉ ngang lưng
Bên thì lấy giấy mà bưng
Bên thì bội mở kiến mừng kiến sang.
Quan nghe xong, biết đây chính là câu trả lời triều đình cần,
bèn cáo từ trạng Hiền rồi vội vã về kinh.
Nhận được vỏ con ốc xoắn có sợi chỉ mảnh xâu qua, sử thần
nhà Nguyễn phải bội phục tài trí của người dân Đại Việt.
Ít lâu sau, Vua cho người mang mũ áo trạng nguyên vời
Nguyễn Hiền về triều giúp nước.
Theo Truyện danh nhân Việt Nam

Bài đọc có thể chia thành ba đoạn để
luyện đọc và tìm ý:
• Đoạn 1: Từ đầu đến “học lễ”.
• Đoạn 2: Tiếp theo đến “Đại Việt”.
• Đoạn 3: Còn lại.

ĐOẠN 1
Trạng nguyên nhỏ tuổi
Nguyễn Hiền quê ở làng Dương A, huyện
Thượng Hiền, phủ Thiên Trường. Từ bé, cậu đã
thể hiện tư chất vượt trội, học đâu hiểu đó, nên
được mệnh danh là thần đồng.
Nhờ trí tuệ tinh thông, Nguyễn Hiền đỗ trạng
nguyên khi mới mười hai tuổi. Nhà vua thấy
Trạng còn nhỏ nên cho về nhà ba năm để học lễ.

Một lần, triều đình tiếp sứ thần nhà Nguyên. Nghĩ rằng nước Đại Việt không có
người tài, sứ thần bèn thách đố vua quan nhà Trần xâu sợi chỉ qua vỏ một con ốc xoắn
nhỏ xíu.
Vua Trần Thái Tông truyền cho các quan tìm cách xâu chỉ qua vỏ ốc. Họ loay
hoay tìm mọi cách nhưng không ai xâu được. Chợt nghĩ đến vị trạng nguyên nhỏ tuổi,
Vua sai một viên quan về làng Dương A gặp Nguyễn Hiền để hỏi ý kiến.
Vừa đến đầu làng, viên quan gặp ngay một đám trẻ chăn trâu. Trong đó, có một
cậu bé mặt mũi khôi ngô đang chỉ cho các bạn nặn voi bằng đất.
Viên quan đoán cậu bé ấy là trạng Hiền nhưng vẫn ra một vế đối để thử tài.
Trạng nhanh chóng đáp lại bằng một về đối cứng cỏi. Viên quan phục lắm.
Biết chắc đây là người cần tìm, viên quan truyền lại ý Vua. Không cần nghĩ lâu,
Nguyễn Hiền bày cho các bạn cùng hát:
Tích tịch tình tang
Bắt con kiến càng buộc chỉ ngang lưng
Bên thì lấy giấy mà bưng
Bên thì bội mở kiến mừng kiến sang.
Quan nghe xong, biết đây chính là câu trả lời triều đình cần, bèn cáo từ trạng
Hiền rồi vội vã về kinh.
Nhận được vỏ con ốc xoắn có sợi chỉ mảnh xâu qua, sử thần nhà Nguyễn phải
bội phục tài trí của người dân Đại Việt.

ĐOẠN 3
Ít lâu sau, Vua cho người mang mũ áo
trạng nguyên vời Nguyễn Hiền về triều giúp
nước.
Theo Truyện danh nhân Việt Nam

Luyện đọc
hiểu

nghĩa
từ
Làng Dương A, huyện Thượng

Hiền, phủ Thiên Trưởng: nay là
thôn Dương A, xã Nam Thắng,
huyện Nam Trực, tỉnh Nam
Định.

nghĩa
từ

Tinh thông: hiểu biết
tường tận, thấu đáo
và có khả năng vận
dụng thành thạo.

nghĩa
từ

Bội phục: cảm
phục sâu sắc.

Cùng tìm hiểu
1. Hai đoạn đầu giới thiệu những thông tin gì về
Nguyễn Hiền?

Hai đoạn đầu giới thiệu những thông
tin về Nguyễn Hiền: Được mệnh danh là
thần đồng vì có tư chất vượt trội, học
đâu hiểu đó, đậu trạng nguyên khi mới
mười hai tuổi.

Cùng tìm hiểu
2. Sứ giả thách đố vua quan nhà Trần làm gì? Vì
sao?

Sứ giả thách đố vua quan nhà Trần
xâu sợi chỉ mảnh qua vỏ một con ốc
xoắn nhỏ xíu, vì cho rằng nước Đại
Việt không có người tài.)

Cùng tìm hiểu
3. Nhờ đâu viên quan nhận ra trạng Hiền?
Viên quan nhận ra trạng Hiền nhờ vẻ
ngoài khôi ngô, phong thái uy nghi, vượt
trội so với các bạn cùng trang lứa và hơn
hết là nhờ vế đối cứng cỏi, xuất sắc.

nghĩa
từ

Cứng cỏi: không vì yếu mà chịu khuất
phục, thay đổi thái độ của mình  nghĩa
trong bài: Nguyễn Hiền đối lại vừa nhanh
vừa chính xác, thể hiện bản lĩnh vững
vàng, không vì nhỏ tuổi mà tỏ ra e ngại,
sợ sệt...

Cùng tìm hiểu
4. Cách xâu chỉ qua vỏ ốc mà Nguyễn Hiền chỉ cho
viên quan nói lên điều gì về vị trạng nguyên nhỏ
tuổi?

Cách xâu chỉ qua vỏ ốc mà Nguyễn
Hiền chỉ cho viên quan nói lên
Nguyễn Hiền là một cậu bé thông
minh (nghĩ ra lời giải câu đố nhanh)
và tinh nghịch (đưa ra câu trả lời
bằng lời hát).

Ý nghĩa bài học

Ca ngợi tài trí của vị trạng
nguyên nhỏ tuổi; tự hào khi
nước Việt ta có những nhân
tài giỏi giang, tài trí hơn
người;…

Luyện đọc
lại

Luyện từ và câu:
Luyện tập về từ đa nghĩa

1. Đọc các câu thơ, câu văn sau và thực hiện yêu cầu:
a.

Việt Nam đất nước ta ơi
Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn.
Nguyễn Đình Thi
b. Nắng đã chiếu sáng loà cửa biển.
Anh Đức
c. Trên quảng trường Ba Đình, cả biển người, cả rừng cờ hoa
hướng về lễ đài hân hoan vẫy chào Bác.
Phan Anh
– Từ "biển" trong câu nào được dùng với nghĩa gốc? Từ
“biển" trong câu nào được dùng với nghĩa chuyển?
– Đặt một câu có từ “biển” được dùng với nghĩa chuyển.

– Từ "biển" trong câu nào được dùng với nghĩa gốc?
Từ “biển" trong câu nào được dùng với nghĩa
chuyển?
- Từ “biển” trong câu b được dùng với nghĩa gốc. Từ
“biển” trong câu a và câu c được dùng với nghĩa
chuyển.
– Đặt một câu có từ “biển” được dùng với nghĩa
chuyển.
- Cả biển người mênh mông đang cùng nhau đón
chờ pháo hoa năm mới.

2. Đặt câu có từ “nhanh” với mỗi nghĩa sau:
a. Có tốc độ, nhịp độ trên mức bình thường, trái
ngược với “chậm".
Bạn An chạy rất nhanh.
b. Tỏ ra có khả năng tiếp thu, phản ứng ngay tức
khắc hoặc trong một thời gian rất ngắn.
Huy nhanh nhảu giơ tay trả lời câu hỏi.

3. Thực hiện yêu cầu:
a. Tra từ điển để tìm nghĩa gốc và 2 – 3 nghĩa chuyển
của các từ sau:
b. Đặt câu để phân biệt các nghĩa tìm được của mỗi
từ.

- Đầu:

+ Nghĩa gốc: Phần trên củng của thân thể người,
nơi có bộ óc và nhiều giác quan khác.
Đặt câu: Mai cài một chiếc cài tóc rất xinh trên đầu.
+ Nghĩa chuyển: Phần trước nhất hoặc phần trên
cùng của một số vật.
Đặt câu: Hoa cất một chiếc gối ở trên đầu giường.
+ Nghĩa chuyển: phần có điểm xuất phát của một
khoảng không gian hoặc thời gian; đối lập với cuối.
Đặt câu: Đầu làng có cây hoa gạo rất to.

- Cao:

+ Nghĩa gốc: có khoảng cách bao nhiêu đó, tính từ đầu
này đến cuối đầu kia theo chiều thẳng đứng (gọi là chiều
cao) của vật ở trạng thái đứng thẳng
Đặt câu: Bạn An cao 140 cm.
+ Nghĩa chuyển: có khoảng cách xa với mặt đất lớn hơn
mức bình thường hoặc lớn hơn so với những vật khác.
Đặt câu: Tòa nhà cao chọc trời.
+ Nghĩa chuyển: hơn hẳn mức trung bình về số lượng
hay chất lượng, trình độ, giá cả, v.v.
Đặt câu: Ông nội tuổi đã cao nhưng vẫn còn rất minh
mẫn.

Viết: Luyện tập lập dàn ý cho
bài văn tả phong cảnh

1. Dựa vào bài tập 2 trang 45, lập dàn ý cho bài văn tả một
danh lam thẳng cảnh mà em đã có dịp đến thăm hoặc được
biết qua sách báo, phim ảnh,...

1. Mở bài: Việt Nam là một đất nước tuy nhỏ bé nhưng may
mắn có được nguồn tài nguyên khoáng sản dồi dào và rất
nhiều danh lam thắng cảnh trải dài từ Bắc chí Nam. Trong đó,
vịnh Hạ Long là một điểm đến nổi tiếng không chỉ với khách
du lịch trong nước mà còn với cả du khách nước ngoài.
2. Thân bài:
- Vịnh Hạ Long có nghĩa là vịnh nước nơi rồng đáp xuống.
- Vịnh Hạ Long thuộc tỉnh Quảng Ninh, tập trung trên một
vùng lòng chảo rộng lớn hàng trăm hàng nghìn đảo lớn nhỏ
với đủ các dáng hình.
- Các đảo nơi đây tập trung uốn lượn từng khúc, từng khúc,
nối với nhau tạo ra những con rồng khổng lồ đang cuộn mình
trên mặt biển xanh.

- Vẻ đẹp của Hạ Long là một bức tranh thủy mặc được tạo
nên từ ba yếu tố: Đá, nước và bầu trời. Hang Đầu Gỗ gợi
cảm giác choáng ngợp với những nhũ đá muôn hình dáng
vẻ. Động Thiên Cung như một đền đài hoành tráng, mĩ lệ.
- Cảnh hoàng hôn ở vịnh Hạ Long một bức tranh lãng mạn
và rất thơ mộng.
- Vịnh Hạ Long đã được UNESCO công nhận là di sản văn
hóa thế giới, thu hút nhiều khách du lịch trong và ngòai
nước.
- Là nơi thích hợp để nghiên cứu thạch nhũ; nghiên cứu hệ
sinh thái. Mang lại nhiều nguồn lợi cho đất nước, giúp đất
nước ngày càng phát triển.

3. Kết bài: Vịnh Hạ Long là niềm tự hào của người
Việt Nam. Em yêu Hạ Long và mong ước được đặt
chân đến nơi đây một lần.

Chúc
các em
học tốt!