Hoạt động khởi động
Em có suy nghĩ,
cảm nhận gì về âm
vang của lịch sử
trong cuộc sống
hằng ngày?

Hoạt động khởi động
Theo em, lịch sử
thường được ghi
chép như thế nào để
không bị mai một?

BÀI 9
ÂM VANG
CỦA LỊCH SỬ

TRI THỨC NGỮ VĂN

Em hãy đọc kĩ mục
Truyện lịch sử trong
phần Tri thức Ngữ văn
để hoàn thành PHT sau

PHIẾU HỌC TẬP
1. Khái niệm truyện lịch sử 
Truyện lịch sử là loại truyện ……………… làm nội dung chính. Trong khi kể lại
các sự kiện, nhân vật, truyện lịch sử thường làm sống dậy …….. về một thời đã
qua và mang lại cho người đọc ………..
2. Đặc điểm của truyện lịch sử  
Các yếu tố trong truyện
lịch sử
Cốt truyện
Bối cảnh
( thời gian-không gian)
Nhân vật
Ngôn ngữ

 
 
 
 
 
 
 
 
  
 

Đặc điểm

1

Khái niệm truyện lịch sử 

lấy đề tài lịch sử (lịch sử
Truyện lịch sử là loại truyện ………………………..
quốc
gia, dân tộc, dòng họ, danh nhân)
……………………………………….......làm
nội dung
chính. Trong khi kể lại các sự kiện, nhân vật, truyện lịch sử
bức tranh rộng lớn, sinh động về
thường làm sống dậy…………………………...........
một thời đã qua và mang lại cho người đọc ……….....
những
…………………………………………...
nhận thức mới mẻ hay bài học sâu sắc .

2

Đặc điểm của truyện lịch sử  
Yếu tố

Đặc điểm

– Cốt truyện đơn tuyến:...............................
Cốt truyện – Cốt truyện đa tuyến:................................
– Cốt truyện trong truyện lịch sử:..............
Bối cảnh
Nhân vật
Ngôn ngữ

2

Đặc điểm của truyện lịch sử  

Cốt
truyện

- Cốt truyện đơn tuyến : là cốt truyện có một chuỗi sự
kiện đơn giản, gắn với một vài nhân vật chính tạo thành
một tuyến truyện duy nhất.
- Cốt truyện đa tuyến: là cốt truyện có tới hai chuỗi sự
kiện trở lên , gắn với hai hay hơn hai tuyến nhân vật tạo
thành nhiều tuyến truyện đan xen nhau và ít nhiều độc lập
với nhau.
- Cốt truyện trong lịch sử: là cốt truyện trình bày một hệ
thống sự kiện phức tạp, liên quan đến nhiều tuyến nhân vật
vận động , phát triển đồng thời. Các tuyến sự kiện này có
thể được kể song hành, đan xen nhau trong cùng một
chương/ hồi của truyện.

2

Bối
cảnh

Đặc điểm của truyện lịch sử  

- Thời gian: Truyện lịch sử tái hiện sự kiện, nhân vật lịch
sử gắn với một khoảng thời gian năm tháng, niên đại, thời
đại cụ thể trong quá khứ. Quá khứ ấy thường cách xa thời
điểm tác giả viết tác phẩm.
- Không gian: Không gian truyện lịch sử gắn với thời
gian, xác định niên đại, thơi đại cụ thể.

2

Đặc điểm của truyện lịch sử  

Nhân
vật

- Nhân vật chính: là những nhân vật mà cuộc sống, sự
nghiệp của họ có ảnh hưởng đến tiến trinh lịch sử của một
dòng tộc, một quốc gia. Tên tuổi, công trạng được ghi
chép trong lịch sử.
- Nhân vật phụ: thường do người viết bổ sung, có thể
không có vài trò quan trọng về lịch sử, nhưng cần thiết cho
việc làm nổi bật sự kiện, nhân vật chính.
Ngôn
ngữ

Thường
sắcsửthái
thường
mangmang
đậm sắcđậm
thái lịch

lịch sử.

Em biết gì về thời Vua
Lê – Chúa Trịnh hay về
những chiến công của
Hoàng đế Quang Trung.
Hãy chia sẻ cùng các
bạn.

Văn bản 1:

HOÀNG LÊ
NHẤT
THỐNG CHÍ

I. TRẢI NGHIỆM CÙNG VĂN BẢN

I. TRẢI NGHIỆM CÙNG VĂN BẢN

Đọc
văn bản

Trả lời các câu
hỏi theo dõi và
suy luận

1

Tác giả: Ngô gia văn phái
Là một nhóm các nhà văn Việt
Nam thuộc dòng họ Ngô Thì ở làng Tả
Thanh Oai , huyện Thanh Oai, trấn Sơn
Nam  (nay thuộc huyện Thanh Trì, Hà
Nội ). Ngô Chi Thất và Ngô Trân là
người đề xướng và dựng nên Văn phái,
về sau được mệnh danh là Ngô gia văn
phái, gồm 20 tác giả thuộc 9 thế hệ, trên
dưới 200 năm, từ đầu thế kỷ thứ 17 đến
đầu thế kỷ thứ 20.

2

Tác phẩm

Xuất xứ
In trong Hoàng lê nhất thống chí
Thể loại
Truyện lịch sử

II. SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI

1

Cốt truyện, các tuyến sự kiện
Câu hỏi

Vẽ sơ đồ tóm tắt chuỗi sự kiện
chính trong đoạn trích Hồi thứ hai
và hồi thứ mười bốn. Chỉ ra mối
liên hệ giữa hai đoạn trích.

* Mối liên hệ giữa hai đoạn trích

Hai hồi là hai
tuyến truyện có
tính độc lập
nhất định nhưng
liên quan mật
thiết với nhau.

Giữa các sự kiện
trong Hồi thứ hai
và Hồi thứ mười
bốn có mối quan
hệ nhân quả.

* Mối liên hệ giữa hai đoạn trích
- Hai hồi là hai tuyến truyện có tính độc lập nhất định
nhưng liên quan mật thiết với nhau.
(1) tuyến thứ nhất là chuỗi sự kiện diễn ra nơi phủ chúa –
cung vua (trong đoạn trích tập trung vào chuỗi sự kiện kiêu
binh nổi loạn giết Quận Huy, truất ngôi Trịnh Cán, đưa Trịnh
Tông lên ngôi); (2) tuyến thứ hai là chuỗi sự kiện về cuộc
xâm lược nước ta của nhà Thanh; Vua Quang Trung đại phá
quân Thanh; sự thảm bại và cuộc trốn chạy của đội quân
xâm lược nhà Thanh và vua tôi Lê Chiêu Thống (trong đoạn
trích tập trung vào cuộc đại phá quân Thanh của Vua Quang
Trung).

* Mối liên hệ giữa hai đoạn trích
- Mặt khác, giữa các sự kiện trong Hồi thứ hai và Hồi
thứ mười bốn có mối quan hệ nhân quả giữa các sự kiện
trong Hồi thứ hai và Hồi thứ mười bốn.
Chẳng hạn: Sự lục đục trong phủ chúa; xung đột quyền
lợi giữa phủ chúa – cung vua và nỗi sợ hãi trước sức mạnh
của Vua Quang Trung, nhà Tây Sơn (nguyên nhân) dẫn đến sự
cầu viện nhà Thanh của Vua Lê Chiêu Thống (kết quả); cuộc
xâm lược của đội quân nhà Thanh cùng sự bạc nhược, phản
trắc của vua tôi Lê Chiêu Thống (nguyên nhân) dẫn đến việc
Quang Trung lên ngôi vua, tiến quân ra Bắc, đại phá quân
Thanh (kết quả).

2

Nhân vật Vua Quang Trung, nghệ thuật kể
chuyện, tình cảm của tác giả

a

Nhân vật vua Quang Trung
Nét tính cách nổi bật của
nhân vật Vua Quang Trung
được thể hiện trong văn
bản là gì? Phân tích một số
chi tiết tiêu biểu để làm nổi
bật nét tính cách ấy.

a

Nhân vật vua Quang Trung
Nhà cầm
quân tài ba,
mưu lược.

Nhà chỉ huy
quân sự tự tin,
quyết đoán.

Vị hoàng đế/
người anh hùng
“trăm trận trăm
thắng”.

b

Nghệ thuật kể chuyện

Nhận xét về nghệ thuật kể
chuyện của tác giả (chú ý cách
sử dụng ngôi kể, kết hợp lời
của người kể chuyện và lời của
nhân vật,... ).

b

Nghệ thuật kể chuyện

Tác giả sử dụng ngôi kể thứ ba kết hợp
với lời kể của các nhân vật để cho ta thấy
được câu chuyện đa chiều và tường minh
hơn. Không gian câu chuyện cũng được
mở rộng ra , thông qua lời từng nhân vật
ta thấy được tính cách và con người con
của vua Quang Trung toàn diện hơn, đặc
sắc hơn.
.

c

Tình cảm của tác giả
So sánh thái độ, tình cảm của tác
giả khi viết về Vua Quang Trung – nghĩa
quân Tây Sơn và về anh em Trịnh Tông
– đám kiêu binh; Lê Chiêu Thống, Tôn
Sĩ Nghị và đội quân xâm lược nhà
Thanh. Theo em, cách thể hiện thái độ
như vậy có phù hợp với truyện lịch sử
hay không? Vì sao?

c

Tình cảm của tác giả
PHIẾU HỌC TẬP
Thái độ của tác giả
Với Vua Quang Trung
– nghĩa quân Tây Sơn
Với anh em Trịnh Tông
– đám kiêu binh
Với Tôn Sĩ Nghị và đội
quân xâm lược nhà
Thanh.
=> Nhận xét:

 
 

Thể hiện
trong truyện

 

 

 

 

 

 

PHIẾU HỌC TẬP
Thái độ
Thể hiện trong truyện
của tác giả

Với Vua Quang Trung nể trọng, Cách tường thuật, miêu tả tính kỉ luật, dũng
– nghĩa quân Tây Sơn
mãnh,
cách
thể
hiện
chân
dung
Hoàng
đế
 
 
ngợi ca
Quang Trung như một anh hùng chiến trận, một
vị vua mưu lược, bách chiến bách thắng,…
Với anh em Trịnh phê phán Cách tường thuật, miêu tả cảnh kiêu binh phò
Tông – đám kiêu binh
Trịnh Tông lên ngôi như  một trò hề khôi hài,
 
chưa từng thấy trong các nghi lễ đăng quang
của hoàng đế,…
Với Tôn Sĩ Nghị và phê phán, Cách tường thuật, miêu tả các cảnh thua
 
  trốn nhục nhã của
đội quân xâm lược nhà chế giễu
trận, đặc biệt là cảnh chạy
Thanh.
chúng.
Þ Nhận xét:   Cách thể hiện thái độ phù hợp với truyện lịch sử.

-> Nhận xét
- Cách thể hiện thái độ phù hợp với truyện lịch sử.
- Vì : Truyện lịch sử tuy rất coi trọng tính xác thực của
các thông tin khách quan liên quan đến các sự kiện, nhân
vật lịch sử, nhưng cũng chấp nhận cái nhìn/ cách nhìn
lịch sử theo quan điểm, thái độ của tác giả. Theo đó, cũng
chấp nhận việc tác giả bộc lộ tình cảm, cảm xúc theo cách
riêng. Thái độ phê phán, tố cáo của tác giả với đội quân
xâm lược nhà Thanh thể hiện chủ nghĩa yêu nước, lập
trường dân tộc và rất rạch ròi. Ngô Gia văn phái tuy có tư
tưởng phò Lê nhưng không vì thế mà không phô bày tội
trạng của vua tôi Lê Chiêu Thống hay không thừa nhận,
khẳng định công trạng lịch sử của Vua Quang Trung.

3

Nhận thức về nhân vật, bối cảnh
Qua văn bản, em hiểu
thêm điều gì về Vua Quang
Trung và cuộc kháng chiến
chống quân Thanh của
nhân dân ta?

3

Nhận thức về nhân vật, bối cảnh
PHIẾU HỌC TẬP

a. Về vua Quang Trung:
Là người anh hùng dân tộc đã lập nên kì tích xưa nay
chưa từng có: với nghệ thuật dùng binh, tài thao lược, chỉ
trong năm ngày đã đập tan đội quân xâm lược nhà Thanh,
đuổi chúng về nước,…
b.Về cuộc kháng chiến chống quân Thanh:
Cho dù vua tôi Lê Chiêu Thống hèn hạ, “ôm
chân” nhà Thanh xâm lược, quan dân ta thời ấy vẫn
nêu cao tinh thần yêu nước, ý chí độc lập tự cường và
truyền thống đấu tranh bất khuất dưới sự lãnh đạo của
Vua Quang Trung.

4

Sự khác biệt giữa cốt truyện đa tuyến và đơn tuyến
So sánh cốt truyện trong văn bản
trên đây với cốt truyện trong một
văn bản mà em đã đọc, chỉ ra điểm
khác biệt và điểm tương đồng (nếu
có) giữa cốt truyện đa tuyến với cốt
truyện đơn tuyến.

III. TỔNG KẾT
1. Nội dung: Văn bản đã ghi lại lịch sử hào hùng
của dân tộc ta,  tái hiện chân thực hình ảnh người
anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ qua chiến công
thần tốc đại phá quân Thanh, sự thảm hại của
quân tướng nhà Thanh và số phận bi đát của vua
tôi Lê Chiêu Thống.
2. Nghệ thuật:
- Khắc họa hình tượng Nguyễn Huệ một cách
rõ nét, mang đậm màu sắc sử thi.
-Kể lại các sự kiện một cách rành mạch, chân
thực, khách quan, kết hợp yếu tố miêu tả với
biện pháp nghệ thuật so sánh, đối lập.

IV. LUYỆN TẬP/ VẬN DỤNG

LUYỆN TẬP

5

1
2

4

3

6

7

Bài học

Ngôi sao may mắn

pipi

Văn Hoàng Lê nhất thống chí thuộc thể loại nào?
   A. Truyện ngắn
B. Truyện lịch sử
   C. Truyền thuyết
D. Truyện ngắn

You are given one candy
B. Truyện lịch sử
GO HOME

Đoạn trích Hoàng Lê nhất thống chí thuộc hồi thứ
bao nhiêu?
   A. Hồi thứ 2
B. Hồi thứ 14
   C. Hồi thứ 12
D. Hồi thứ 2 và hồi thứ 14

You are given three candy

D. Hồi thứ 2 và hồi thứ 14
GO HOME

Cuộc chiến của vua Quang Trung trước giặc nào của Trung
Quốc?
A. GiặcThanh
  
B. Giặc Minh
C. Giặc Ngô
D. Giặc Hán

Chúc bạn may mắn lần sau

A. GiặcThanh  

GO HOME

Thái độ của vua tôi Lê Chiêu Thống khi giặc Thanh bị tiêu giệt?
   A. Vua tôi Lê Chiêu Thống xin cầu hòa trước vua Quang Trung
   B. Vua tôi Lê Chiêu Thống chịu trận trước quân Tây Sơn
   C. Vua tôi Lê Chiêu Thống chạy trốn
   D. Cả 3 đáp án trên

You are given tow candy

   C. Vua tôi Lê Chiêu Thống chạy trốn

GO HOME

Ý nói đúng nhất nội dung của Hồi thứ mười bốn (trích
Hoàng Lê nhất thống chí) là gì?
   A. Ca ngợi hình tượng người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ
   B. Nói lên sự thảm bại của quân tướng nhà Thanh
   C. Nói lên số phận bi đát của vua tôi Lê Chiêu Thống
   D. Cả A, B, C đều đúng

THÊM LƯỢT

   D. Cả A, B, C đều đúng

GO HOME

Tướng giặc Tôn Sĩ Nghị hèn nhát, thảm hại như như thế nào ?
A. Sợ mất mật, ngựa không kịp đóng yên, người không kịp mặc áo giáp…chuồn trước
qua cầu phao.
B. Sợ mất mật, ngựa không kịp đóng yên, người không kịp mặc áo giáp…phảI nhờ thổ
dân dẫn qua đường tắt chạy tháo thân.
C. Sợ mất mật, ngựa không kịp đóng yên, người không kịp mặc áo giáp…dẫm đạt lên
quân chạy thoát thân.
D. Sợ mất mật, ngựa không kịp đóng yên, người không kịp mặc áo giáp…bị đứt cầu phao
chết dưới sông.

You are given five candy

A. Sợ mất mật, ngựa không kịp đóng yên,
người không kịp mặc áo giáp…chuồn trước
qua cầu phao.

GO HOME

Vì đâu mà vua tôi Lê Chiêu Thống lại lâm vào tình trạng của kẻ vong quốc ?
A. Vì tham lam muốn mở rộng biên thuỳ.
B. Vì mưu lợi riêng của dòng họ đã đem vận mệnh của dân tộc đặt vào tay quân
xâm lược.
C. Vì bỏ chạy theo quân Tôn Sĩ Nghị.
D.Vì vua Lê Chiêu Thống không còn tư cách của bặc quân vương.

You are given four candy
B. Vì mưu lợi riêng của dòng họ đã đem vận
mệnh của dân tộc đặt vào tay quân xâm lược.

GO HOME

VẬN DỤNG

Vận dụng
Dựa vào văn bản, hãy
viết đoạn văn ngắn miêu tả
lại chiến công thần tốc đại
phá quân Thanh của vua
Quang Trung từ tối 30 đến
ngày mồng 5 tháng Giêng
năm Kỷ Dậu (1789).