CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI TIẾT HỌC

KHỞI
ĐỘNG

Quan sát các hình ảnh sau và cho biết:
Những hình ảnh này là của địa danh nào?
Chia sẻ hiểu biết của em về địa danh đó.

Bây giờ, cả lớp mình sẽ cùng
nghe các bạn hướng dẫn viên
giới thiệu về Đèo Ngang nhé!

Đèo Ngang thuộc dãy núi Hoành Sơn,
phân cách địa giới 2 tỉnh Hà Tĩnh và Quảng Bình
Đèo dài 6 km, đỉnh cao khoảng 250 m, phần đất phía Quảng Bình (tức phần
phía Nam) thuộc xã Quảng Đông, huyện Quảng Trạch, phần đất phía Hà Tĩnh (tức
phần phía Bắc) thuộc xã Kỳ Nam,thị xã Kỳ Anh. Đèo Ngang cách thị xã Ba
Đồn 24 km, cách bờ sông Gianh (một giới tuyến Bắc-Nam khác trong lịch sử Việt
Nam về sau này) 27 km, cách thành phố Đồng Hới tỉnh Quảng Bình 80 km về
phía Bắc (Đồng Hới ở phía Nam đèo Ngang), cách thành phố Hà Tĩnh tỉnh Hà
Tĩnh 75 km về phía Nam (Hà Tĩnh ở phía Bắc đèo Ngang).

Hình ảnh về đèo Ngang

Đèo Ngang là con đèo lịch sử đã đi vào ca dao, huyền thoại. Lê
Thánh Tông, Nguyễn Thiếp, Vũ Tông Phan, Ngô Thì Nhậm, Nguyễn
Du, vua Thiệu Trị, Nguyễn Hàm Ninh, Bà huyện Thanh
Quan, Nguyễn Phước Miên Thẩm, Nguyễn Văn Siêu, Cao Bá Quát...

Bài 6

Tiết

Qua Đèo ngang

- Bà Huyện Thanh Quan-

YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1. Về kiến thức
- Nhận biết được một số yếu tố thi luật của thơ thất ngôn bát cú và thơ tứ tuyệt luật
Đường như: bố cục, niêm, luật, vần, nhịp, đối…
- Nhận biết và phân tích được nét độc đáo của bài thơ thể hiện qua từ ngữ, hình ảnh,
bố cục, mạch cảm xúc, biện pháp tu từ.
- Nhận biết và phân tích được tình cảm, cảm xúc, cảm hứng chủ đạo của người viết
thể hiện qua văn bản.
2. Về năng lực
- Phát triển năng lực ngôn ngữ và năng lực hợp tác qua hoạt động nhóm và trình bày
sản phẩm học tập.
- Nhận biết được một số yếu tốt hình thức (cốt truyện, nhân vật, chi tiết, ngôi kể,
ngôn ngữ…) và nội dung (đề tài, chủ đề, ý nghĩa, tình cảm, thái độ của người kể
chuyện…) của truyện ngắn “Gió lạnh đầu mùa”.
- Phát hiện, phân tích đặc điểm nổi bật về nghệ thuật kể chuyện của nhà Thạch Lam
- Cảm nhận được ý nghĩa nhân văn sâu sắc của truyện.
3. Về phẩm chất
Tiết học góp phần bồi dưỡng phẩm chất yêu nước, yêu thiên nhiên.

I
Tìm hiểu chung

1.
Tác
giả

BÀ HUYỆN THANH QUAN

1.
Tác
giả

 Tên thật: Nguyễn Thị Hinh, sống ở thế kỉ
XIX.
 Quê quán: Nghi Tàm (nay thuộc Tây Hồ,
Hà Nội)
 Cuộc đời:
- Lấy chồng là tri huyện Thanh Quan (nay
thuộc Thái Bình) nên được gọi là bà huyện
Thanh Quan
- Giữ chức Giáo tập trong cung, chuyên dạy
lễ nghi, văn chương cho công chúa, phi tần.
 Sự nghiệp: Nữ sĩ tài hoa hiếm có, để lại 6
bài thơ Nôm Đường luật (Thăng Long thành
hoài cổ; Chiều hôm nhớ nhà; Chùa Trấn Bắc;
Cảnh chiều hôm; Đền Trấn Võ; Qua Đèo
Ngang)
Phong cách sáng tác: Bác học, hoài cổ

2. Tác
phẩm

a. Đọc và tìm hiểu chú thích
- Đọc
- Tìm hiểu chú thích

TRÒ CHƠI: VÒNG QUAY MAY MẮN

2

3

t
lư ợ
m

+1

m
ể
i
đ

Qu
bó ả
ng
ba
y

i
tb
Bú

9

o
ẹ
K t
mú

Th
ê

Ma
ym
ắn
lần
sau

m
bi

1

m
Bi

VÒNG QUAY
MAY MẮN

QUAY

Em hãy giải thích nghĩa của từ
“tiều” trong câu thơ:
Lom khom dưới núi tiều vài chú

Tiều: người chuyên làm
nghề đốn củi

Chim quốc quốc còn có tên gọi
khác là gì?

Chim quốc,
chim đỗ quyên

“Cái gia gia” trong câu thơ Thương
nhà mỏi miệng, cái gia gia là để chỉ con
vật nào?

Chim đa đa
Con gà gô

2. Tác
phẩm

a. Đọc và tìm hiểu chú thích
b. Tìm hiểu chung về tác phẩm

2. Tác
phẩm

Hoàn cảnh sáng tác
Bài thơ được ra đời khoảng
thế kỷXIX, khi bà Huyện Thanh
Quan lần đầu xa nhà, xa quê,
vào kinh đô Huế nhận chức
“cung trung giáo tập” (dạy nghi
lễ cho các cung nữ, phi tần theo
chỉ dụ của nhà vua).

Thể loại

Bài thơ được viết theo thể
thơ “Thất ngôn bát cú”

Đặc điểm thể loại: Thơ thất ngôn bát cú
Bố cục
Luật
Niêm
Vần
Nhịp
Đối

Qua đèo Ngang

Đề
Thực
Luận

Kết

Bước tới đèo Ngang bóng xế tà
Dựa vào đặc điểm của
h ể chen
t h ơ , đá,
e mlá hchen
ã y nhoa
êu
Cỏtcây
đặc điểm của thể thơ
Lom khom dưới núi tiều vài chú
Thất ngôn bát cú thể
i ệ nbên
t r osông
n g vchọ
ă n mấy
b ả nnhà
Láchđác
bằng cách hoàn thiện
Nhớ
p hnước
i ế u đau
h ọ clòng
t ậ pcon
s aquốc
u : quốc
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia
Dừng chân đứng lại trời, non, nước
Một mảnh tình riêng, ta với ta.

Đối

Đối

II
Tìm hiểu chi tiết
văn bản

II. Tìm hiểu chi tiết văn bản
1

Nét độc đáo của bài thơ thể hiện qua hình
ảnh, từ ngữ, biện pháp tu từ.

2

Tình cảm, cảm xúc của tác giả

1. Nét độc đáo của bài thơ thể hiện qua hình ảnh, từ ngữ, biện pháp tu từ.

THẢO LUẬN NHÓM

+ Nhóm 1,3: tìm hiểu về các hình ảnh, từ
ngữ đặc sắc trong bài thơ và tác dụng của
nó trong việc thể hiện nội dung.
+ Nhóm 2,4: tìm hiểu về biện pháp tu từ
đặc sắc trong bài và tác dụng của biện
pháp tu từ đó trong bài thơ.
Thời gian: 7 phút

1. Nét độc đáo của
bài thơ thể hiện qua
hình ảnh, từ ngữ,
biện pháp tu từ.

1. Nét độc đáo của bài thơ thể hiện qua hình
ảnh, từ ngữ, biện pháp tu từ.
•Thời gian: bóng xế tà
•Hình ảnh: cỏ, cây, đá, lá, hoa
•Từ láy: lom khom, lác đác
• Điệp từ: chen
• Từ tượng thanh “quốc quốc”, “gia gia”

Khung cảnh hoang vắng nhưng đầy sức
sống của thiên nhiên Đèo Ngang và sự lặng
lẽ, đìu hiu của đời sống con người. Qua đó
làm nổi bật tâm trạng cô đơn, rợn ngợp
trước thiên nhiên bao la của tác giả.
=> Tả cảnh ngụ tình.

1. Nét độc đáo của bài thơ thể hiện qua hình
ảnh, từ ngữ, biện pháp tu từ.
• Biện pháp tu từ:
+ Biện pháp đảo ngữ, đối lập: Cặp câu 3 – 4:
Lom khom dưới núi, tiều vài chú
Lác đác bên sông, chợ mấy nhà

 Tác dụng: nhấn mạnh sự nhỏ bé của con
người trước thiên nhiên rộng lớn. Cảnh vật và
con người dường như có sự xa cách khiến
cho không khí càng thêm hoang vu, cô quạnh.
Từ đó, làm rõ tâm trạng cô đơn, lẻ loi và nhớ
nước, thương nhà của tác giả.

1. Nét độc đáo của bài thơ thể hiện qua hình
ảnh, từ ngữ, biện pháp tu từ.
• Biện pháp tu từ:
+ Biện pháp nhân hoá: Cặp câu 5 – 6:
Nhớ nước đau lòng, con quốc quốc
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia
 Tác dụng: nhấn mạnh sức sống mạnh mẽ của
thiên nhiên, đối lập với sự thiếu sức sống của
bức tranh sinh hoạt nơi xóm núi.
+ Biện pháp đối lập, tương phản: Cặp câu 7 – 8:
Dừng chân đứng lại: trời, non, nước
Một mảnh tình riêng, ta với ta
 Tác dụng: nhấn mạnh sự đối lập giữa không
gian hùng vĩ bao la với con người nhỏ nhoi, đơn
lẻ .

2. Tình cảm,
cảm xúc của
tác giả.

Cặp đôi chia sẻ
Em hãy nhận xét cách ngắt
nhịp của câu thơ thứ 7?
Cách ngắt nhịp đó giúp em
hình dung như thế nào về
tâm trạng của tác giả?

2. Tình cảm, cảm xúc của tác
giả. Dừng chân đứng lại, trời, non,
nước

Ngắt nhịp:4/1/1/1
 tâm trạng: ngập ngừng khi dừng chân;
cảm thấy cô đơn, rợn ngợp khi nhận ra
mình nhỏ bé trước thiên nhiên hùng vĩ
“trời, non, nước”.

Theo em, đại từ “ta”
trong câu thơ cuối được
hiểu như thế nào?
Tình cảm của tác giả thể
hiện qua câu thơ cuối là gì?

Đối diện với chính mình. 
“Ta
ta”

với

Các con chữ đều mang một nỗi niềm
đơn chiếc: “một - mảnh - riêng – ta –
ta” cả đều thể hiện nỗi buồn thầm
Tất
lặng cô đơn đến tột cùng của người lữ
thứ.

2. Tình cảm, cảm xúc của tác giả.
Dừng chân đứng lại, trời, non,
nước
Ngắt nhịp:4/1/1/1
 tâm trạng: ngập ngừng khi dừng chân; cảm
thấy cô đơn, rợn ngợp khi nhận ra mình nhỏ bé
trước thiên nhiên hùng vĩ “trời, non, nước”.
Một mảnh tình riêng, ta với ta
+ Từ ngữ đặc sắc: mảnh tình  mỏng manh, nhỏ
bé.
+ Cách diễn đạt độc đáo: ta với ta  tác giả đối
diện với chính mình.
 Mạch cảm xúc có sự vận động: từ nỗi buồn do
ngoại cảnh tác động đến tâm trạng nhớ nước, thương
nhà và cuối cùng là sự cô đơn khi đối diện chính
mình, không có đối tượng để chia sẻ.

T â m t r ạ n g c ủ a n h à t h ơ đ ư ợ c b ộ c l ộ t r ự c t i ế p t ro n g b à i
thơ là:
Nhớ nước, nhớ không gian lịch sử - văn hóa của một
thời đại đã qua
Thương nhà, nhớ mái ấm gia đình, quê hương.
Nhớ nước, thương nhà và mang một nỗi buồn thầm
lặng, bâng khuâng.
Nỗi uất ức, oan khuất khi phải từ bỏ nơi mình
yêu quý để đi đến một nơi hoang vu.

III

Tổng kết

Nghệ thuật
- Thể thơ thất ngôn bát cú được sử dụng điêu luyện.

Tổng kết

- Sử dụng nghệ thuật tả cảnh ngụ tình, phép đối hiệu quả.
- Sáng tạo trong việc sử dụng từ láy, từ đồng âm khác
nghĩa.

Nội dung
Nỗi buồn, nỗi cô đơn, lẻ loi của nhà thơ khi đứng trước
khung cảnh hoang vắng của Đèo Ngang, chạnh lòng nhớ
nhà, nhớ nước của một thời quá vãng.

Chiến thuật đọc hiểu thơ
thất ngôn bát cú luật Đường
Xác định đặc trưng thể loại thơ.
Nhận biết và phân tích được nét độc đáo của
bài thơ thể hiện qua từ ngữ, hình ảnh, bố cục,
mạch cảm xúc.
Xác định tình cảm, cảm xúc, cảm hứng chủ
đạo của người viết thể hiện qua bài thơ.

Đèo Ngang ngày nay

IV

Luyện tập

Em hãy hệ thống lại nội dung bài học
theo đặc trưng thể loại bằng sơ đồ tư duy
dựa vào gợi ý sau:

Hướng dẫn tự học
Đọc lại bài thơ, xem lại nội dung bài học
Tìm đọc trên Internet một số bài thơ của Bà
Huyện Thanh Quan: Thăng Long thành hoài cổ;
C h i ề u n h ớ n h à ; C h ù a Tr ấ n B ắ c ; C ả n h c h i ề u h ô m ;
Đ ề n Tr ấ n V õ .
Xem lại cách đọc hiểu thể thơ Thất ngôn bát cú.
Chuẩn bị bài: Lòng yêu nước của nhân dân ta.

CHÚC CÁC
EM HỌC TỐT