Bức tranh gợi ra
cho em ý tưởng
nào mới mẻ cho
việc sáng tác lại
truyện Rùa và Thỏ

Rùa và thỏ
Ngày xửa ngày xưa, trong khu rừng nọ có thỏ
và rùa là đôi bạn rất thân thiết với nhau. Thế
nhưng, vào một ngày kia, cả hai lại xảy ra trận cãi
vã chỉ vì muốn biết ai là người chạy nhanh nhất.
Vậy là thỏ và rùa liền tổ chức một cuộc thi chạy để
quyết định ra ai là người chạy nhanh hơn.
Lúc bắt đầu cuộc đua, chú thỏ chạy rất nhanh, vượt xa chú rùa cả một đoạn đường rất dài.
Thỏ ta thấy vậy liền nghĩ bụng rằng rùa còn lâu mới đuổi kịp với mình nên chú thỏ cứ vui vẻ
chậm rãi đi bộ, bắt bướm, đùa vui hái hoa, từ chỗ này đến chỗ khác cho đến khi thỏ mệt quá
liền tìm gốc cây lớn để ngồi nghỉ và ngủ quên lúc nào không hay. 
Trong lúc đó, chú rùa vẫn chậm rãi kiên trì vượt mọi vất vả khó nhọc, để đi từng bước
trên đường đua.
Sau một khoảng thời gian rất lâu, Thỏ mới chợt tỉnh dậy, nhận ra Rùa đã đi rất xa và gần
tới vạch đích. Thỏ thấy vậy liền ba chân bốn cẳng chạy đuổi theo nhưng đã muộn, chú rùa đã
tới vạch đích đầu tiên. Và thế là chú thỏ đành phải chịu thua trước chú rùa.

Thảo luận nhanh
Tên truyện
Con muốn làm một cái cây (Võ Thu Hương)
Bồng chanh đỏ (Đỗ Chu)
Kết thúc mới cho truyện “Cô bé bán diêm” (Hoàng Mai
Phương, lớp 8A1, trường Trung học cơ sở Việt Hùng, Vũ
Thư,
Thái
Bình;
bài đăng trên tạp chí Văn học và tuổi trẻ số tháng 12 năm
2016)
Xưởng Sô-cô-la (Rô-a Đan)
Kể lại truyện “Ếch ngồi đáy giếng” (Lưu Mai Phương, lớp
6E, trường Trung học cơ sở Tân Thịnh, Lạng Giang, Bắc
Giang; bài đăng trên tạp chí Văn học và tuổi trẻ, số tháng 3
năm 2017)
Gió lạnh đầu mùa (Thạch Lam)

Phân loại
Truyện kể mô
Truyện kể
phỏng
sáng tạo
…
…
…
…

Giải thích lí do
…
…

…

…

…

…

…

…

…

…

…

…

…

…

Tên truyện

Phân loại
Truyện kể Truyện kể
mô phỏng
sáng tạo

Con muốn làm một cái cây (Võ Thu Hương)

 

X

Bồng chanh đỏ (Đỗ Chu)

 

X

Kết thúc mới cho truyện “Cô bé bán diêm”
(Hoàng Mai Phương, lớp 8A1, trường THCS
Việt Hùng, Vũ Thư, Thái Bình; bài đăng trên tạp
chí Văn học và tuổi trẻ số tháng 12 năm 2016)

X

Xưởng Sô-cô-la (Rô-a Đan)

 

Kể lại truyện “Ếch ngồi đáy giếng” (Lưu Mai
Phương, lớp 6E, trường THCS Tân Thịnh, Lạng
Giang, Bắc Giang; bài đăng trên tạp chí Văn học
và tuổi trẻ, số tháng 3 năm 2017)

X

Gió lạnh đầu mùa (Thạch Lam)

 

Giải thích lí do
Câu chuyện dựa trên trí
tưởng tượng, sáng tạo
Câu chuyện dựa trên trí
tưởng tượng, sáng tạo

 

Câu chuyện đã có, được
viết lại một kết thúc khác

X

Câu chuyện dựa trên trí
tưởng tượng, sáng tạo

 

Câu chuyện đã có, được
viết theo một ngôi kể khác

X

Câu chuyện dựa trên trí
tưởng tượng, sáng tạo

Bài 7. Hành trình khám phá sự thật
Viết
Viết một truyện kể sáng tạo

I.
Tìm hiểu tri thức về
kiểu bài

Nhóm:……..

Thảo luận nhóm
Viết truyện kể sáng tạo
(sử dụng yếu tố miêu tả và biểu cảm)

Khái niệm

...

Yêu cầu

Về nội
dung:

Về hình
thức:

Bố cục

Mở đầu
truyện:

Diễn biến
truyện:

Kết thúc
truyện:

* Khái niệm

- Truyện kể sáng tạo (có sử dụng các yếu
tố miêu tả và biểu cảm): thuộc kiểu văn
bản tự sự. Trong đó, người viết dùng trải
nghiệm cuộc sống và trí tưởng tượng
để sáng tạo một câu chuyện có bối cảnh,
cốt truyện, nhân vật, sự kiện, kết hợp
miêu tả và biểu cảm để câu chuyện sinh
động và thể hiện cảm xúc của người viết.

* Yêu cầu đối với kiểu văn bản

- Về nội dung:
+ Đề tài gần gũi
+ Nội dung câu chuyện
gắn với một/ một vài
nhân vật trong một bối
cảnh thời gian, không
gian nhất định
+ Truyền tải thông điệp
nào đó tới người đọc.

- Về hình thức:
+ Xây dựng cốt truyện
gồm các sự việc chính,
chi tiết tiêu biểu
+ Kết hợp tự sự với
miêu tả, biểu cảm.

* Bố cục

Mở
đầu
truyện: giới
thiệu
thời
gian, không
gian,
các
nhân vật và
tình huống
xảy ra câu
chuyện.

Diễn biến truyện: 
+ Chọn ngôi kể phù hợp (ngôi thứ
nhất hoặc ngôi thứ ba)
+ Lần lượt kể lại các sự kiện từ mở
đầu đến kết thúc xoay quanh nhân
vật chính
+ Sử dụng các chi tiết tiệu biểu; xây
dựng đối thoại giữa các nhân vật;
kết hợp miêu tả và biểu cảm;...

Kết thúc truyện: có
thể nêu cách giải
quyết vấn đề được đề
cập trong truyện phù
hợp với diễn biến câu
chuyện, gợi mở hoặc
thể hiện những suy
ngẫm từ/ về câu
chuyện.

II.
Hướng dẫn phân
tích
kiểu văn bản

Văn bản: 
Nhát đinh của bác thợ

Tìm kiếm
Bảo bối
Của
Doraemo
n

Câu 1. Truyện có mấy phần?
3 phần:
- Mở đầu truyện (giới thiệu thời gian, không gian, nhân vật và
tình huống xảy ra câu chuyện),
- Diễn biến truyện (gồm ba sự kiện chính liên quan đến bác thợ
sửa ghế và cha tôi),
- Kết thúc truyện (ấn tượng/ suy nghĩ của người viết về nhân vật).

Câu 2. Ý nghĩa của các chỉ dấu (các số, kí hiệu *, **, ***) là gì?

- Kí hiệu * trong VB và trong các khung bên phải
VB: Thể hiện cấu trúc của kiểu bài viết truyện kể sáng
tạo (có sử dụng yếu tố miêu tả và biểu cảm).
- Con số: Nhận biết bối cảnh, các sự kiện chính trong
truyện.

Câu 3. Xác định ngôi kể, người kể trong văn bản trên.

- Ngôi kể: Ngôi thứ nhất “tôi”
- Người kể: là một trong những đứa con của
chủ nhà, kể lại câu chuyện xảy ra vào thời
thơ ấu của mình.

Câu 4. Tác giả đã mở đầu câu chuyện bằng cách nào?

Tác giả đã mở đầu câu chuyện bằng cách nhắc
lại kỉ niệm thuở nhỏ của mình khi trở về thăm
ngôi nhà xưa, nhìn lại chiếc ghế tựa cũ kĩ và
nhớ lại về nhát đinh của bác thợ sửa ghế.

Câu 5. Tình huống làm nảy sinh câu chuyện là tình huống gì?

Mấy anh em nô đùa làm bong mặt ghế nên
người cha phải nhờ bác thợ ghế đến sửa chữa.

Câu 6. Tìm các chi tiết tiêu biểu gắn với các sự kiện trong câu chuyện.
Các sự kiện, chi tiết trong truyện được liên kết với nhau như thế nào?
Chi tiết nào khiến cho diễn biến của câu chuyện trở nên bất ngờ, thú vị?
- Các chi tiết tiêu biểu gắn với các sự kiện trong câu chuyện:
+ Sự kiện 1: Bác thợ đến sửa chữa chiếc ghế hỏng. Chi tiết: Bác thợ xoa xoa tay trên
mặt ghế vừa được thay lại như để từ biệt đứa con của mình rồi chào cả cha tôi, lẫn
chúng tôi ra về.
+ Sự kiện 2: Bác thợ quay lại vì một chiếc đinh chưa đóng hết. Chi tiết: Bác thợ mở
hòm đồ nghề và gõ “chát” vào nhát đinh chưa đóng hết.
- Các sự kiện – chi tiết liên kết với nhau theo mạch thời gian.
- Chi tiết bác thợ dù đã đi được một “quãng xa” trong đêm mưa gió vẫn quay lại
chỉ vì một chiếc đinh chưa đóng hết làm câu chuyện trở nên thú vị, bất ngờ, thể hiện
tính cách tận tuỵ, trách nhiệm trong công việc của bác thợ.

Câu 7. Đoạn đối thoại giữa cha tôi và bác thợ có tác dụng gì
trong việc thể hiện tính cách của hai nhân vật này? Nhân vật cha tôi
đã có cách giải quyết thế nào đối với sự kiện thứ hai?
- Đoạn đối thoại giữa cha tôi và bác thợ có tác dụng:
+ Thể hiện sự quan tâm của cha tôi dành cho bác thợ ("Bác quên gì đấy ạ?").
+ Thể hiện tính khiêm tốn, tận tuỵ, trách nhiệm của bác thợ khi giải thích lí do
quay lại chỉ vì một cái đinh chưa đóng hết ("Để vậy, có người sẽ rách quần
áo").
- Đối với sự kiện thứ 2 (bác thợ quay lại chỉ để đóng cho hết chiếc đinh vào
ghế), nhân vật người cha đã có cách ứng xử phù hợp, trân trọng với hành động
đẹp của bác thợ (cảm động trước tấm lòng tận tuỵ của bác thợ, biếu thêm tiền
cho bác).

Câu 8. Nêu tác dụng của việc kết hợp giữa
tự sự với miêu tả, biểu cảm trong truyện.
- Tự sự (kể lại sự việc),
- Miêu tả (mô tả ngoại hình, hành động, hình dáng
nhân vật)
- Biểu cảm (cảm xúc của nhân vật, người kể chuyện)
 Tác dụng của việc kết hợp: giúp câu chuyện trở
nên sống động, nhân vật được khắc hoạ cụ thể, chi
tiết và gây ấn tượng với độc giả.

Câu 9. Em rút ra được những lưu ý gì khi viết một truyện kể sáng
tạo?
- Chọn ngôi kể, người kể chuyện phù hợp với bối cảnh, nội dung truyện.
- Tạo những tình huống bất ngờ nhưng logic giúp câu chuyện trở nên lôi
cuốn, thú vị.
- Xây dựng các sự kiện, chi tiết sắp xếp theo trình tự hợp lí, chú ý đến yếu tố
kết nối giữa các sự kiện, chi tiết trong câu chuyện.
- Kết hợp tự sự (kể) với miêu tả, biểu cảm.
- Sử dụng đối thoại, độc thoại nội tâm để thể hiện sinh động, tự nhiên nét
tính cách của các nhân vật.
- Kết thúc truyện cần để lại suy ngẫm, ý nghĩa cho người đọc về thông điệp
của truyện.

CHONG CHÓNG TRE

ĐƯỜNG HẦM THU
NHỎ

CỖ MÁY THỜI GIAN

BÁNH MÌ TRÍ NHỚ

MÁY ẢNH TẠO MỐT

VÒNG TRÒN XUYÊN
THẤU

ĐÈN PIN PHÓNG TO

ĐÈN PIN THU NHỎ

CHIẾN
THẮNG
Tiếp tục bài học

III.
Hướng dẫn quy trình
viết

Đề bài: Kể lại một câu chuyện mà em tưởng tượng trong đó có sử dụng
yếu tố miêu tả, biểu cảm

Bước 2: Tìm ý và
lập dàn ý
Bước 4: Xem lại
và chỉnh sửa, rút
kinh nghiệm

Bước 1: Chuẩn bị
trước khi viết

Bước 3: Viết bài

Bước 1: Chuẩn bị trước khi viết
- Tìm kiếm đề tài cho truyện
- Xác định tình huống viết truyện:
+ Mục đích kể chuyện là gì?
+ Người đọc truyện này có thể là những ai? Họ có thể nhận được thông
điệp, bài học nào từ câu chuyện?
+ Với mục đích và người đọc đó, nội dung truyện (sự kiện, chi tiết, nhân
vật, đề tài, chủ đề) và cách kể chuyện (ngôi kể, sử dụng yếu tố miêu tả, biểu
cảm) sẽ như thế nào?
- Tìm đọc các câu chuyện, bộ phim hay, những bài chia sẻ kinh nghiệm viết
truyện của các nhà văn, học cách xây dựng cốt truyện, nhân vật, cách kể
chuyện,...
- Ghi chép thông tin trong quá trình đọc bằng sơ đồ, hồ sơ nhật kí đọc,...

Bước 1: Chuẩn bị trước khi viết

Xác định đề tài, mục đích, đối tượng của
truyện kể

Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý
* Tìm ý

Các bước tìm ý
Hình dung
về bối
cảnh
(không
gian, thời
gian) cho
câu
chuyện

Hình dung
về nhân vật
chính và
mối quan
hệ của
nhân vật
chính với
các nhân
vật phụ

Tưởng
tượng về
tình huống
thúc đẩy
các nhân
vật suy
nghĩ/ cảm
xúc/ hành
động/
quyết định/
thay đổi

Cụ thể hoá
tình huống
bằng các
sự kiện,
chi tiết tiêu
biểu

Hình dung
về kết thúc
của truyện

Xác định
.
chủ đề,
thông điệp
chính mà
truyện
muốn gửi
đến người
đọc

* Lập dàn ý

Mở đầu
truyện

Diễn biến
truyện

Kết thúc
truyện

• Câu chuyện diễn ra ở đâu, trong khoảng thời gian nào?
• Nhân vật chính trong câu chuyện là ai? Những nhân vật phụ có mối quan hệ như
thế nào với nhân vật chính?
• Có chi tiết, hình ảnh, đồ vật nào được gợi nhắc đến ở phần mở đầu truyện không?
• Vấn đề gì đã xảy ra trong câu chuyện?
• Những sự kiện nào đã diễn ra, diễn ra theo trình tự nào, trong các sự kiện, nhân
vật được khắc họa như thế nào qua: ngoại hình, trang phục, lời nói, hành động,
suy nghĩ, cảm xúc,…?
• Chi tiết nào đóng vai trò quan trọng, là chi tiết tiêu biểu?
• Miêu tả, biểu cảm được sử dụng cho sự kiện, chi tiết nào trong truyện?
• Vấn đề trong truyện đã được giải quyết ra sao?
• Người kể chuyện và các nhân vật đã bày tỏ thái độ, hành động, cảm xúc như thế
nào với nhân vật chính?
• Người kể có nhắn gửi thông điệp, suy ngẫm, bài học nào đến người đọc không?

Bước 3: Viết bài
Khi viết, cần chú ý:
- Dùng ngôi kể thứ nhất hoặc ngôi thứ ba tuỳ thuộc vào mục đích kể
chuyện.
- Đảm bảo cấu trúc của một truyện kể: có mở đầu truyện, diễn biến truyện,
kết thúc truyện.
- Kết hợp yếu tố tự sự, miêu tả và biểu cảm
- Kết hợp lời người kể chuyện và lời nhân vật, lời đối thoại và lời độc
thoại của nhân vật.
- Sử dụng các từ ngữ giàu hình ảnh, các biện pháp tu từ, đa dạng hóa các
kiểu câu văn (câu rút gọn, cầu đặc biệt).
- Gửi gắm thông điệp đến người đọc một cách gián tiếp hoặc trực tiếp.

Bước 4: Xem lại và chỉnh sửa, rút kinh nghiệm
Tiêu chí

Đạt

Sử dụng ngôi kể phù hợp
 
 
Mở đầu truyện Giới thiệu nhân vật, bối cảnh, tình huống nảy sinh câu chuyện
Lôi cuốn, thu hút sự chú ý của người đọc
 
Có nhân vật chính
 
Có một vài nhân vật phụ
 
Các nhân vật được khắc hoa sống động qua ngoại hình, lời nói, ngôn ngữ, hành  
động
 
Diễn biến Có cốt truyện
Câu chuyện được thuật lại với sự kiện, diễn biến hợp lí
 
truyện
Có các chi tiết cụ thể, sinh động,...
 
Kết hợp kể với miêu tả, biểu cảm
 
Làm nổi bật sự kiện, nhân vật chính/ tạo được một số điểm nhấn trong câu chuyện  
Nội dung truyện kể có ý nghĩa, có tính giáo dục
Phù hợp với diễn biến câu chuyện
Kết thúc
truyện
Gây ấn tượng hoặc gợi suy nghĩ đối với người đọc
Kĩ năng sử Câu văn giàu hình ảnh
dụng lời văn Lời kể linh hoạt, tự nhiên
kể chuyện Đảm bảo dung lượng khoảng 1 000 chữ

 
 
 
 
 
 

Chưa đạt
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Nội dung trao đổi về truyện kể sáng tạo

Câu trả lời

Điều tôi thích ở truyện của bạn

…

Kinh nghiệm viết truyện tôi học ở bạn

…

Điều tôi không thích trong truyện của bạn

…

Phần đề xuất bạn chỉnh sửa

…

IV.
Luyện tập

Cây mắc lỗi
Truyện thiếu hấp dẫn do không có bối
cảnh hay tình huống thu hút.
Chọn ngôi kể, người kể
không phù hợp với nội dung
và chủ đề của truyện.
Các sự kiện và chi tiết trong câu
chuyện không được lồng ghép
thống nhất với nhau theo một
mạch kể.
Kết truyện không để lại ấn tượng
sâu sắc cho người đọc.

Cốt truyện đơn điệu, thiếu các chi tiết tiêu
biểu làm điểm nhấn, không xây dựng
được yếu tố bất ngờ hay chi tiết bước
ngoặt.
Chưa khắc hoạ rõ tính cách,
động cơ, hành động của nhân
vật.
Ngôn ngữ kể chuyện thiếu sinh
động, không tạo được những đoạn
đối thoại, độc thoại nội tâm để
khắc hoạ ngoại hình, phẩm chất,
tính cách của các nhân vật.

Sáng tạo cùng tôi
Nhiệm vụ 1: Kể lại một câu chuyện mà em tưởng tượng trong đó có sử
dụng yếu tố miêu tả, biểu cảm
Nhiệm vụ 2: Chọn một hình thức làm sản phẩm mới để chuyển truyện đã
viết thành: Truyện tranh, clip, phim hoạt hình….