BÀI 1. KHẢ NĂNG
LỚN LAO CỦA TIỂU THUYẾT

HOẠT ĐỘNG 1:

KHỞI ĐỘNG

https://www.mentimeter.com/app/presenta
tion/alfuzpf1haio1i3mxqvaujrtgjgto68i/view?
question=161cy75qnkvq
- HS dùng điện thoại quét mã QR và trả lời câu hỏi: “Theo em,
vì sao tiểu thuyết thường được chuyển thể thành phim?”
- GV nêu yêu cầu: Các em hãy xem các trích đoạn phim ngắn
sau và cho biết các trích đoạn đó được chuyển thể từ những
tác phẩm nào, do ai sáng tác, thuộc thể loại gì? …
1. Trích đoạn 1
 
 
 

2. Trích đoạn 2

3. Trích đoạn 3.
https://youtu.be/JFuOOoMN https://youtu.be/uDJgkb4K
NB4
A38
 
 

- HS dùng điện thoại vào link Padlet và trả
lời câu hỏi theo yêu cầu: điều gây ấn
tượng nhất trong các trích đoạn phim.

https://padlet.com/nguyenphanlongg/ieu-e-an-tuong-nhat-trongcac-thuoc-phim-trich-tu-so-o-ccrfza4a5bcn4k6i
09/17/2026

S AMPLE

FOOTER

TEXT

HOẠT ĐỘNG 2:

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

I.

TÌM HIỂU TRI THỨC NGỮ VĂN

HOẠT ĐỘNG NHÓM BÀN
Làm việc theo nhóm bàn. Mỗi nhóm bàn 1 nhiệm
vụ.
+ Nhóm bàn 1: Tìm hiểu về thể loại tiểu thuyết
+ Nhóm bàn 2: Tìm hiểu về phong cách hiện
thực
+ Nhóm bàn 3: Tìm hiểu về biện pháp nói mỉa và
nghịch ngữ

Học sinh xem video ngắn về
cảnh một nhân vật được đám
đông tung hô trên sân quần
vợt. Yêu cầu học sinh suy
nghĩ: Điều gì gây cười, phi lí
trong video?

II. ĐỌC VÀ TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả
Vũ Trọng Phụng

- HS sử dụng AI học tập với
câu lệnh:
“Hãy giới thiệu Vũ Trọng
Phụng bằng 5 thông tin quan
trọng nhất đối với học sinh
lớp 12.”

2. Tác phẩm Số đỏ và văn bản
Xuân Tóc Đỏ cứu quốc
- Hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ: Bắt
đầu từ số 40 (7/10/1936) trên Hà
Nội báo
- Vị trí: Đỉnh cao trong văn nghiệp
của Vũ Trọng Phụng và có vị trí
quan trọng trong nền tiểu thuyết
Việt Nam hiện đại.

2. Tác phẩm Số đỏ và văn bản Xuân Tóc Đỏ cứu quốc
- Cốt truyện:
+ Xuân Tóc Đỏ là đứa trẻ mồ côi, lêu lổng, làm đủ nghề “mạt
hạng”.
+ Xuân Tóc Đỏ được bà Phó Đoan – một me Tây nâng đỡ, giới
thiệu cho làm ở tiệm may Âu hóa.
+ Xuân Tóc Đỏ được vợ chồng Văn Minh và những người trong
gia đình này tôn lên làm “nhà cải cách xã hội”, “đốc tờ Xuân”,
“giáo sư quần vợt”...
+ Xuân Tóc Đỏ khiến cô Tuyết say mê và được nhiều người nể
trọng.
+ Xuân Tóc Đỏ đạt đến vinh quang tột đỉnh khi vua nước Xiêm

2. Tác phẩm Số đỏ và văn bản Xuân Tóc Đỏ cứu quốc
Đoạn trích Xuân Tóc Đỏ cứu quốc nằm ở nửa đầu chương
XX – chương cuối của tiểu thuyết

III. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

1. Khả năng phản ánh hiện thực lớn lao trong tiểu thuyết
- Hiện thực về cuộc thi đấu thể thao đặc biệt
trên sân quần Rollandes Varreau của Hà thành:
cuộc thi đấu giao hữu giữa quán quân các nước.
Song hai quán quân của Hà Thành là Hải và Thụ
đều không có mặt. Vì thế Xuân Tóc Đỏ được cử ra
thử tài với quán quân của Xiêm La.

1. Khả năng phản ánh hiện thực lớn lao trong tiểu thuyết
 - Hiện thực về màn ngụy biện hi sinh vì Tổ quốc
của Xuân Tóc Đỏ. Xuân đã thuyết phục quần
chúng bằng tài diễn thuyết. Hắn tỏ vẻ trịch thượng
và tự cho rằng mình đã bỏ qua lòng tự trọng mà
cứu đất nước. Lúc này, quần chúng lại coi hắn như
người hùng cứu quốc thực thụ và tán tụng, ngợi ca.
-> Hiện thực đó chính là thực trạng của xã hội Việt
Nam những năm đầu thế kỉ XX. Giai cấp thượng
lưu bịp bợm, dối trá; quần chúng nhân dân không
tỉnh táo, mê muội.

2. Các yếu tố nghệ thuật tạo nên khả
năng lớn lao của tiểu thuyết

2. Các yếu tố nghệ thuật tạo nên khả năng lớn lao của tiểu thuyết
a. Khả năng lớn lao của ngôi kể và điểm nhìn
+ Ngôi kể: Đoạn trích được kể ở ngôi thứ ba.
+ Điểm nhìn: bên ngoài.
+ Ý nghĩa:
++ Tạo điều kiện bao quát toàn cảnh sự việc, đẩy nhanh nhịp độ kể và làm nổi
bật tính chất “hề” của toàn bộ những gì được kể.
++ Để người đọc thấy được bức tranh tổng thể về những gì đang diễn ra: từ
cảnh náo nhiệt trên sân vận động đến cảnh rỉ tai ám muội giữa các “đấng” tai to
mặt lớn trong ban tổ chức sự kiện; từ cảnh rừng người hò reo đến cảnh đặc tả
từng động tác tay, chân đầy “biểu cảm” của nhân vật chính – Xuân Tóc Đỏ.

2. Các yếu tố nghệ thuật tạo nên khả năng lớn lao của tiểu thuyết
a. Khả năng lớn lao của ngôi kể và điểm nhìn
=> Điểm nhìn toàn tri giúp nhà văn vạch trần những mảng tối trong hiện thực
đồng thời thể hiện sự khinh bỉ đối với xã hội lúc bấy giờ.

2. Các yếu tố nghệ thuật tạo nên khả năng lớn lao của tiểu thuyết
 b. Khả năng lớn lao của tình huống trào phúng
+ Tình huống 1: Hai nhà quán quân cũ là Hải và Thụ mất tích, dẫn đến nguy cơ
trận chung kết quần vợt phải hoãn, đồng thời cũng tạo cơ hội cho Xuân Tóc Đỏ
được ra sân tỉ thí với quán quân Xiêm La.
+ Tình huống 2: Xuân Tóc Đỏ thắng điểm quán quân Xiêm La, vô tình đẩy hai
nước Việt, Xiêm đến miệng hố chiến tranh – một tình trạng nguy cấp phải giải
quyết kịp thời.

2. Các yếu tố nghệ thuật tạo nên khả năng lớn lao của tiểu thuyết
 b. Khả năng lớn lao của tình huống trào phúng
 + Tình huống 3: Đông đảo khán giả đả đảo Xuân, đòi được giải thích, buộc
Xuân và ông bầu Văn Minh phải biện xảo để xoay ngược thế cờ.
=>Trong ba tình huống nêu trên, tình huống chính là tình huống 2. Bởi vì, tình
huống này đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên kịch tính và bước ngoặt
của toàn bộ sự kiện được kể, nó liên quan chặt chẽ đến cao trào của sự kiện,
nói lên “số đỏ” của nhân vật Xuân, phơi bày toàn bộ sự bịp bợm của màn kịch
đang diễn ra.

2. Các yếu tố nghệ thuật tạo nên khả năng lớn lao của tiểu thuyết
c. Khả năng lớn lao của nghệ thuật dựng cảnh
- Cảnh Xuân Tóc Đỏ hùng biện trước công chúng
+ Nội dung: đề cập đến những hậu quả của một xung đột Việt – Xiêm và nhấn
mạnh rằng cuộc chiến sẽ kéo theo nạn đói và thảm hoạ cho nhân loại.
+ Ngôn từ: “Hỡi công chúng! Mi chưa hiểu rõ những lẽ cực kì to tát nó khiến
ta đành phải nhường giải cho nhà vô địch Xiêm La”; “Mi đã biết đâu cái lòng
hi sinh cao thượng vô cùng”, “điểm cốt yếu của người xả thân cứu nước không
phải là chỉ nghĩ đến mình…”
=> Chứa đầy các yếu tố đối nghịch, hội tụ các mối tương quan xã hội phức tạp.
Chúng xung đột và hoà hợp với nhau một cách kì dị, phản ánh đúng bản chất kì
dị của xã hội đương thời.

2. Các yếu tố nghệ thuật tạo nên khả năng lớn lao của tiểu thuyết
c. Khả năng lớn lao của nghệ thuật dựng cảnh
+ Giọng điệu: kiêu ngạo, hùng biện, bề trên,… => bản chất khôn lỏi, cơ hội
của Xuân.
+ Hành động: nó vỗ vào ngực (tự cao, tự mãn, đề cao bản thân); nó đấm tay
xuống không khí (sự kiên định); nó giơ cao tay lên (sự quyết tâm);…
=> Cảnh Xuân Tóc Đỏ hùng biện có dáng dấp của một màn hài kịch, thể hiện
rõ cảm quan của Vũ Trọng Phụng về hiện thực. Xã hội đảo điên đã tạo cơ hội
cho Xuân – một kẻ “hạ lưu” vô học nhưng láu cá – đã chui sâu, leo cao và đạt
được cơ hội “thăng tiến” khó ngờ. Theo ông, tất cả những gì đang diễn ra trong
xã hội đều là một tấn trò não nuột, xen lẫn bi và hài.

2. Các yếu tố nghệ thuật tạo nên khả năng lớn lao của tiểu thuyết
d. Khả năng lớn lao của sự kết hợp giữa ngôn ngữ của người kể chuyện và
ngôn ngữ của nhân vật
+ Sự tương đồng: Thể hiện rõ sắc thái mỉa mai, trào phúng, mặc dù ở lời nhân
vật, sự mỉa mai không mang tính chủ động. Do được đặt trong bối cảnh “hề”
nên ngay cả khi lời nhân vật thể hiện tâm trạng hoảng hốt (lời nhân vật Văn
Minh) hay lâm li, phấn khích (lời nhận vật Xuân Tóc Đỏ), thì tính chất mỉa
maivẫn được bộc lộ rất rõ, hoà điệu với tính chất mỉa mai trong lời người kể
chuyện.

2. Các yếu tố nghệ thuật tạo nên khả năng lớn lao của tiểu thuyết
d. Khả năng lớn lao của sự kết hợp giữa ngôn ngữ của người kể chuyện và
ngôn ngữ của nhân vật
+ Sự khác biệt
Ngôn ngữ của người kể chuyện
- Là lời người kể chuyện.
- Thực hiện chức năng thuật kể, miêu tả,
giới thiệu nhân vật, sự việc.

Ngôn ngữ của nhân vật
- Là lời nhân vật.
- Phát ra trong những hoàn cảnh, tình
huống giao tiếp cụ thể

-Thể hiện góc nhìn và quan điểm đánh - Bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ của nhân
giá riêng.
vật.

i. Phong cách hiện thực của Vũ Trọng Phụng
- Nhà văn luôn có ý thức phơi bày những mặt trái,
mặt nhố nhăng của hiện thực luôn thường trực.
Trong con mắt của ông, xã hội đương thời đầy rẫy
những biểu hiện tha hoá, suy đồi, dường như vô
phương cứu chữa.
- Sắc sảo trong việc xây dựng những chân dung
biếm hoạ, luôn tìm thấy những chi tiết độc đáo có
thể lột trần chân tướng của sự vật, hiện tượng và
con người thuộc nhiều tầng lớp xã hội khác nhau.

i. Phong cách hiện thực của Vũ Trọng Phụng
- Nhà văn có trí tưởng tượng, hư cấu độc đáo, xây
dựng nhiều tình huống phi lí và nhân vật quái dị.
- Bằng ngôn ngữ sắc bén, giọng văn mỉa mai cùng
các biện pháp tu từ như nói mỉa, nghịch ngữ, ẩn dụ,
so sánh bất ngờ, tác giả phê phán và tố cáo sự thối
nát của xã hội đương thời.

i. Phong cách hiện thực của Vũ Trọng Phụng
=> Bằng nghệ thuật trào phúng sắc bén, nhịp văn
dồn dập và giọng điệu khinh miệt, nhà văn xây
dựng những nhân vật dị biệt, đại diện cho xã hội lố
lăng, kệch cỡm đương thời.
=> Đoạn trích phê phán một xã hội ngu dốt, sính
quyền lực và hào nhoáng, dễ bị kẻ ranh ma thao
túng, dẫn dắt.

Mối quan hệ
giữa tiểu
thuyết và
hiện thực đời
sống

- Ngôi kể thứ ba và điểm nhìn linh hoạt giúp tác
phẩm bao quát toàn cảnh xã hội trước một sự kiện
thể thao – chính trị được tuyên truyền rầm rộ.
- Tình huống trào phúng và nghệ thuật dựng
cảnh đặc sắc đã phơi bày bộ mặt lố lăng, giả dối của
giới thượng lưu đương thời.
- Nhân vật Xuân Tóc Đỏ được khắc họa là kẻ
ranh mãnh, biết lợi dụng bản chất xã hội để đạt mục
đích ích kỉ.
- Ngôn ngữ kể chuyện, ngôn ngữ nhân vật cùng
các biện pháp nói mỉa, nghịch ngữ đã tái hiện sinh
động nhiều kiểu ý thức xã hội.

III. TỔNG KẾT

1. NỘI DUNG
Đoạn trích Xuân Tóc Đỏ cứu quốc là một vở bi
hài kịch, phơi bày sự tha hoá về nhân cách của
những kẻ đại diện cho xã hội “chó đểu”; sự
xuống cấp của cả hệ thống, một chế độ xã hội
đang trên đường băng hoại đầu thế kỉ XX trước
cơn xoáy Âu hoá ở Việt Nam.

2. NGHỆ THUẬT
 Nghệ thuật tạo tình huống cơ bản rồi mở ra những tình
huống khác.
 Phát hiện những chi tiết đối lập gây gắt cùng tồn tại
trong một con người, sự vật, sự việc.
 Thủ pháp cường điệu, nói ngược, nói mỉa,… được sử
dụng một cách linh hoạt.
 Miêu tả biến hóa, linh hoạt và sắc sảo đến từng chi tiết,
nói trúng nét riêng của từng nhân vật,...

V. CÁCH ĐỌC HIỂU MỘT
VĂN BẢN THUỘC THỂ
LOẠI TIỂU THUYẾT
Qua quá trình
đọc hiểu
tiểu thuyết Số
HOẠT
KÊ
đỏ của Vũ Trọng Phụng và đoạn trích
Xuân Tóc Đỏ cứu quốc, em hãy rút ra
những điều cần lưu ý cho quá trình
đọc hiểu một văn bản thuộc thể loại
tiểu thuyết hoạt kê.

V. Cách đọc hiểu một văn bản thuộc thể loại tiểu thuyết hoạt kê
 Xác định đề tài.
 Nêu câu chuyện và hệ thống sự kiện.
 Phân tích được tình huống và thế giới nhân vật.
 Xác định được ngôi kể, điểm nhìn và ý nghĩa.

 Phân tích được ngôn ngữ của người kể chuyện và ngôn ngữ nhân vật.
 Xác định chủ đề, giá trị của văn bản.
 Nhận xét về phong cách nghệ thuật của nhà văn.

HOẠT ĐỘNG 3:

LUYỆN TẬP
Nhiệm vụ: Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ)
nêu ấn tượng của bạn về khả năng của tiểu
thuyết trong việc diễn tả bức tranh đời sống,
thời đại qua học đoạn trích Xuân Tóc Đỏ
cứu quốc.

VẬN DỤNG
 Lựa chọn một trích đoạn Số đỏ ấn
tượng với cá nhân, hoặc với
nhóm.
 Tái hiện lại đoạn văn đó bằng một
hình thức nghệ thuật phù hợp.

S AMPLE

FOOTER

TEXT

Rubric đánh giá tác phẩm nghệ thuật của HS
Tiêu chí

Mô tả tiêu chí

Hình thức Đảm bảo đúng hình thức nghệ thuật đã chọn

Điểm
3.0

Nội dung Về một trích đoạn Số đỏ
Thể hiện đúng chủ đề đoạn trích

2

Đảm bảo được các tình tiết hoặc hình ảnh chủ đạo trong đoạn

2

trích
Có những sáng tạo độc đáo nhưng không đi quá xa tư tưởng chủ

1.0

đề
Giới thiệu Tự tin, hấp dẫn, lôi cuốn, tương tác tốt

1.0

Tính chất Tinh thần làm việc nhóm cao độ

1.0