MÔN NGỮ VĂN 9
TRƯỜNG THCS VÕ TRƯỜNG TOẢN
CHÀO MỪNG CÁC EM ĐẾN VỚI TIẾT HỌC TRỰC TUYẾN
Phương châm hội thoại nào bị vi phạm trong mẩu chuyện sau:
Khoảng 10 giờ tối, bác sĩ nhận được điện thoại của một khách quen ở vùng quê.
Ông khách nói, giọng hốt hoảng:
- Thưa bác sĩ, thằng bé nhà tôi nuốt cây bút bi của tôi rồi.Bây giờ biết làm thế nào ? Xin bác sĩ đến ngay cho.
-Tôi lên đường ngay.Nhưng trời đang mưa to, đường vào làng ông lại lầy lội, phải một tiếng rưỡi nữa tôi mới đến nơi được.
-Thế trong khi chờ bác sĩ, tôi biết làm thế nào?
-Ông chịu khó dùng tạm bút chì vậy.

Câu trả lời của bác sĩ không đúng yêu cầu cần trả lời của câu hỏi, vi phạm phương châm quan hệ.
Vận dụng các phương châm hội thoại đã học, giải quyết tình huống hội thoại sau:
Có một nhà sư đang ngồi thì thấy một con nai hớt hải chạy qua. Vừa ngay sau ấy, nhà sư lại thấy một người thợ săn cầm súng đuổi theo con nai. Trông thấy nhà sư đang ngồi. Người thợ săn hỏi:
-Sư thầy có thấy một con nai vừa chạy qua đây không?
Theo em, nhà sư sẽ trả lời thế nào?
Tiết 11 CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (tt)
I. Quan hệ giữa phương châm hội thoại với tình huống giao tiếp:
1.Ví dụ / 36
Truyện cười: CHÀO HỎI
Câu hỏi của chàng rể tuân thủ phương châm lịch sự. Vì thể
hiện sự quan tâm đến người khác.
Nhưng sử dụng không đúng lúc, không đúng chỗ.
Hậu quả: Quấy rối, gây phiền hà cho người khác.
*Bài học:
- Cần chú ý đến đặc điểm của tình huống giao tiếp. Vì một câu
nói có thể thích hợp trong tình huống này nhưng không thích hợp
trong một tình huống khác.
2. Ghi nhớ: (SGK – 36).
II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại:
Tiết 16 CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (tt)
Ví dụ 1/ 37
a.
Truyện Lợn cưới áo mới
Vi phạm phương châm về lượng.
c.
Truyện Quả bí khổng lồ
Vi phạm phương châm về chất.
d.
Ông nói gà bà nói vịt
Vi phạm phương châm quan hệ.
e.
Vi phạm phương châm cách thức.
f.
Câu chuyện : Người ăn xin
Tuân thủ phương châm lịch sự
Vi phạm phương châm về lượng.
b.
Dây cà ra dây muống
Tiết 16 CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (tt)
II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại:
Ví dụ 2/ 37
Câu trả lời của Ba không đáp ứng yêu cầu của An.Do để tuân thủ phương châm về chất nên Ba đã vi phạm phương châm về lượng .
Ví dụ 3/ 37
Phương châm về chất không được tuân thủ.
Ví dụ 4/ 37
Tiền bạc chỉ là tiền bạc
Xét về nghĩa tường minh thì phương châm về lượng không được tuân thủ. Xét về nghĩa hàm ý thì phương châm về lượng vẫn được tuân thủ.
Ghi nhớ: (SGK – 37).
Tiết 13 CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (tt)
II. Luyện tập:
Phương châm cách thức bị vi phạm vì với cậu bé năm tuổi không biết đâu là cuốn Tuyển tập truyện ngắn Nam Cao.
Bài 1/38
Bài 2/38
Không tuân thủ phương châm lịch sự vì khi khách đến nhà phải chào hỏi rồi mới nói chuyện.
NẾU MUỐN THÀNH CÔNG
Hãy nắm chắc bí quyết của giao tiếp: PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI.
Hãy vận dụng các phương châm hội thoại một cách khéo léo, không cứng nhắc.
Chú ý đến tình huống giao tiếp.
HƯỚNG DẪN HỌC TẬP
 Đối với bài học ở tiết học này:
- Học 2 ghi nhớ/ 36-37
- Hoàn thành vở bài tập.
- Viết một mẫu hội thoại thể hiện trường hợp không tuân thủ
phương châm hội thoại vì người nói thiếu văn hóa giao tiếp.
 Đối với bài học ở tiết học tiếp theo: Xưng hô trong hội thoại
- Đọc và trả lời các câu hỏi phần I. Từ ngữ xưng hô và việc sử dụng từ ngữ xưng hô.
- Tìm những đại từ nhân xưng trong Tiếng Việt ?
- Xác định từ ngữ xưng hô trong 2 đoạn trích/38-39