CÁC PHƯƠNG CHÂM
HỘI THOẠI
TIẾT 3,4
PHAN THỊ MỸ DUYÊN
QUAY
1
2
3
4
HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG:
VÒNG QUAY MAY MẮN
Câu 1. Theo các em, phương châm có nghĩa là gì?
Phương châm ( danh từ): tư tưởng chỉ đạo, hành động, thường được diễn đạt bằng câu ngắn gọn
QUAY VỀ
Câu 2. Hội thoại là gì?
Hội thoại là hoạt động giao tiếp giữa hai hoặc nhiều người.
QUAY VỀ
Câu 3. Phương châm hội thoại là gì?
- Phương châm hội thoại là các quy định, nguyên tắc bắt buộc mà người tham gia hội thoại cần làm theo và tuân thủ.
- Đáp ứng các yêu cầu này thì cuộc giao tiếp mới được xem là thành công.
QUAY VỀ
Câu 4: Có mấy lượt lời trong cuộc thoại sau:
Trước khi vào tiết học môn Văn, An hỏi Bình:
An: Bình ơi cậu làm bài tập 2 môn văn chưa?
Bình: Tôi chưa làm. Bạn làm chưa?
Tôi cũng vậy.
- Có 3 lượt lời
QUAY VỀ
An: Cậu có biết bơi không?
Ba: Biết chứ, thậm chí còn bơi giỏi nữa.
An: Cậu học bơi ở đâu vậy?
Ba: Dĩ nhiên là ở dưới nước chứ còn ở đâu.
a. Đọc đoạn đối thoại sau:
Câu trả lời của Ba chưa đầy đủ nội dung mà An cần biết – một địa điểm cụ thể.
Nói thiếu: Vi phạm phương châm về lượng.
I. PHƯƠNG CHÂM VỀ LƯỢNG
HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Theo dõi truyện cười: Lợn cưới áo mới
- Bác có thấy con lợn cưới của tôi chạy qua đây không?
- Từ lúc tôi mặc cái áo mới này, tôi chẳng thấy con lợn nào chạy qua đây cả.
I. PHƯƠNG CHÂM VỀ LƯỢNG
Theo dõi truyện cười: Lợn cưới áo mới
- Bác có thấy con lợn cưới của tôi chạy qua đây không?
Từ lúc tôi mặc cái áo mới này, tôi chẳng thấy con lợn nào chạy qua đây cả.
 Nói thừa. Vi phạm phương châm về lượng.
b. Kết luận: Khi giao tiếp, cần nói có nội dung; nội dung của lời nói phải đáp ứng đúng yêu cầu của cuộc giao tiếp, không thiếu, không thừa.
BÀI TẬP NHANH
BT1. Những câu sau đã vi phạm phương châm về lượng. Hãy chỉ các lỗi đó?
a. Trâu là một loài gia súc nuôi ở nhà.
b. Bồ câu là loài chim có hai cánh.
 Thừa cụm từ “nuôi ở nhà” vì từ “gia súc” đã hàm chứa nghĩa là thú nuôi trong nhà.
 Tất cả các loài chim đều có hai cánh. Vì thế “có hai cánh” là cụm từ thừa.
II. PHƯƠNG CHÂM VỀ CHẤT
a. Theo dõi truyện cười: Quả bí khổng lồ
b. Kết luận: Trong giao tiếp, không nên nói những điều mà mình không tin là đúng sự thật
 Phê phán tính nói khoác, sai sự thật.
THẢO LUẬN NHÓM
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
20
30
40
50
60
70
80
90
100
110
120
Bạn A hôm nay nghỉ học. Không biết vì lí do gì.
Cô giáo hỏi: Vì sao bạn A nghỉ học ?
Nếu không biết chắc chắn lí do của A, thì các em sẽ trả lời cô như thế nào? Vì sao? Từ đó em thấy trong giao tiếp còn cần tránh điều gì?
- Thưa cô, hình như bạn ấy bị ốm.
- Thưa cô, em nghĩ là bạn ấy bị ốm.
- Thưa cô, có lẽ là bạn ấy bị ốm.
a. Bài tập:
Theo dõi truyện cười: Quả bí khổng lồ
b. Kết luận:
- Trong giao tiếp: Không nên nói những điều mà mình không tin là đúng sự thật
- Không nói những điều mà mình không có bằng chứng xác thực.
 Phê phán tính nói khoác, sai sự thật.
1. Bài tập 1:
Chọn từ ngữ thích hợp điền vào chỗ trống: nói trạng; nói nhăng nói cuội; nói có sách, mách có chứng; nói dối; nói mò.
a, Nói có căn cứ chắc chắn là …………………………
b, Nói sai sự thật một cách cố ý nhằm che giấu điều gì đó là ………..
c, Nói một cách hú họa, không có căn cứ là …………
d, Nói nhảm nhí, vu vơ là …………………………
e, Nói khoác lác làm gia vẻ tài giỏi hoặc nói những chuyện bông đùa, khoác lác cho vui là ………………
nói có sách, mách có chứng
nói dối
nói mò
nói nhăng nói cuội
nói trạng
 Các từ ngữ trên đều chỉ những cách nói liên quan đến phương châm hội thoại về chất.
HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP

Câu 3/11 SGK: Đọc truyện cười “Rồi có nuôi được không?” và cho biết phương châm hội thoại nào đã không được tuân thủ?

Câu: “Rồi có nuôi được không?”
 Người nói đã không tuân thủ phương châm hội thoại về lượng (hỏi một điều rất thừa).
Câu 4/11 SGK: 
Vận dụng những phương châm hội thoại đã học để giải thích vì sao người nói đôi khi phải dùng những cách diễn đạt như :
a. Như tôi được biết, tôi tin rằng, nếu tôi không lầm thì, tôi nghe nói, theo tôi nghĩ, hình như là,…
 Để đảm bảo tuân thủ phương châm về chất, người nói phải dùng những cách nói trên nhằm báo cho người nghe biết là tính xác thực của nhận định hay thông tin mà mình đưa ra chưa được kiểm chứng.
b. như tôi đã trình bày, như mọi người đều biết.
 Khi nói một điều mà người nói nghĩ là người nghe biết rồi thì người nói đã không tuân thủ phương châm về lượng. Trong giao tiếp, đôi khi để nhấn mạnh hay để chuyển ý, dẫn ý, người nói cần nhắc lại một nội dung nào đó đã nói hay giả định là mọi người đều biết. Khi đó, để đảm bảo phương châm về lượng, người nói phải dùng những cách nói trên nhằm báo cho người nghe biết là việc nhắc lại nội dung đã cũ là do chủ ý của người nói.
Giải thích nghĩa của các thành ngữ sau và cho biết những thành ngữ này có liên quan đến phương châm hội thoại nào: ăn đơm nói đặt, ăn ốc nói mò, ăn không nói có, cãi chày cãi cối, khua môi múa mép, nói dơi nói chuột, hứa hươu hứa vượn.
Câu 5/11 SGK:
HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG
Đọc câu chuyện cười sau: Có một người hay nịnh. Một hôm đến thăm quan huyện, vừa vào dinh, đã khen rối rít:
Quan lớn nhân đức thật. Thú dữ cũng phải lánh đi nơi khác. Hôm qua vừa bước
chân vào địa hạt ta, tận mắt tôi thấy cọp kéo nhau từng bầy đi sang huyện bên cạnh.
Quan nghe, cũng chối tai, nhưng vẫn cười gượng.
Một lát, dân tới báo, đêm qua cọp bắt mất ba mạng người, xin quan đưa lính về bắn trừ, kẻo nó ăn hết thiên hạ.
Quan huyện quay lại hỏi người khách:
Sao ngài bảo trông thấy cọp bỏ đi cả rồi?
Người kia bí quá nói liều: - Chắc quan huyện bên cạnh cũng nhân đức chẳng kém quan lớn, nên chúng nó không có chổ trú chân, đành phải quay trở lai.

CÂU HỎI:
a/ Xác định lời thoại vi phạm phương châm hội thoại?
b/ Lời thoại đó vi phạm phương châm hội thoại nào?
c/ Sự vi phạm phương châm hội thoại đó đã tạo ra tiếng cười như thế nào?

TRẢ LỜI:
a/ Lời thoại vi phạm phương châm hội thoại: Quan lớn nhân đức thật. Thú dữ cũng phải lánh đi nơi khác. Hôm qua vừa bước chân vào địa hạt ta, tận mắt tôi thấy cọp kéo nhau từng bầy đi sang huyện bên cạnh
b/ Vi phạm phương châm về chất.
c/ Sự vi phạm phương châm hội thoại đó đã tạo ra tiếng cười phê phán, chế giễu những kẻ nịnh hót một cách quá lố.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ:
Bài học này:
- Học khái niệm p/c về chất, lượng.
- Hoàn chỉnh các bài tập ( BT 5).
Chuẩn bị: Sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh.
- Ôn lại văn thuyết minh.
- xem một số biện pháp nghệ thuật trong: Hạ Long – Đá và nước.
- Làm phần Luyện tập.