Bây giờ, cả lớp mình sẽ cùng các bạn hướng dẫn viên ở nhóm 1 đi tìm hiểu về một cảnh đẹp ở nước ta, đó là Đèo Ngang nhé!
Đèo Ngang thuộc dãy núi Hoành Sơn,
phân cách địa giới 2 tỉnh Hà Tĩnh và Quảng Bình
Qua Đèo Ngang
- Bà Huyện Thanh Quan-
Tiết 25:
Tìm hiểu chung
a.Hoàn cảnh ra đời:
b. Đọc, chú thích:
* Đọc
* Chú thích
-Thế kỉ XIX, khi bà Huyện Thanh Quan lần đầu xa nhà, xa quê, vào kinh đô Huế nhận chức “cung trung giáo tập”
- Viết bằng chữ Nôm
Bước tới đèo Ngang bóng xế tà,
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa.
Lom khom dưới núi tiều vài chú,
Lác đác bên sông chợ mấy nhà.
Nhớ nước, đau lòng con cuốc cuốc,
Thương nhà, mỏi miệng cái gia gia.
Dừng chân đứng lại: trời, non, nước,
Một mảnh tình riêng, ta với ta.
Qua Đèo Ngang
c. Thể thơ
- Thất ngôn bát cú Đường luật.
- Tám câu mỗi câu 7 chữ.
- Gieo vần (chỉ một vần) ở cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8. (tà, hoa, nhà, da, ta)
- Đối câu 3 với câu 4, câu 5 với câu 6
- Luật bằng trắc:
+ Bài thơ được làm theo luật trắc.
Bước tới đèo Ngang bóng xế tà,

Cỏ cây chen đá, lá chen hoa.

Lom khom dưới núi tiều vài chú,

Lác đác bên sông chợ mấy nhà.

Nhớ nước, đau lòng con cuốc cuốc,

Thương nhà, mỏi miệng cái gia gia.

Dừng chân đứng lại: trời, non, nước,

Một mảnh tình riêng, ta với ta.
T T B B T T B
B B T T B B T
T B B T T B B
T T B B T T B
T T B B B T T
B B T T T B B
B B T T B B T
T T B B B T B
ĐỀ
THỰC
LUẬN
KẾT
d. Bố cục: 4 phần
- Phần 1 (hai câu đề): cái nhìn chung về cảnh vật đèo Ngang
- Phần 2 (hai câu thực): cuộc sống của con người ở đèo Ngang
- Phần 3 (hai câu luận): tâm trạng của tác giả
- Phần 4 (hai câu kết): nỗi cô đơn đến tân cùng của tác giả
Tìm hiểu văn bản
Dựa vào 2 câu thơ đầu em hãy cho biết cảnh đèo Ngang hiện ra qua những chi tiết nào (không gian, thời gian, cảnh vật)?
- Không gian: Đèo Ngang mênh mông, rộng lớn.
- Thời gian: bóng xế tà
Thời điểm đó có lợi thế gì trong việc miêu tả, bộc lộ tâm trạng của tác giả?
-> Dễ gợi buồn, dễ gợi cảm xúc tâm trạng, gợi sự cô đơn.
- Cảnh vật: cỏ, cây, đá, lá, hoa.
- Nghệ thuật:
+ Liệt kê: cỏ, cây, đá, lá, hoa.
+ Điệp từ “chen”: lẫn vào nhau, không ra hàng lối
+ Tiểu đối: cỏ cây chen đá>< lá chen hoa
-> Cảnh vật rậm rạp, hoang vắng
=> Cảnh thiên nhiên đèo Ngang rậm rạp, um tùm, đầy vẻ hoang sơ, buồn vắng.
- Cảnh sống:
+ Người: tiều vài chú
+ Nhà: chợ mấy nhà
- Từ láy: lom khom, lác đác gợi hình dáng vất vả, nhỏ nhoi của
người tiều phu giữa núi rừng và sự thưa thớt, ít ỏi của
những quán chợ nghèo.
Lom khom dưới núi tiều vài chú,
Lác đác bên sông chợ mấy nhà.

Hai câu thực miêu tả những hình ảnh nào? Thể hiện qua những chi tiết nào?
Nhận xét những từ ngữ tác giả dùng để miêu tả con người nơi đây?
Lom khom dưới núi tiều vài chú,
Lác đác bên sông chợ mấy nhà.

Nhận xét nghệ thuật trong câu thơ? Tác dụng?
- Nghệ thuật:
+ Đối thanh: lom khom>tiều vài chú>+ Đối từ loại: vài>+ Đối cấu trúc câu: Lom khom dưới núi tiều vài chú><
Lác đác bên sông chợ mấy nhà.
-> Tạo nhịp điệu cân đối cho câu thơ.
Lom khom dưới núi tiều vài chú,
Lác đác bên sông chợ mấy nhà.

- Đảo ngữ, đảo trật tự cú pháp.
-> Nhấn mạnh thêm cái ấn tượng về hình dáng vất vả của
người tiều phu và sự hiu quạnh, thưa thớt của lều chợ.
Qua phân tích câu thơ, em hãy đánh giá về cuộc sống và con người nơi đây? Tâm trạng của tác giả?
=> Cảm xúc về cảnh bao la, thiếu sự sống. Qua đó thấy được
nỗi buồn man mác, trầm tư của lòng người trước cảnh
hoang sơ xa lạ, thê lương.
- Tiếng chim kêu: vừa là yếu tố nghệ thuật vừa là hình ảnh ẩn dụ
tượng trưng để bộc lộ chiều sâu tình cảm.
Trong buổi chiều tà hoang vắng trên đèo Ngang ấy nhà thơ đã nghe thấy âm thanh gì?
Nhớ nước, đau lòng con cuốc cuốc,
Thương nhà, mỏi miệng cái gia gia.

- Nghệ thuật:
+ Chơi chữ: quốc - nước, gia - nhà.
-> Tạo cách hiểu bất ngờ tạo sự hấp dẫn thú vị cho bài thơ.
+ Đối ý: nhớ nước><
mỏi miệng cái gia gia
+ Đảo ngữ: vị ngữ đứng trước: “nhớ nước”, “thương nhà”
-> nhấn mạnh, khắc sâu tâm trạng nhớ thương của tác giả
=> Nỗi nhớ nước thương nhà khắc khoải và hoài niệm về
quá khứ vàng son của đất nước.
Dừng chân đứng lại: trời, non, nước
Một mảnh tình riêng, ta với ta
Cảnh trời, non, nước gợi cho ta ấn tượng về một không gian như thế nào?
- Trời, non, nước: Không gian mênh mông, vũ trụ hùng vĩ.
Tại sao tác giả lại dùng từ “mảnh”?
- “Mảnh”: Gợi sự nhỏ bé, yếu ớt, mong manh
“Ta với ta” chỉ ai với ai?Nó thuộc từ loại gì?
- “Ta với ta” - đại từ - chỉ một mình với mình, chỉ mình ta biết,
mình ta hay.
Dừng chân đứng lại: trời, non, nước
Một mảnh tình riêng, ta với ta
Câu trên tả cảnh rộng lớn, bao la, còn câu dưới lại nói về con người nhỏ bé yếu đuối cô đơn. hai hình ảnh này ntn với nhau, tác dụng?
- Nghệ thuật: Đối lập
gợi không gian bao la rộng lớn>< con người nhỏ bé,
yếu đuối cô đơn.
-> Hình ảnh đối lập càng làm rõ tâm trạng buồn,
lẻ loi cô đơn không có người chia sẻ.
=> Tâm trạng buồn, cô đơn thầm lặng của nhà thơ trước thực tại.
Đối lập 2 hình ảnh
Dừng chân đứng lại: trời, non, nước
Một mảnh tình riêng, ta với ta
Trời, non, nước: Không gian mênh mông, vũ trụ hùng vĩ.
Một mảnh tình riêng: Nỗi tâm tư khép kín (con người nhỏ nhoi đơn lẻ).
“Ta với ta”
Đối diện với chính mình. 
Các con chữ câu kết đều mang một nỗi niềm đơn chiếc: “một - mảnh - riêng – ta – ta
Tất cả đều cực tả nỗi buồn thầm lặng cô đơn đến tột cùng của người lữ thứ.
Tổng kết
Cảnh đèo Ngang: đẹp, hoang sơ, gợi buồn
Tâm trạng: Hoài cổ nhớ nước, thương nhà da diết, buồn, cô đơn.
Tả cảnh ngụ tình đặc sắc.
Ẩn dụ, đảo ngữ,điệp từ, chơi chữ.
Miêu tả kết hợp biểu cảm.
Lời thơ trang nhã điêu luyện, âm điệu trầm lắng.
Luyện tập
Nhớ nước, nhớ không gian lịch sử - văn hóa của 1 thời đại đã qua
Thương nhà, nhớ mái ấm gia đình, quê hương.
Nhớ nước, thương nhà và mang một nỗi buồn thầm lặng, bâng khuâng.
Nỗi uất ức, oan khuất khi phải từ bỏ nơi mình yêu quý để đi đến một nơi hoang vu.
Tâm trạng của nhà thơ được bộc lộ trực tiếp trong bài thơ là tâm trạng:
“Lom khom…” đối với “lác đác…”
“Nhớ nước…” đối với “thương nhà…”
“Lom khom…” đối với “lác đác…”; “Nhớ nước…” đối với “thương nhà…”
“Nhớ nước…” đối với “thương nhà…”; “Bước tới…” đối với “Dừng chân…”
Dòng nào sau đây nêu đầy đủ thông tin về biểu hiện của phép đối trong bài?
Tả cảnh ngụ tình
Đối lập cảnh và tình
Tả cảnh là chủ yếu
Tả tình là chủ yếu
Biện pháp nghệ thuật chính được sử dụng trong bài là:
Tìm tòi, mở rộng
Tìm đọc trên Internet một số bài thơ của Bà Huyện Thanh Quan: Thăng Long thành hoài cổ; Chiều nhớ nhà; Chùa Trấn Bắc; Cảnh chiều hôm; Đền Trấn Võ và chép vào vở
Chuẩn bị cho bài mới:
….
Tạm biệt các em!