Tiếng Gà Trưa
Tiết 53, 54:
GV: Hoàng Thị Mỹ Lệ
Trường : THCS Quảng Phương
Xuân Quỳnh

1. Tác giả:
I.Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- Xuân Quỳnh (1942 – 1988) quê ở làng La Khê, ven thị xã Hà Đông, tỉnh Hà Tây.
- Là nhà thơ nữ xuất sắc trong nền thơ hiện đại Việt Nam.
XUÂN QUỲNH ( 1942 – 1988 )
Gia đình nhà thơ Xuân Quỳnh
2. Tác phẩm:
Trích từ tập thơ “Hoa dọc chiến hào” (1968)
Được viết trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ.
Các tác phẩm khác của Xuân Quỳnh
II.Đọc – tìm hiểu chung
Đọc
*Cách đọc:
- Giọng đọc : Vui, hồ hởi, phân biệt lời mắng yêu của bà với lời kể, tả trữ tình của nhà thơ - trong vai anh bộ đội đang nhớ nhà, nhớ bà, nhớ quê.
- Nhịp : 3/2, 2/3, 1/2/2; Nhấn mạnh vào các từ ngữ, câu thơ được lặp lại trong bài
Tiếng gà trưa

Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tiếng gà ai nhảy ổ:
“Cục...cục tác cục ta”
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ

Tiếng gà trưa
Ổ rơm hồng những trứng
Này con gà mái mơ
Khắp mình hoa đốm trắng
Này con gà mái vàng
Lông óng như màu nắng

Ôi cái quần chéo go
Ống rộng dài quét đất
Cái áo cánh trúc bâu
Đi qua nghe sột soạt.
Tiếng gà trưa
Mang bao nhiêu hạnh phúc
Đêm cháu về nằm mơ
Giấc ngủ hồng sắc trứng

Cháu chiến đấu hôm nay
Vì lòng yêu tổ quốc
Vì xóm làng thân thuộc
Bà ơi, cũng vì bà
Vì tiếng gà cục tác
Ổ trứng hồng tuổi thơ.
Tiếng gà trưa
Có tiếng bà vẫn mắng
- Gà đẻ mà mày nhìn
Rồi sau này lang mặt !
Cháu về lấy gương soi
Lòng dại thơ lo lắng

Tiếng gà trưa
Tay bà khum soi trứng
Dành từng quả chắt chiu
Cho con gà mái ấp
Cứ hàng năm hàng năm
Khi gió mùa đông tới
Bà lo đàn gà toi
Mong trời đừng sương muối
Để cuối năm bán gà
Cháu được quần áo mới
2. Thể thơ: 5 chữ (Biến đổi linh hoạt)
Em có nhận xét gì về thể thơ của bài thơ này? (Chú ý: Vần thơ, số tiếng trong câu, số câu trong khổ?)
Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tiếng gà ai nhảy ổ:
“Cục ... cục tác cục ta
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ
Gồm 7 câu mỗi câu 5 tiếng
Tiếng gà trưa
Tay bà khum soi trứng
Dành từng quả chắt chiu
Cho con gà mái ấp
------
Cứ hàng năm hàng năm
Khi gió mùa đông tới
Bà lo đàn gà toi
Mong trời đừng sương muối
Để cuối năm bán gà
Cháu được quần áo mới
Gồm 4
câu
3 tiếng
Gồm 6 câu mỗi câu 5 tiếng
3. Bố cục: 3 phần

Phần 1: (khổ thơ đầu): Tiếng gà trưa thức dậy tình cảm làng quê.

Phần 2: (năm khổ thơ tiếp): Những kỉ nhiệm tuổi thơ được tiếng gà trưa khơi dậy
Phần 3: (hai khổ thơ cuối): Những suy tư về tiếng gà trưa
Kí ức tuổi thơ :ổ trứng hồng,gà mái mơ,mái vàng,tiếng bà mắng ,…
Suy ngẫm về hiện tại: về tổ quốc ,xóm làng, về bà ,ổ trứng hồng.
Hành quân -> nghe tiếng gà nhảy ổ-> nhớ về kí ức tuổi thơ
4. Chú thích:

-Gà mái mơ: Gà mái lông màu hoa mơ- vàng nhạt xen lẫn đốm trắng.
Chắt chiu: Dành dụm, tiết kiệm từng chút và kiên trì.
Gà toi: Gà dây, chết vì các bệnh, các dịch khác nhau.
Lang mặt: Da mặt có những đám trắng loang lổ do bệnh lang ben (bệnh ngoài da, do một thứ nấm gây ra). Trong dân gian lưu truyền quan niệm cho rằng nhìn gà đẻ sẽ bị lang mặt.
- Sương muối : Sương đông thành những hạt bang trắng xóa phủ trên mặt đất và cây cỏ, trông như muối, chỉ xuất hiện khi thời tiết rất lạnh, có hại đối với cây cối và loài vật.
- Chéo go:Vải dày, trên mặt vải có những đường dệt chéo song song với nhau theo bề ngang khổ vải.
- Trúc bâu: Vải trắng dày dệt bằng sợi bông thông thường




Sương muối
Lang mặt
Trúc bâu
Chéo go
Em hãy cho biết : Mạch cảm xúc của bài thơ là gì ?
Tiếng gà trưa
Trên đường hành quân,
người chiến sĩ chợt
nghe tiếng gà nhảy ổ,
gợi về kỉ niệm tuổi thơ

Hình ảnh gà
mái mơ,
mái vàng với
người bà giàu
lòng yêu thương

Ước mơ tuổi thơ và
tiếng gà trưa đã khắc
sâu tình yêu quê hương,
đất nước nơi người
chiến sĩ
Hiện tại
Quá khứ
Hiện tại
MẠCH CẢM XÚC CỦA BÀI THƠ
1. Khổ thơ đầu (Tiếng gà trưa thức dậy tình cảm làng quê)
III. Đọc – hiểu văn bản
Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tiếng gà ai nhảy ổ:
“Cục … cục tác cục ta”
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ
Câu thơ nào ghi lại âm thanh của tiếng gà trưa?
Âm thanh:
“ Cục …cục tác cục ta”
Âm thanh của tiếng gà kêu


Người chiến sỹ bắt gặp âm thanh của tiếng gà trưa trong hoàn cảnh nào?
Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tiếng gà ai nhảy ổ:
“ Cục …cục tác cục ta”
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ


Hoàn cảnh:
Đang trên đường đi đánh giặc, cạnh bên xóm làng nhỏ

Âm thanh tiếng gà trưa đã đem đến cho người chiến sĩ cảm nhận gì?
Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tiếng gà ai nhảy ổ:
“ Cục …cục tác cục ta”
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ

Cảm nhận:
Làm cho cái nắng hè trở nên xao động, bàn chân không thấy mỏi sau cuộc hành trình chiến đấu dài, khơi dậy về tuổi thơ của người chiến sĩ

Vì sao trong muôn vàng âm thanh, người chiến sĩ lại chú ý đến âm thanh của tiếng gà trưa
Buổi trưa ở làng quê là thời điểm rất yên tĩnh, do đó tiếng gà có thể khuấy động cả không gian.
Tiếng gà dự báo điều tốt lành, đem lại niềm vui cho con người.
Tiếng gà gắn với kỷ niệm của tuổi ấu thơ.
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ
Em có nhận xét gì về biện pháp nghệ thuật mà tác giả sử dụng trong khổ thơ trên ?
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ
Dùng thính giác “nghe”để thay cho
cảm giác “thấy”
=> Biện pháp ẩn dụ chuyển đổi cảm giác
 Kéo kí ức về với hiện tại
=> Tiếng gà trưa gợi nhớ hình ảnh trong kỉ niệm tuổi thơ không thể nào quên của người chiến sĩ.
=> Thể hiện tình làng quê thắm thiết, sâu nặng .
1. Khổ thơ đầu (Tiếng gà trưa thức dậy tình cảm làng quê)
2. Năm khổ thơ tiếp: (Tiếng gà trưa khơi dậy những kỉ niệm ấu thơ)
Con gà mái mơ – khắp mình hoa đốm trắng
Con gà mái vàng – lông óng như màu nắng
Tiếng bà vẫn mắng – gà đẻ mà mày nhìn…
Khi gió mùa đông tới – bà lo đàn gà toi
Mong trời đừng sương muối – để cuối năm bán gà …
Từ những hình ảnh trên, em có nhận xét gì về tình cảm của người bà dành cho cháu của mình
=> Tình cảm tha thiết của người bà dành cho đứa cháu của mình một tình thương bao la, to lớn, cho đi mà không cần nhận lại điều gì. Bà chăm lo cho đàn gà, nâng niu những quả trứng với niềm ao ước, mong muốn một điều ước nhỏ nhoi để cuối năm bán gà mua cho cháu quần áo mới
Hình ảnh người bà hiện lên như thế nào?
Những lời mắng yêu của bà => tình cảm sâu nặng, chân thành, tuy giản dị, nhưng lại vô cùng sâu sắc, ý nghĩa
Cách bà chăm chút quả trứng :
+ Ổ rơm hồng những trứng
+ Tay bà khum soi trứng
+ Dành từng quả chắt chiu
Tuổi thơ của người chiến sĩ gắn liền với niềm vui, trong trẻo, đầy tình yêu thương ở gia đình, làng quê.
- Tình bà cháu ấm áp, sâu nặng
3. Hai khổ thơ cuối (Những suy nghĩ về tiếng gà trưa)

Tiếng gà trưa
Mang bao nhiêu hạnh phúc
Đêm cháu về nằm mơ
Giấc ngủ hồng sắc trứng

Những ước mơ nhỏ bé, đơn sơ, giản dị của đứa cháu đã được gợi ra qua những hình ảnh : Tiếng gà => Quần áo mới => Giấc ngủ
Những ước mơ đó của đứa cháu đã được gợi ra thông qua những hình ảnh nào trong khổ thơ trên ?
Những hình ảnh, chi tiết đó đã gợi ra điều gì ?
Cháu chiến đấu hôm nay
Vì lòng yêu Tổ quốc
Vì xóm làng thân thuộc
Bà ơi, cũng vì bà
Vì tiếng gà cục tác
Ổ trứng hồng tuổi thơ.
Những ước mơ nhỏ bé, đơn sơ, giản dị đó được gợi ra hình ảnh người bà chắt chiu từng quả trứng, nâng niu từng sự sống để cuối năm có tiền mua quần áo mới cho cháu => Bà đã thực hiện ước mơ của đứa cháu yêu
Những hình ảnh, nỗi nhớ về bà đã trở thành động lực để cháu vững tay súng tiến lên chống lại kẻ thù để bảo vệ gia đình, xóm làng, quê hương, đất nước, nền độc lập tự do của Tổ quốc .
Tình cảm yêu thương, thiêng liêng, quý giá, kính trọng và biết ơn về những hi sinh to lớn của người bà kính yêu.
Tình yêu quê hương, đất nước rộng lớn, sâu sắc, cao cả.
3. Hai khổ thơ cuối (Những suy nghĩ về tiếng gà trưa)

IV. Tổng kết:
1.Nội dung
- Tiếng gà trưa đã gọi về những kỉ niệm đẹp đẽ của tuổi thơ và tình bà cháu. Tình cảm gia đình đã làm sâu sắc thêm tình yêu quê hương đất nước.
2.Nghệ thuật
- Thể thơ 5 tiếng
- Biểu cảm qua tự sự, miêu tả.
- Điệp ngữ, đảo ngữ, so sánh, tính từ, động từ...
- Hiện tại, quá khứ, hiện tại.