B�I 2: sản xuất hạt giống cây rừng

THU HÁI QUẢ GIỐNG
CÁC PHƯƠNG PHÁP THU HÁI QUẢ
TÁCH HẠT GIỐNG
PHÂN LOẠI HẠT GIỐNG
BẢO QUẢN HẠT GIỐNG
I. THU HÁI QUẢ GIỐNG

- Nêu quy tri`nh thu hái quả giống?
- Nêu nhu~ng dấu hiệu nhận biết quả chín?
- - Dựa vào nhu~ng đặc điểm nào của cây lấy giống mà xây dựng thời điểm và cách thu hoạch hạt hạt giống?
Chọn cây lấy giống
Tu©n theo nguyªn t¾c trình bµy ë bµi 1

2. Nhận biết quả chín
Những ®Æc trư­ng ®Ó nhËn biÕt qu¶ chÝn:
+ Vá cøng vµ cã mµu s¾c ®Æc trư­ng râ rµng cho tõng loµi c©y.
VD: Qu¶ th«ng khi chÝn chuyÓn tõ mµu xanh sang mµu c¸nh gi¸n.
+ Khi h¹t chÝn, nh©n h¹t cøng mËp, chiÕm ®Çy trong khoang h¹t vµ tØ träng cña h¹t thÊp dÇn, khi gieo h¹t sÏ ®¹t tØ lÖ n¶y mÇm cao nhÊt.
- Trong thùc tÕ, ng­êi ta th­êng dùa vµo mµu s¾c vá vµ h¹t ®Ó thu h¹t.

3. Thu hoạch hạt giống

- Mçi loµi c©y cã mïa qu¶ chÝn kh¸c nhau, do vËy cÇn ph¶i biÕt thêi kì r¬i rông h¹t và đặc điểm phát tán hạt®Ó x¸c ®Þnh thêi ®iÓm thu h¸i qu¶ thÝch hîp.
+ Phi lao, th«ng, b¹ch ®µn, keo…sau khi chÝn, h¹t r¬i rông vµ bay xa, nªn cÇn thu ho¹ch h¹t ngay khi cã biÓu hiÖn chÝn hình th¸i.

+ Thông, sa mộc, thời ki` hạt chín và rơi rụng tuy cách xa nhau, nhưng hạt nhỏ nhẹ có cánh nên dễ bay xa, do đó quả bắt đầu có biểu hiện chín là phải thu hái ngay trên cây.
+ Một số loài cây (xoan ta, tràm, bồ kết) sau khi quả chín còn treo ở trên cây 1 thời gian dài.
- Lịch thu hái hạt của một số giống cây rừng thưuờng gặp ở nước ta:
+ Mùa xuân: tếch, sến, quế, vối.
+ Mùa hạ: bạch đàn, keo lá tràm, mít.
+ Mùa thu: thông, phi lao, bồ đề, mỡ, hồi.
+ Mùa đông: xoan ta, bồ kết, lim xanh.

II. CÁC PHƯƠNG PHÁP THU HÁI QUẢ

Can cứ vào đâu mà ngưuời ta chia các phuương pháp thu hái quả khác nhau?
Có nhiều phương thu hái quả và hạt giống, nhưung áp dụng phưuơng pháp nào cần phải căn cứ vào kích thưuớc hạt, phưuơng thức và thời gian rơi rụng của quả.
+ Thu hạt (quả) dưuới đất: với loại quả chín có kích thưuo?c to, nặng, không bị gió đưa đi xa, thời gian rơi rụng ngắn, ít bị chim thú an (trám, trẩu, sở, 1 số hạt dẻ.) có thể áp dụng phuương pháp này.
+ Thu hạt (quả) trên cây áp dụng cho loài cây có hạt nhỏ (bạch đàn, keo, tràm..), hạt có cánh (sao dầu, thông, phi lao.)
+ Thu lưuợm quả trên mặt nuước: một số loài cây sau khi quả chín, rơi rụng và nổi lên mặt nước (đuước, dừa..), do đó có thể nhặt quả chín ngay trên mặt nưuớc.
III. TÁCH HẠT GIỐNG

1. Phương pháp tách đối với quả khô
- Can cứ vào đâu mà ngưuời ta chia thành các�phuơng pháp tách hạt khác nhau
Một số quả khô khi bảo quản không cần tách hạt như dẻ, sao dầu, tếch.
- Nhưng có loại quả khô khi bảo quản cần phải tách hạt ra khỏi quả như thông, keo, sa mộc. Cách tách quả: Khi quả chín ủ từ 2- 4 ngày, phơi 2- 3 nắng nhẹ, mỗi ngày từ 7- 8h, hạt sẽ được tách ra khỏi quả.
2. Phương pháp tách hạt đối với quả thịt

Dối với quả thịt nhưu long não, trám, xoan ta, mỡ.thi` phải tách hạt ra khỏi quả khi cất giu~, thường dùng cách trà sát để thịt quả nát nhằm thu lấy hạt.
- Hạt sau khi tách khỏi quả, còn lẫn nhiều tạp chất (sỏi, đá, vỏ quả) cho nên cần làm sạch hạt.
- Cách làm sạch hạt:
+ Sàng sảy kết hợp vò sát thủ công để loại bỏ cánh của hạt (thông, phi lao, sa mộc..), những hạt lép và tạp chất.
+ Dùng quạt để loại bỏ cánh, những hạt lép và tạp vật nhẹ hơn hạt chắc.
+ Dùng nước để làm sạch hạt (vớt các hạt lép, hạt hỏng, tạp vật nhẹ nổi trên mặt nước), chú ý không nên ngâm hạt lâu trong nước.
IV. PHÂN LOẠI HẠT GIỐNG
1. Mục đích
2. Để phân loại hạt giống người ta thường căn cứ vào các chỉ tiêu sau
Phân loại chất lưuợng hạt giống thuường can cứ vào các chỉ tiêu nào? Nhu~ng chỉ tiêu nào theo em là đưuợc nguười sản xuất quan tâm?
V. BẢO QUẢN HẠT GIỐNG
1. Các yếu tố ảnh hưởng đến sức sống của hạt giống
- Các yếu tố ảnh hưuởng:
+ Lưuợng nuước chứa trong hạt: trưuớc khi bảo quản hạt phải phơi khô trong chỗ râm, thoáng gió.
+ Nhiệt độ có ảnh hưuởng tới quá tri`nh chuyển hóa chất hu~u cơ trong hạt. Nhiệt độ thích hợp cho bảo quản hạt thuường từ 00C-> 50C.
+ Khi bảo quản hạt thiếu không khí (Oxi), sự hô hấp của hạt diễn ra không bi`nh thường-> sức sống của hạt giảm hoặc bị chết.
+ Hạt được bảo quản còn hạn chế tối đa sâu, bệnh, nấm mốc hại hạt giống.
- Can cứ vào đâu mà nguười ta chia thành 2 phuương pháp cất giu~ hạt giống?
- Dể bảo hạt giống đuược tốt, cần chú ý nhu~ng điểm cơ bản nào?
2. Các phương pháp cất giữ hạt giống
a. Cất giữ khô



- Phưuơng pháp này thích hợp với các loại hạt giống có lưuợng nưuớc tiêu chuẩn thấp nhưu thông, phi lao, lim, tếch, bạch đàn.
- Có 2 phưuơng pháp: cất giu~ khô thông thuường và cất giu~ khô bịt kín.
- Hạt ưua khô: hạt có thể bảo quản lâu dài ở nhiệt độ thấp (<00C), với hàm lưuợng nưuớc của hạt thấp, khoảng 5%.
- Phương pháp này thích hợp với các loại hạt giống có lưuợng nưuớc tiêu chuẩn cao.
- Trong sản xuất dùng cát ẩm trộn lẫn với hạt giống (mỡ, bồ đề..) cho vào chum, lọ để nơi thoáng mát, định ki` có kiểm tra độ ẩm và đảo hạt. Phải luôn bảo đảm nhiệt độ thấp và thoáng khí, nếu không hạt sẽ nhanh mất sức sống hoặc thối mốc.
- Hạt uưa ẩm: Hạt cần bảo quản ẩm, chỉ duy tri` đuược khả nang nảy mầm trong thời gian ngắn với hàm lượng nước cao (25 - 45%) và không chịu đưuợc nhiệt độ quá thấp.
b. Cất giữ ẩm
- Hạt giống không nên xếp quá dày, nên xếp riêng từng loại hạt giống có nhu cầu về độ ẩm và độ thuần khác nhau.
- Cần phải sát trùng hạt giống, kho và dụng cụ đựng hạt. Dùng dung dịch dầu hỏa, vôi để sát trùng kho. Các dụng cụ đựng hạt có thể phơi nắng, luộc, sấy để tiệt trùng. Dối với hạt giống diệt trùng bằng bột Sêrêdan.
- Bảo quản khô hay ẩm đền phải thường xuyên kiểm tra để phát hiện kịp thời các điều kiện bất lợi trong kho chứa hạt, định ki` kiểm nghiệm tỉ lệ nảy mầm của hạt giống.
c. Nhu~ng điểm cần chú ý khi cất giu~ hạt khô hay ẩm