GV GIẢNG DẠY: TRƯƠNG THỊ PHƯƠNG HOA CHÀO CÁC EM HỌC SINH KHỐI 7
TRƯỜNG THCS AN HỒNG
Hết
giờ
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
các em lớp 8
TIẾT 88,89,90
Văn bản: NGẮM TRĂNG; ĐI ĐƯỜNG
(Hồ Chí Minh)
Bài 21 .
Văn bản: NGẮM TRĂNG
(Hồ Chí Minh)
I/ Đọc- chú thích :
1. Đọc
2. Chú thích :
a/ Tác giả :
- Hồ Chí Minh ( 1890 – 1969 ), quê ở Nam Đàn, Nghệ An.
- Bác là vị lãnh tụ thiên tài của dân tộc, một nhà văn, nhà thơ lớn của đất nước, một chiến sĩ cộng sản quốc tế, một Danh nhân văn hóa thế giới.
b/ Tác phẩm :
Bài thơ này ( thứ 21) trích trong tập thơ Nhật kí trong tù ( gồm 133 bài thơ chữ Hán ) được Bác sáng tác trong thời gian Người bị bắt giam và giải qua hơn 30 nhà lao của 13 huyện thuộc tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc suốt 14 tháng ( từ tháng 8/1942 – 9/1943 ).
c. Giải nghĩa từ ngữ:

Bài 21
Văn bản: NGẮM TRĂNG
(Hồ Chí Minh)Minh)
1. Tìm hiểu khái quát
II. Tìm hiểu văn bản
1. Tìm hiểu khái quát
Thể loại:

Bố cục:


- Phương thức:
Thất ngôn tứ tuyệt
Khai
4 phần: Thừa
Chuyển
Hợp
Biểu cảm trực tiếp
- Nhan đề:
Vọng nguyệt: Ngắm trăng - > đề tài phổ biến trong thi cổ
Ngục trung vô tửu diệc vô hoa,
Đối thử lương tiêu nại nhược hà ?
Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt,
Nguyệt tòng song khích khán thi gia.
Dịch thơ (bản dịch của Nam Trân)
Trong tù không rượu cũng không hoa,
Cảnh đẹp đêm nay, khó hững hờ;
Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ,
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ.
-Dịch nghĩa:
Trong tù không rượu cũng không hoa,
Trước cảnh đẹp đêm nay biết làm thế nào?
Người hướng ra trước song ngắm trăng sáng,
Từ ngoài khe cửa, trăng ngắm nhà thơ.
*Nếu nhóm ý với nhau, có thể chia:
Hai câu đầu
Hai câu sau:
* Ưu điểm:
Giữ được thể thơ
Câu 1: dịch sát nghĩa
* Hạn chế:
Câu 2:
+ Nguyên tác là một câu hỏi : "Nại nhược hà?" là lời tự hỏi nghĩa là biết làm thế nào.
Câu 3,4 Trong nguyên tác có kết cấu đối khá chặt chẽ.

Phiên âm:
Ngục trung vô tửu diệc vô hoa,
Đối thử lương tiêu nại nhược hà ?
Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt,
Nguyệt tòng song khích khán thi gia.
Dịch nghĩa:
Trong tù không rượu cũng không hoa,
Trước cảnh đẹp đêm nay biết làm thế nào?
Người hướng ra trước song ngắm trăng sáng,
Từ ngoài khe cửa, trăng ngắm nhà thơ.

Dịch thơ (bản dịch của Nam Trân)
Trong tù không rượu cũng không hoa,
Cảnh đẹp đêm nay, khó hững hờ;
Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ,
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ.
(Hồ Chí Minh, Nhật kí trong tù,
Hồ Chí Minh toàn tập, tập 3,
NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000)
+ Trong bản dịch làm mất kiểu câu và dấu chấm hỏi:+ "khó hững hơ"là lời khẳng định, thể hiện sự dón nhận vẻ đẹp của trăng có phần bình thản hơn.

Bản dịch làm mờ đi cấu trúc đăng đối  

2. Tìm hiểu chi tiết
a/ Hai câu đầu :
Ngục trung vô tửu diệc vô hoa
Đối thử lương tiêu nại nhược hà ?
( Trong tù không rượu cũng không hoa
Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ )
2.TÌM HIỂU CHI TIẾT
a. Hoàn cảnh ngắm trăng
?
Câu thơ đầu cho em thấy hoàn cảnh của Bác có gì đặc biệt?
- Hoàn cảnh: tù ngục
- Điều kiện: thiếu thốn
? Câu thơ thứ 2 hiện ra trước mắt người đọc một khung cảnh thiên nhiên như thế nào?
- Khung cảnh: đêm trăng đẹp.
?Em thấy được tâm trạng của Bác thể hiện như thế nào trước cảnh thiên nhiên đó?
- Tâm trạng: Bối rối, xốn xang trước vẻ tuyệt mĩ của đêm trăng.
? Giải thích tại sao trong cảnh sống tù ngục trăm ngàn thiếu thốn mà Bác chỉ nhắc tới hai cái thiếu đó là rượu và hoa không?
? Xác định biện pháp nghệ thuật sử dụng trong hai câu thơ đầu và nêu tác dụng của nghệ thuật đó?
Nghệ thuật: điệp ngữ, câu hỏi tu từ=> Nhấn mạnh hoàn cảnh thiếu thốn thiếu nơi tù ngục, đồng thời thể hiện tâm hồn tự do, phong thái ung dung lạc quan và rất yêu thiên nhiên của Bác.//
hết ngày 18/2/2022
Khái quát lại hoàn cảnh ngắm trăng và nỗi lòng của Bác :
Câu 1: Điệp ngữ “vô” đi kèm với “diệc” để nhấn mạnh hoàn cảnh ngắm trăng trong chốn lao tù vô cùng thiếu thốn- tả thực cảnh lao tù khắc nghiệt “không rượu cũng không hoa”, không có những thứ vốn để tạo thi hứng cho tâm hồn thi sĩ.
Câu 2: câu hỏi tu từ-> Tâm trạng xốn xang, rung động , băn khoăn, bối rối - Biết làm sao trước đêm trăng đẹp => lòng Yêu thiên nhiên say mê, mãnh liệt, thể hiện tâm hồn thi sĩ của Bác.

*Bình thơ: Thi nhân xưa khi gặp cảnh trăng đẹp thường lấy rượu ra uống trước hoa để thưởng trăng. Còn Bác thì ngắm trăng trong hoàn cảnh đặc biệt : ngắm trong tù. Trước cảnh trăng đẹp quá, Bác khao khát được ngắm trăng một cách trọn vẹn nên lấy làm tiếc vì không có rượu và hoa để thưởng trăng.
b. Hai câu cuối :
Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt
Nguyệt tòng song khích khán thi gia
Cặp đối
Cặp
đối
Nghệ thuật: Điệp ngữ, phép nhân hóa –>biến vầng trăng vô tri trở thành nhân vật đáng yêu, có tâm hồn; cấu trúc đăng đối.
=> Phút giao cảm kì diệu-Trăng và người trở thành đôi bạn tri âm, tri kỉ vượt qua song sắt nhà tù tìm đến với nhau
-Song sắt nhà tù đã bất lực, vô nghĩa.
Người hướng tới Thế giới của tự do và cái đẹp- Cuộc vượt ngục về tinh thần của người chiến sĩ với chất thép sáng ngời, phong thái ung dung tự tại, vượt lên trên sự khắc nghiệt chốn lao tù.
- Bài thơ giúp em hiểu thêm điều gì về Bác?
-? Phân tích đặc sắc nội dung và nghệ thuật trong hai câu thơ trên?
 Chốt lại: Bằng nghệ thuật nhân hóa, điệp ngữ, câu hỏi tu từ, phép đối, lời thơ ngắn gọn, nhà thơ đã biến vầng trăng vô tri trở thành 1 nhân vật đáng yêu, có tâm hồn như con người. “Ngắm trăng” đã xóa đi hình ảnh nhà tù đen tối, tàn bạo thay vào đó là không gian đầy lãng mạn, chỉ có trăng và thi nhân chủ động tìm đến giao hòa cùng nhau, ngắm nhau say đắm. Song sắt nhà tù đã trở nên bất lực vô nghĩa trước tinh thần thép của người chiến sĩ cách mạng.Chiến sĩ, thi sĩ Hồ Chí Minh đã làm một cuộc vượt ngục về tinh thần để đến với trăng- Thế giới của tự do và cái đẹp.Hồ Chí Minh -Một con người với nhân cách lớn, trong cuộc sống tù đầy vẫn ung dung, lạc quan, hướng về phía trước khiến cả thế giới cảm phục”
Bài 21
Văn bản: NGẮM TRĂNG
(Hồ Chí Minh)Minh)
III. GHI NHỚ
1. Nghệ thuật
- Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt
- Điệp ngữ, nghệ thuật đối, nhân hóa
- Sự kết hợp hài hòa giữa cổ điển- hiện đại; thi sĩ-chiến sĩ
2. Nội dung
Ngắm trăng là bài thơ giản dị mà hàm súc, cho thấy tình yêu thiên nhiên đến say mê và phong thái ung dung của Bác Hồ ngay cả trong cảnh ngục tù cực khổ tối tăm
3. Ý nghĩa văn bản
Tác phẩm thể hiện sự tôn vinh cái đẹp của tự nhiên, của tâm hồn con người bất chấp hoàn cảnh ngục tù.
IV. Luyện tập:// BÀI 1
Câu 1: Tập thơ “Nhật kí trong tù” gồm bao nhiêu bài thơ ?
được viết bởi thứ chữ nào?
A. Gồm 143 bài – được viết bằng chữ Quốc ngữ
B. Gồm 133 bài – được viết bằng chữ Hán
C. Gồm 134 bài – được viết bằng chữ Nga
D. Gồm 135 bài – được viết bằng chữ Pháp
Câu 2: Câu “Trước cảnh đẹp đêm nay biết làm thế nào?”
là kiểu câu gì ?
A.Câu trần thuật
B. Câu cầu khiến
C. Câu nghi vấn
D. Câu cảm thán
B
C
* Bài 2 Nhà phê bình văn học Hoài Thanh nhận xét : Thơ của Bác đầy trăng. Hãy sưu tầm một số bài thơ của Bác viết về trăng mà em biết :

Tin thắng trận

Trăng vào cửa số đòi thơ
Việc quân đang bận xin chờ hôm sau.
Chuông lầu chợt tình giấc thu,
Ấy tin thắng trận Liên khu báo về.

Tiếng suối trong như tiếng hát xa,
Trăng lồng cổ thụ, bóng lồng hoa.
Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ,
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.

Nguyên Tiêu
Kim dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên,
Xuân giang, xuân thủy tiếp xuân thiên.
Yên ba thâm sứ đàm quân sự,
Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền.
Cảnh khuya

Không ngủ được
Một canh…Hai canh…lại ba canh
Trằn trọc băn khoăn, giấc chẳng thành
Canh bốn, canh năm vừa chợp mắt,
Sao vàng năm cánh mộng hồn quanh

Mở rộng :
-
DẶN DÒ

 
Về học thuộc lòng phiên âm , dịch thơ bài thơ Ngắm trăng
Nắm nội dung chính của bài thơ.
Về soạn bài Chiếu dời đô ( Thiên đô chiếu )
Đọc kĩ văn bản , trả lời các câu hỏi trong
SGK/ 51.