MỞ ĐẦU
z

*Câu 1: Thế nào là từ đồng âm?
- Từ đồng âm là các từ giống nhau về âm nhưng khác hẳn nhau về
nghĩa .
* Câu 2: Cho ví dụ về từ đồng âm.
Ví dụ: xôi đậu – thuyền đậu ven sông
con bò – bé tập bò

Thứ ba ngày 18 tháng 10 năm
2022
Luyện
từ vànghĩa
câu
Từ nhiều

Yêu cầu cần đạt
Hiểu thế nào là từ nhiều nghĩa, nghĩa gốc và nghĩa
chuyển trong từ nhiều nghĩa.
Phân biệt được nghĩa gốc, nghĩa chuyển của từ
nhiều nghĩa, tìm được ví dụ về sự chuyển nghĩa
của một số danh từ chỉ bộ phận cơ thể người và
động vật.

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
z

.
1. Tìm nghĩa ở cột B thích hợp với mỗi từ ở cột A :
A
B
Răng
a) Bộ phận ở hai bên đầu người và
động vật, dùng để nghe.
Mũi

b) Phần xương cứng, màu trắng,
mọc trên hàm, dùng để cắn, giữ và
nhai thức ăn.

Tai

c) Bộ phận nhô lên ở giữa mặt
người hoặc động vật có xương
sống, dùng để thở và ngửi.

I. Nhận xét.

răng
Nghĩa gốc
(là nghĩa ban
đầu của vật)

mũi
tai

2. Nghĩa của các từ in đậm trong khổ thơ sau có gì khác nghĩa của chúng ở
bài tập 1?
Răng của chiếc cào
Làm sao nhai được?
Mũi thuyền rẽ nước
Thì ngửi cái gì?
Cái ấm không nghe
Sao tai lại mọc?

-Răng của chiếc cào không nhai được
như răng người
- Mũi thuyền không để ngửi như mũi
người được
- Tai của cái ấm không dùng để nghe
như tai người và động vật được

Vậy: răng của chiếc cào, mũi thuyền, tai của ấm là những từ mang
nghĩa chuyển.

Luyện từ và câu
Từ nhiều nghĩa

I. Nhận xét.
- Em hiểu thế nào là từ nhiều nghĩa?
* Từ nhiều nghĩa là từ có một nghĩa gốc và một hay một số nghĩa chuyển.
(Nghĩa gốc là nghĩa chính của từ, nghĩa chuyển là nghĩa được suy ra từ nghĩa
gốc)

3. Nghĩa của các từ răng, mũi, tai ở bài 1 và bài 2 có gì giống nhau?
Răng

Mũi

Tai

Răng

Nghĩa giống nhau ở chỗ:
Đều chỉ vật sắc, nhọn sắp đều nhau
thành hàng.

Mũi

Nghĩa giống nhau ở chỗ:
Cùng chỉ một bộ phận có đầu nhọn
nhô ra phía trước.

Tai

Nghĩa giống nhau ở chỗ:
Cùng chỉ một bộ phận mọc ra ở hai
bên.

Nghĩa gốc

Nghĩa chuyển

Giống nhau

Khác nhau
Nghĩa gốc

cùng chỉ vật sắc,
dùng để
nhọn, sắp đều nhau nhai thức
thành hàng
ăn
cùng chỉ một bộ
phận có đầu nhọn
nhô ra phía trước
cùng chỉ một bộ
phận mọc ra ở hai
bên

dùng để
thở, ngửi

dùng để
nghe

Nghĩa chuyển
dùng để thu
gom, làm tơi
đất
dùng để rẽ
nước hay chỉ,
lái về phía
trước
dùng để
cầm, xách
cho chắc
chắn

Luyện từ và câu
I. Nhận xét.

Từ nhiều nghĩa

- Em có nhận xét gì về mối quan hệ giữa nghĩa gốc và nghĩa chuyển của từ
nhiều nghĩa?
* Các nghĩa của từ nhiều nghĩa bao giờ cũng có mối liên hệ với nhau.

Thứ ba ngày 18 tháng 10 năm
2022
Từ nhiều nghĩa
I. Nhận xét
Luyện từ và câu
II. Ghi nhớ: SGK

GHI NHỚ
Từ nhiều nghĩa là từ có một nghĩa gốc và một hay
một số nghĩa chuyển. Các nghĩa của từ nhiều nghĩa
bao giờ cũng có mối liên hệ với nhau.

Phân biệt từ đồng âm và từ nhiều nghĩa

Từ đồng
âm
Giống
nhau
Khác
nhau

Từ nhiều
nghĩa

Đều giống nhau về âm, giống
nhau về cách đọc, cách viết.
Nghĩa khác
nhau hoàn
toàn

Nghĩa của từ nhiều
nghĩa bao giờ cũng có
mối liên hệ với nhau,
nghĩa chuyển được
suy ra từ nghĩa gốc.

Ví dụ
Chiều cao: sự tăng trưởng theo chiều thẳng đứng
Cao dán: loại thuốc dán ngoài da
Từ đồng âm: giống nhau về cách đọc – viết,
nghĩa khác nhau.
Chiều cao: sự tăng trưởng theo chiều thẳng đứng
Sốt cao: sự tăng lên về nhiệt độ
Cất cao tiếng hát: sự tăng lên, to dần lên về âm
thanh, âm lượng.
có mối liên hệ: đều là sự tăng lên.
Từ nhiều nghĩa: có mối liên hệ với nhau về nghĩa

1. Trong những câu nào, các từ mắt, chân, đầu mang nghĩa gốc và trong
những câu nào, chúng mang nghĩa chuyển?
a. Mắt

- Đôi mắt của bé mở to.
- Quả na mở mắt.

b. Chân

- Lòng ta vẫn vững như kiềng ba chân.
- Bé bị đau chân.

c. Đầu

- Khi viết, em đừng ngoẹo đầu.
- Nước suối đầu nguồn rất trong.

Đôi mắt của bé mở to.
nghĩa gốc (bộ phận
của người dùng để
nhìn )

Quả na mở mắt.

nghĩa chuyển (bộ phận giống hình con
mắt ở vỏ ngoài của quả na)

Lòng ta vẫn vững như
chân
kiềng ba chân.

nghĩa chuyển (bộ phận
dưới cùng của đồ vật, có
tác dụng đỡ các bộ phận
khác)

Bé đau chân.
chân
nghĩa gốc (bộ phận dưới
cùng của người hay động
vật dùng để đi)

Khi viết, em đừng ngoẹo đầu
đầu.
nghĩa gốc (là bộ phận trên
cùng của thân con người)
Nước suối đầu nguồn rất trong.
nghĩa chuyển (là điểm xuất phát
của một không gian)

2. Các từ chỉ bộ phận cơ thể người và động vật thường là từ nhiều nghĩa.
Hãy tìm một số ví dụ về sự chuyển nghĩa của những từ sau: lưỡi, miệng, cổ,
tay, lưng.

Làm bài vào vở

* Lưỡi: lưỡi liềm, lưỡi hái, lưỡi dao, lưỡi rìu,…

* Miệng: miệng hố, miệng bát, miệng bình, miệng túi, miệng núi lửa...

* Cổ: cổ chai, cổ áo, cổ lọ, cổ tay, cổ bình,…
cổ bình

cổ áo

* Tay: tay áo, tay ghế, tay đua, tay lái, tay quay,...

tay áo
tay quay

* Lưng:lưng ghế, lưng đồi, lưng núi, lưng trời, lưng đê, lưng đèo, …
lưng ghế

lưng núi

30

VẬN DỤNG

Hằng ngày, cần sử dụng từ đồng âm, đồng nghĩa
cho phù hợp.

CÂU NÀO CÓ TỪ IN ĐẬM
MANG NGHĨA GỐC?

Cổ ngỗng dài.
Bé múa, cổ tay rất dẻo.
Trăng khuyết hình lưỡi liềm.

TỪ IN ĐẬM TRONG CÂU NÀO
MANG NGHĨA CHUYỂN?

Quả đu đủ chín vàng.
Cả mặt sông xao động.
Chú hươu có cái cổ rất cao.

CẶP TỪ IN ĐẬM NÀO DƯỚI ĐÂY
LÀ NHỮNG TỪ NHIỀU NGHĨA?
Bé tập đi. - Chị đi du lịch.
Nước suối trong.-Bé ngồi trong lớp.
Trời đầy sao. – Sao bạn đến muộn?

GHI NHỚ
Từ nhiều nghĩa là từ có một nghĩa gốc và một hay
một số nghĩa chuyển. Các nghĩa của từ nhiều nghĩa
bao giờ cũng có mối liên hệ với nhau.

Nhận xét - Dặn dò
- Về nhà xem lại bài và học thuộc phần ghi nhớ.
- Chuẩn bị trước bài:
Luyện tập về từ nhiều nghĩa

Cảm ơn quý thầy cô
và các bạn đã
lắng nghe!