CÁC THÀNH PHẦN
BIỆT LẬP

I. THÀNH PHẦN TÌNH THÁI:
1/ Ví dụ: SGK/18
a/ Với lòng mong nhớ của anh, chắc anh nghĩ rằng, con anh sẽ chạy xô
Cao
a/Chắc
vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy cổ anh.
Nhận định của người nói đối
b/Anh quay lạivới
nhìn
sựcon
việc,vừa
thểkhe
hiệnkhẽ
độlắc
tin đầu
cậy vừa cười. Có lẽ vì khổ tâm
đến
b/Cónỗi
lẽ không khóc được, nên anh phải cười vậy thôi.
Thấp

Các từ in đậm trong những câu trên thể
hiện nhận định của người nói đối với sự việc
nêu ở trong câu như thế nào?

Nếu không có những từ ngữ in đâm thì nghĩa sự việc của câu
chứa chúng có khác đi không? Vì sao?
a/ Với lòng mong nhớ của anh,
chắc anh nghĩ rằng, con anh sẽ
chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm
chặt lấy cổ anh.

a/ Với lòng mong nhớ của anh,
anh nghĩ rằng, con anh sẽ chạy
xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy
cổ anh.

b/Anh quay lại nhìn con vừa khe
khẽ lắc đầu vừa cười. Có lẽ vì
khổ tâm đên nỗi không khóc
được, nên anh phải cười vậy
thôi.

b/Anh quay lại nhìn con vừa khe
khẽ lắc đầu vừa cười. vì khổ tâm
đên nỗi không khóc được, nên
anh phải cười vậy thôi.

- Bỏ các từ in đậm, nghĩa sự việc của câu không thay đổi.
- Vì các từ in đậm không tham gia diễn đạt ý nghĩa sự việc, chỉ thể
hiện cách nhìn sự việc của người nói.

I/ THÀNH PHÂN TÌNH THÁI :
1/ Ví dụ: SGK/18
a/ Chắc

b/ Có lẽ

Nhận định của
người nói đối
với sự việc, thể
hiện độ tin cậy

Cao
Thấp

Từ phân tích trên, em
hãy cho biết thành phần
tình thái được dùng để
làm gì ?

* Các từ in đậm không tham gia diễn
đạt nghĩa sự việc trong câu
2/ Kết luận: Thành phần tình thái được dùng
để thể hiện cách nhìn của người nói đối với sự
việc được nói đến trong câu.
VD: hình như, dường như, có lẽ, có thể, chắc, chắc là, chắc rằng,
chắc chắn....

Lưu ý:
Trong giao tiếp ngoài những yếu tố tình thái thể hiện độ tin cậy của
người nói đối với sự việc được nói đến trong câu như:
+ Chắc hẳn, chắc là, chắc chắn... (chỉ độ tin cậy cao)
+ Hình như, dường như, hầu như, có vẻ như… (chỉ độ tin cậy thấp)
- Ta còn gặp:
+ Những yếu tố tình thái gắn với ý kiến của người nói như: Theo tôi, ý
ông ấy, theo anh..
VD: Theo anh, anh thấy sự việc như thế nào?
+ Những yếu tố tình thái chỉ thái độ của người nói đối với người nghe
như: à, ạ, a, hả, hử, nhé, nhỉ, đây, đấy… (đứng cuối câu)
VD: Mai đi lúc 7 giờ nhé!

II/ THÀNH PHẦN CẢM
THÁN:
1 / Ví dụ: SGK/18
a/Ồ, sao mà độ ấy vui thế.

Vui sướng
Dùng để(Kim
bộc lộ
Lân, Làng)
tâm lí người nói
Tiếc rẻ

b/Trời ơi , chỉ còn có năm phút!

(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ SaPa)

2 / Kết luận: Thành phần cảm thán
được dùng để bộc lộ tâm lí của người
nói (vui, buồn, mừng, giận,….)

Các từ in đậm
trong những
câu trên có chỉ
sự vật hay sư
Nhờ những từ
việc gì không
? nào trong
ngữ

câu mà chúng
Từ những phân tích trên em
ta hiểu được
hãy cho biết thành phần cảm
tại sao người
Cácđược
từ indùng
thán
để làm gì?
nói
kêu ồ hoặc
đậm được
kêu trời ơi
dùng để
làm gì?

II/ THÀNH PHẦN CẢM
THÁN:
1 / Ví dụ: SGK/18
a/Ồ, sao mà độ ấy vui thế.
b/Trời ơi, chỉ còn có năm phút!

Vui sướng
Tiếc rẻ

2 / Kết luận: dùng để bộc lộ tâm lí của người nói
(vui, buồn, mừng, giận,….)
VD: than ôi, chao ôi, ôi....

THẢO LUẬN
Nhận xét về thành các phần tình thái và cảm thán trong câu, có ý
kiến cho rằng: Hai thành phần này tuy khác nhau về công dụng
nhưng chúng lại có những đặc điểm chung. Em có đồng ý với ý
kiến đó không? Vì sao?
Gợi ý: Muốn biết sự giống và khác nhau của các phần tình thái và cảm
thán trong câu, cần dựa vào:
- Công dụng của từng thành phần.
- Đặc điểm của các thành phần đó: có tham gia vào cấu trúc ngữ pháp
của câu không? Có tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu
không?

Sự giống và khác nhau giữa các phần tình thái và cảm
thán trong câu:
* Khác nhau:
- Thành phần tình thái được dùng để thể hiện cách nhìn của
người nói đối với sự việc được nói đến trong câu.
- Thành phần cảm thán được dùng để bộc lộ tâm lý của
người nói (vui, buồn, mừng, giận…)
*Giống nhau:
- Đều không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu.
- Đều không tham gia vào cấu trúc ngữ pháp của câu.
Thành phần biệt lập.

II/ THÀNH PHẦN CẢM THÁN:
1/ Ví dụ: SGK/18
a/ Ồ
b/ Trời ơi

Dùng để bộc lộ
tâm lí người nói

Vui sướng
Tiếc rẻ

2/ Kết luận: Thành phần cảm thán được dùng để bộc lộ tâm lí của
người nói (vui, buồn, mừng, giận,….)
- TP tình thái và TP cảm thán là những bộ phận không tham gia vào
việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu nên được gọi là thành phần biệt
lập.

III/ LUYỆN TẬP:
Bài tập 1: Tìm các TP tình thái, cảm thán trong những câu sau đây:
a/ Nhưng còn cái này nữa mà ông sợ, có lẽ còn
ghê rợn hơn cả những tiếng kia nhiều.
(Kim Lân, Làng)
b/Chao ôi, bắt gặp một con người như anh ta là
một cơ hội hãn hữu cho sáng tác, nhưng hoàn
thành sáng tác còn là một chặng đường dài.
(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ SaPa)
c/ Trong giờ phút cuối cùng, không còn đủ sức
trăng trối lại điều gì, hình như chỉ có tình cha con
là không thể chết được, anh đưa tay vào túi, móc
cây lược, đưa cho tôi và nhìn tôi một hồi lâu.
(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)

a/ Có lẽ - TP
tình thái.

d/Ông lão bỗng ngừng lại, ngờ ngợ như lời mình
không được đúng lắm. Chả nhẽ cái bọn ở làng lại
đốn đến thế được.
(Kim Lân, Làng)

d/ Chả nhẽ - TP
tình thái.

b/ Chao ôi – TP
cảm thán.
c/ Hình như –
TP tình thái.

III/ LUYỆN TẬP:
Bài tập 2:
những
từ ngữ
đâytựtheo
dần độ
2 :Hãy
Xếpxếp
những
từ ngữ
theosau
trình
tăngtrình
dần tự
độtăng
tin cậy
tin
cậy
chắc chắn)
(hay
độ(hay
chắcđộ
chắn)
(Chú ý: những từ ngữ thể hiện cùng một mức độ tin cậy thì xếp
dườngnhau.)
như, hình như, có vẻ như
ngang
có lẽ
chắc là, dường như, chắc chắn, có lẽ, chắc hẳn ,hình như, có vẻ như
chắc là
dường như, hình như, có vẻ như

chắc hẳn
chắc chắn

có lẽ
chắc là

chắc hẳn
chắc chắn

Bài tập 3: Hãy cho biết, trong số những từ có thể thay thế cho nhau
trong câu sau đây, với từ nào người nói phải chịu trách nhiệm cao nhất
về độ tin cậy của sự việc do mình nói ra,với từ nào trách nhiệm đó
Caongà
nhất
: chắc chắn
thấp nhất. Tại sao tác giả Chiếc lược
(Nguyễn
Quang Sáng) lại
chọn- Từ
từ chắc?
chịu trách nhiệm
Thấp nhất : hình như
Với lòng mong nhớ của
anh,

(1)Chắc
anh nghĩ rằng, con anh
(2) hình như sẽ chạy xô vào lòng
(3) chắc chắn anh, sẽ ôm chặt lấy cổ
anh.

Gợi ý: Xét theo hai trường hợp: tại sao tác giả không dùng hình như
hay là chắc chắn ?

III/ LUYỆN TẬP:
Bài tập 3:
- Từ chịu trách nhiệm

Cao nhất : chắc chắn
Thấp nhất : hình như

- Chọn chắc là vì :
+ Theo tình cảm huyết thống sự việc sẽ diễn ra như vậy.
+ Do thời gian và ngoại hình có thể sự việc sẽ diễn ra khác đi một
chút.

Bài tập 4: Viết một đoạn văn ngắn nói về cảm xúc của em khi được
thưởng thức một tác phẩm văn nghệ (truyện, thơ, phim, ảnh,
tượng…), trong đoạn văn đó có câu chứa thành phấn tình thái hoặc
cảm thán.
Đọc “Trong lòng mẹ” của nhà văn Nguyên Hồng, ta bắt gặp
hình ảnh một em bé mồ côi bố, phải xa mẹ, sống thui thủi cô đơn giữa
sự ghẻ lạnh, cay nghiệt của bà cô. Em phải chịu những ngày tháng
đau khổ, tủi nhục. Nhưng chắc chắn trong những ngày tháng đau khổ
ấy, trái tim yêu thương của em vẫn dành cho mẹ một cách đằm thắm
và trọn vẹn. Cuộc gặp gỡ mẹ sau một năm trời đằng đẵng xa cách là
một niềm hạnh phúc vô bờ. Chao ôi, thật không gì hạnh phúc bằng khi
được sống trong vòng tay yêu thương của mẹ.

HƯỚNG DẪN HỌC TẬP
- Học thuộc ghi nhớ, xem lại các bài tập.
- Chuẩn bị bài : Chương trình địa phương phần Tập làm
văn (Lựa chọn, tìm hiểu, viết bài nghị luận về một sự
việc, hiện tượng ở Thanh Hóa)