NGỮ VĂN 6

TRUYỆN
(TRUYỀN THUYẾT VÀ TRUYỆN CỔ TÍCH)

HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

Trò chơi Ai nhanh hơn?
+ Chia lớp thành 2 đội (tương đương 2 dãy)

Luật
chơi

+ Học sinh mỗi đội sẽ lần lượt viết tên những
truyện truyền thuyết/truyện cổ tích mà mình đã
được nghe, được đọc lên bảng.
Trong thời gian 3 phút, dãy nào viết được nhiều đáp
án đúng lên bảng nhất sẽ thắng cuộc.

MỘT SỐ HÌNH ẢNH VỀ TRUYỆN TRUYỀN THUYẾT VÀ CỔ TÍCH VIỆT NAM

Con Rồng cháu Tiên

Sơn Tinh - Thuỷ Tinh

MỘT SỐ HÌNH ẢNH VỀ TRUYỆN TRUYỀN THUYẾT VÀ CỔ TÍCH VIỆT NAM

Bánh chưng bánh dày/Bánh chưng bánh giầy

Thánh Gióng

Cây tre trăm đốt

Thạch Sanh

Tấm Cám

Cây khế

HỘP QUÀ MAY MẮN
Tràng
pháo tay

PHẦN
THƯỞNG
CHO ĐỘI
CHIẾN
THẮNG

Thanh
kẹo sô cô
la

Điểm 10
1 hộp bút

Mở đầu
chương V Đất
Nước (trích
trường ca Mặt
đường khát
vọng), nhà thơ
Nguyễn Khoa
Điềm có viết:

Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày
xưa...” mẹ thường hay kể
Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn
Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà
đánh giặc
Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
Cái kèo, cái cột thành tên
Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần,
sàng
Đất Nước có từ ngày đó...

HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KIẾN THỨC
I. ĐỌC HIỂU VĂN BĂN
1. Tìm hiểu chung về truyện cổ tích và truyền thuyết

Đọc phần Kiến
thức ngữ văn trong
SGK trang 14, 15 để
trả lời các câu hỏi
sau.

Câu 1. Khái niệm của truyện truyền thuyết
và truyện cổ tích?

Câu 2. Hãy so sánh đặc điểm của 2 thể loại
truyện?

a. Khái niệm
Truyện truyền thuyết là loại
truyện dân gian, có yếu tố
hoang đường, kì ảo, kể về các
sự việc và nhân vật liên quan
đến lịch sử hoặc giải thích
nguồn gốc phong tục, cảnh vật
địa phương theo quan niệm của
nhân dân.

Truyện cổ tích là loại truyện dân gian,
thường có yếu tố hoang đường, kì ảo,
kể về cuộc đời của một số kiểu nhân
vật như: nhân vật có tài năng kì lạ,
nhân vật thông minh, nhân vật bất
hạnh, nhân vật ngốc nghếch, người
mang lốt vật,... nhằm thể hiện ước mơ,
niềm tin của nhân dân về chiến thắng
cuối cùng của cái thiện đối với cái
ác, cái tốt đối với cái xấu....

b. Đặc điểm: So sánh truyện truyền thuyết và truyện cổ tích:
Giống
nhau:

Khác
nhau:

 Đều là một thể loại văn học dân gian.
 Đều có yếu tố kì ảo.
 Truyền thuyết ra đời trước truyện cổ tích.
 Truyền thuyết kể về các nhân vật và sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ; truyện
cổ tích phản ánh cuộc sống hằng ngày của nhân dân ta.
 Truyền thuyết có cốt lõi là những sự thực lịch sử còn cổ tích hoàn toàn hư cấu.
 Trong truyền thuyết, yếu tố kì ảo đóng vai trò thần kì hóa để ngợi ca các nhân vật lịch sử
còn trong cổ tích, yếu tố hoang đường, kì ảo đóng vai trò cán cân công lí, thể hiện khát
vọng công bằng, mơ ước và niềm tin của nhân dân về sự chiến thắng của cái thiện đối với
cái ác, cái tốt với cái xấu.
 Truyền thuyết thể hiện quan điểm, thái độ và cách đánh giá của nhân dân đối với các sự
kiện và nhân vật lịch sử được kể; truyện cổ tích biểu hiện cách nhìn hiện thực của nhân dân
đối với thực tại, đồng thời nói lên những quan điểm đạo đức, những quan niệm về công lí
xã hội và ước mơ về một cuộc sống tốt đẹp hơn cuộc sống hiện tại.

c. Phân loại

Phân
loại
truyền
thuyết

Truyền thuyết thời Hùng Vương - thời
đại mở đầu lịch sử Việt Nam. Đặc
điểm: gắn với việc giải thích nguồn
gốc dân tộc và công cuộc dựng nước,
giữ nước thời đại vua Hùng.
Truyền thuyết của các triều đại phong
kiến. Đặc điểm: bám sát lịch sử hơn,
và sử dụng ít yếu tố hoang đường, kì
ảo hơn các truyền thuyết thời Hùng
Vương.

c, Phân loại
Phân
loại
truyện
cổ tích:

+ Cổ tích về loài vật
+ Cổ tích thần kì
+ Cổ tích sinh hoạt

II. Văn bản Thánh Gióng

THÁNH GIÓNG

II. Văn bản Thánh Gióng
SUY NGHĨ, XEM ĐOẠN VIDEO VỀ LỄ
HỘI LÀNG GIÓNG VÀ TRẢ LỜI CÁC
CÂU HỎI SAU:

Câu 1. Em biết đến
những vị anh hùng nào
trong lịch sử chống giặc
ngoại xâm của dân tộc?

Câu 2. Em hãy theo dõi đoạn
video sau và cho biết video
muốn nhắc đến vị anh hùng
nào? Nêu cảm nhận của em
về vị anh hùng sau khi xem
video.

VIDEO LỄ HỘI LÀNG GIÓNG

Hội Gióng là một lễ hội văn hóa cổ truyền mô phỏng rõ một cách sinh động
và khoa học diễn biến các trận đấu của Thánh Gióng và nhân dân Văn Lang
 với giặc Ân. Yêu nước chống ngoại xâm là một chủ đề lớn xuyên suốt tiến
trình phát triển của Văn học Việt Nam. Nhiều tác phẩm truyện dân gian đã
tạc vào thời gian những người anh hùng bất tử với non sông. Thánh Gióng
là một trong những truyền thuyết bất hủ như vậy. Điều gì đã làm nên sức
hấp dẫn của thiên truyện?

1. Hướng dẫn đọc và tìm hiểu chú thích

Đọc văn bản “ 2. Đọc
hiểu/ SGK Ngữ văn 6/
Tr 16,17”
Yêu cầu: Đọc rõ ràng,
rành mạch, nhấn giọng
ở những chi tiết kì lạ.
Tìm hiểu chú thích các
từ khó.

2. Bố cục văn bản:

Phần 1: Từ
đầu đến “…
đặt đâu nằm
đấy” (Sự ra
đời của
Thánh Gióng)

Phần 3: Tiếp
Nêu
bố
cục
của
văn
Phần 2: Tiếp
đến“...bay lên
đến“…cứu
trời” (Thánh
bản?
Có
thể
chia
nước”(Sự lớn
Gióng đánh
lên cách
của Thánh
theo
khác? giặc và về
Gióng)

trời)

Phần 4: Còn
lại ( các dấu
tích còn lại)

3. Nhân vật và sự việc:

+ Truyện xảy ra thời nào? Kể về
chuyện gì? Nhân vật nào nổi bật?
+ Nêu những sự kiện chính của
truyện.
+ Hãy kể tóm tắt truyện từ 5-7 câu?

Nhận vật chính:
Thánh Gióng

3. Nhân vật
và sự việc:

Truyền thuyết
Thánh Gióng
liên quan đến
sự thật lịch sử
ở thời đại
Hùng Vương:

- Đã có những cuộc chiến
tranh ác liệt diễn ra giữa dân
tộc ta và giặc ngoại xâm từ
phương Bắc.
- Người Việt thời bấy giờ đã
chế tạo ra vũ khí bằng sắt,
thép.
- Người Việt cổ đã cùng đoàn
kết đứng lên chống giặc ngoại
xâm, dùng tất cả các phương
tiện để đánh giặc.

3. Nhân vật và sự việc:
Sự việc chính:
(2)Tiếng (3) Gióng
(4)Gióng (5) Gióng
nói đầu
đòi roi
(6)Gióng
nhổ tre
(1) Sự ra
vươn vải
tiên xin sắt, ngựa
bay về
trở thành bên đường
đời kì lạ
đi đánh sắt, giáp
trời
tráng sĩ đánh giặc
giặc
sắt

4. Đọc hiểu văn bản
4. 1.Sự ra đời của Thánh Gióng

HĐ nhóm và thực hiện
nhiệm vụ sau:
+ Đọc thầm phần1 của
văn bản truyện: từ đầu
đến “…nằm đấy”.
+ Thảo luận nhóm, thời
gian 3 phút: Hoàn thành
phiếu HT 01:

PHIẾU HỌC TẬP 01: Sự ra đời của Thánh Gióng
 

- Tìm những chi tiết kể về sự ra đời
của Gióng (bình thường/ khác
thường)?
- Nhận xét về những chi tiết ấy? Suy
nghĩ gì về nguồn gốc của Gióng?
 
 
 

………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………............................
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………

PHIẾU HỌC TẬP 01: Sự ra đời của Thánh Gióng
 

- Tìm những chi tiết kể về sự ra đời
của Gióng (bình thường/ khác
thường)?
- Nhận xét về những chi tiết ấy? Suy
nghĩ gì về nguồn gốc của Gióng?
 
 
 

4. 1. Sự ra đời của Thánh Gióng
- Sự bình thường:
Con hai vợ chồng ông lão chăm chỉ làm ăn
và phúc đức.
- Sự khác thường:
+ bà mẹ ướm vết chân lạ, về thụ thai.
+ mười hai tháng sau sinh một cậu bé ....
+ lên ba vẫn không biết nói, biết cười,
chẳng biết đi, cứ đặt đâu thì nằm đấy.
-> Sự ra đời của Thánh Gióng kì lạ, khác
thường. Nhưng Gióng xuất thân bình dị,
gần gũi - người anh hùng của nhân dân.

KẾT LUẬN
Theo quan niệm của dân gian, đã là bậc anh
hùng thì phi thường, kì lạ trong mọi biểu hiện, kể
cả lúc mới được sinh ra. Điều đó thể hiện sự kì
vọng vào những việc làm có ý nghĩa của người
đó.

4.2. Sự lớn lên của Thánh Gióng
PHIẾU HỌC TẬP 02:

PHIẾU HỌC TẬP 02:
Nhóm....... Nhóm trưởng:..................................................
 

Chi tiết

a.Tiếng nói đầu tiên xin đi đánh giặc
b.Gióng đòi roi sắt, ngựa sắt, giáp sắt
c.Bà con góp gạo nuôi Gióng
d.Gióng vươn vai trở thành tráng sĩ
đ.Gióng nhổ tre bên đường đánh giặc
e.Giặc tan, Gióng cởi bỏ giáp sắt rồi bay
về trời

Ý nghĩa chi tiết

4.2. Sự lớn lên của Thánh Gióng
PHIẾU HỌC TẬP 02:
Chi tiết

Cảm nhận về ý nghĩa chi tiết

a. Tiếng nói đầu + Ca ngợi lòng yêu nước tiềm ẩn...
tiên xin đi đánh + Nguyện vọng, ý thức tự nguyện đánh giặc cứu nước, yêu nước tạo khả năng kì lạ.
giặc
+ Sức mạnh tự cường và niềm tin chiến thắng.
b. Gióng đòi roi - Vũ khí lợi hại
sắt, ngựa sắt, giáp Chi tiết thể hiện mơ ước có vũ khí thần kỳ . Đó còn là thành tựu văn hoá, kĩ thuật thời
sắt
Hùng Vương. Nhân dân đã có sự tiến bộ, đã rèn sắt, đúc đồng phục vụ nhu cầu cuộc
sống và chống giặc.
c. Bà con góp gạo ->Tinh thần đoàn kết cộng đồng. Đánh giặc cứu nước là ý chí, sức mạnh toàn dân.
nuôi Gióng
Gióng lớn lên bằng cơm gạo của nhân dân. Sức mạnh của Gióng là sức mạnh của cả
cộng đồng, toàn dân chung sức, đồng lòng đánh giặc. Đó là tinh thần đoàn kết dân tộc.

4.3. Thánh Gióng đánh giặc và bay về trời
Chi tiết

PHIẾU HỌC TẬP 02:
  nhận về ý nghĩa chi tiết
Cảm

d. Gióng vươn vai trở  sự lớn dậy phi thường về thể lực của Gióng để đáp ứng yêu cầu cứu
thành tráng sĩ
nước.
- Gióng mặc áo giáp sắt, cầm roi sắt, cưỡi ngựa sắt ... đánh hết lớp
này đến lớp khác. ->Đó là vẻ đẹp dũng mãnh của người anh hùng theo
cái nhìn lí tưởng hoá của nhân dân.
đ. Gióng nhổ tre bên Gióng không chỉ đánh giặc bằng vũ khí hiện đại (sắt) mà bằng cả vũ
đường đánh giặc
khí thô sơ, bằng cỏ cây, hoa lá của đất nước.
e. Giặc tan, Gióng  Người anh hùng vô tư, trong sáng, không màng địa vị, công danh.
cởi bỏ giáp sắt rồi  Sự ra đi phi thường là ước muốn bất tử hoá Thánh Gióng
bay về trời

5. Tổng kết
Mỗi bàn là một nhóm học tập. Thảo luận trong thời
gian 2 phút trả lời câu hỏi sau:

Câu 1. Thông qua
hình tượng Thánh
Gióng, truyện phản
ánh hiện thực và ước
mơ gì của nhân dân?

Câu 2. Vai trò của các
yếu tố hoang đường,
kì ảo trong việc thể
hiện nội dung?

5. Tổng kết
*Nội dung
- Thánh Gióng là biểu tượng
rực rỡ của lòng yêu nước, sức
mạnh phi thường của dân tộc.
- Thể hiện ước mơ của nhân
dân về người anh hùng đánh
giặc.

*Nghệ thuật
Sử dụng các yếu tố hoang
đường, kì ảo để lí tưởng hoá
người anh hùng lịch sử, thể
hiện quan niệm, cách đánh giá
của nhân dân về người anh
hùng.

Thảo luận theo cặp trong thời gian 3 phút;
trả lời câu hỏi sau:
1. Việc lập đền thờ và
hàng năm mở hội Gióng
thể hiện điều gì? Nêu
một vài hiểu biết của em
về hội Gióng?

2. Tại sao hội thi thể thao
trong nhà trường mang
tên“Hội khỏe Phù
Đổng”?

5. Tổng kết
1. Việc lập đền thờ và hàng năm mở hội
Gióng thể hiện tấm lòng tri ân người anh
hùng bất tử, hướng về cội nguồn.
-Hội Gióng là một lễ hội văn hóa cổ
truyền mô phỏng rõ một cách sinh động
và khoa học diễn biến các trận đấu của 
thánh Gióng và nhân dân Văn Lang với
giặc Ân. Thông qua đó có thể nâng cao
"nhận thức cộng đồng về các hình thức
chiến tranh bộ lạc thời cổ xưa và liên
tưởng tới cuộc chiến tranh nhân dân,
toàn dân, toàn diện trong sự nghiệp giải
phóng và bảo vệ Tổ quốc".

2. Lí do đặt tên:
– Hội thi dành cho lứa tuổi thiếu niên,
lứa tuổi Thánh Gióng trong thời đại mới.
– Hình ảnh Thánh Gióng là hình ảnh của
sức mạnh, của tinh thần chiến thắng rất
phù hợp với ý nghĩa của một hội thi thể
thao.
– Mục đích của hội thi là rèn luyện thể
lực, sức khoẻ để học tập, lao động, góp
phần bảo vệ và xây dựng Tổ quốc sau
này.

Thảo luận trong bàn trong 02 phút:
Rút ra những lưu ý để đọc đúng văn bản truyện truyền thuyết
theo đặc trưng thể loại.
Các kĩ năng đọc hiểu văn bản truyện truyền thuyết:
- Nhận biết được nhân vật anh hùng trong truyện, yếu tố lịch sử cốt lõi
được đề cập.
- Kể lại được truyện theo trình tự diễn biến các sự kiện.
- Nhận biết được chủ đề của truyện: Hình tượng Thánh Gióng là biểu tượng
rực rỡ của lòng yêu nước, sức mạnh phi thường của dân tộc. Truyền thuyết hể
hiện ước mơ của nhân dân về người anh hùng đánh giặc.
- Chỉ ra được tác dụng của các yếu tố hoang đường, kì ảo: Truyện “Thánh
Gióng” sử dụng các yếu tố hoang đường, kì ảo để lí tưởng hoá người anh hùng
lịch sử, thể hiện quan niệm, cách đánh giá của nhân dân về người anh hùng.

Thạch Sanh là câu chuyện cổ
tích với kết thúc có hậu, một
giấc mơ đẹp của nhân dân ta
về chân lí: Cái thiện luôn luôn
thắng cái ác và người tốt sẽ
luôn được đền đáp một kết quả
xứng đáng. Qua đó, các tác giả
dân gian cũng luôn muốn
hướng người đọc tới cái thiện,
hãy sống vì mình và vì những
người xung quanh. Ngay sau
đây, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu
về truyện cổ tích này.

III. Văn bản Thạch Sanh

1. Hướng dẫn đọc và tìm hiểu chú thích
 Đọc văn bản “ 2. Đọc
hiểu/ SGK Ngữ văn 6/
Tr 19-23”
 Yêu cầu: đọc to, rõ
ràng, nhấn mạnh những
chiến công của Thạch
Sanh. Thể hiện giọng
của từng nhân vật:
Thạch Sanh thật thà, tin
người; mẹ con Lí Thông
nham hiểm, độc ác.

2. Nhân vật
+ Nhân vật chính: Thạch Sanh

+ Nhân vật phụ: Mẹ con Lí
Thông, vua, công chúa…

Chia thành 2 tuyến: Thiện >< Ác
+ Thiện: Thạch Sanh, vua,
công chúa, …

+ Ác: mẹ con Lí Thông

3. Kể tóm tắt

Các sự việc chính:
- Thạch Sanh ra đời.
- Thạch Sanh lớn lên học võ và phép thần thông.
- Thạch Sanh kết nghĩa anh em với Lí Thông.
- Mẹ con Lí Thông lừa TS đi chết thay cho mình.
- Thạch Sanh diệt chằn tinh bị Lí Thông cướp công.
- TS diệt đại bàng cứu công chúa, lại bị cướp công.
- TS diệt hồ tinh, cứu thái tử bị vu oan vào tù.
- TS được giải oan lấy công chúa.
- TS chiến thắng quân 18 nước chư hầu.
- TS lên ngôi vua.

4. Bố cục: 4 phần
Đoạn 1: Từ
đầu => mọi
phép thần
thông: Sự ra
đời và lớn
lên của
Thạch Sanh.

Đoạn 2: Tiếp
=> phong cho
làm quận
công: Thạch
Sanh chiến
thắng Chằn
Tinh, bị Lý
Thông cướp
công.

Đoạn 3: Tiếp =>
Hoá kiếp thành
bọ hung: Thạch
Sanh đánh nhau
với đại bàng, cứu
công chúa và con
trai vua Thuỷ Tề;
Lý Thông bị
trừng phạt.

Đoạn 4:
Phần còn
lại: Hạnh
phúc đến
với Thạch
Sanh.

5. Phân tích văn bản
a. Sự ra đời củaThạch Sanh
b. Những thử thách và chiến công
của Thạch Sanh
c. Nhận xét về kết thúc truyện

a. Sự ra đời củaThạch Sanh

Thảo luận theo cặp đôi
trong 03 phút,hoàn thành
phiếu học tập 03:

a. Sự ra đời củaThạch Sanh
PHIẾU HỌC TẬP 03: Sự ra đời của Thạch Sanh
Đọc đoạn văn từ đầu đến...."mọi phép
thần thông".
? Tìm những chi tiết nói về sự ra đời
và lớn lên của Thạch Sanh?
? Trong những chi tiết ấy, em thấy
những chi tiết nào là bình thường, chi
tiết nào mang tính chất khác thường?
- Kể về sự ra đời và lớn lên của Thạch
sanh như vậy nhằm mục đích gì?

 

PHIẾU HỌC TẬP 03: Sự ra đời của Thạch Sanh

Đọc đoạn văn từ đầu đến...."mọi
phép thần thông".
? Tìm những chi tiết nói về sự ra
đời và lớn lên của Thạch Sanh?

- Là thái tử con Ngọc Hoàng

 

- Mẹ mang thai trong nhiều năm
- Lớn lên mồ côi cha mẹ, sống nghèo khổ bằng nghề
kiếm củi

? Trong những chi tiết ấy, em thấy - Được thiên thần dạy đủ võ nghệ
những chi tiết nào là bình thường,
 Vừa bình thường, vừa khác thường
chi tiết nào mang tính chất khác
- Kể về sự ra đời và lớn lên của TS nhân dân ta nhằm:
thường?
- Kể về sự ra đời và lớn lên của + Tô đậm tính chất kì lạ, đẹp đẽ cho nhân vật, làm
Thạch sanh như vậy nhằm mục tăng sức hấp dẫn của truyện.
+ Thể hiện ước mơ, niềm tin: con người bình thường
đích gì?
 
cũng là những con người có phẩm chất kì lạ.

b. Những thử thách và chiến công của Thạch Sanh

Thảo luận theo cặp đôi
trong 03 phút,hoàn thành
phiếu học tập 04:

b. Những thử thách và chiến công của Thạch Sanh

PHIẾU HỌC TẬP 04

Thử thách

Chiến công

-Lần 1:

 .........

.......

 .........

.......

 ..........

Nhận xét:

Nhận xét:

b. Những thử thách và chiến công của Thạch Sanh

PHIẾU HỌC TẬP 04
Thử thách
Lần 1. Bị mẹ con Lí Thông lừa đi canh miếu
thờ, thế mạng.
Lần 2. Xuống hang diệt đại bàng, cứu công
chúa, bị Lí thông lấp của hang.
Lần 3. Bị hồn chằn tinh, đại bàng báo thù,
TS bị bắt vào ngục.
Lần 4. 18 nước chư hầu kéo quân sang đánh.

Chiến công
- TS diệt chằn tinh
- Diệt đại bàng, cứu công chúa, cứu con vưa
Thuỷ Tề
- TS minh oan, lấy công chúa
-Chiến thắng 18 nước chư hầu.

Nhận xét.  Thử thách ngày một tăng, mức độ ngày càng nguy hiểm,
chiến công ngày rực rỡ vẻ vang.

c. Nhận xét về kết thúc truyện

? Chỉ ra các chi tiết hoang đường, kì ảo trong truyện? Ý nghĩa
của các chi tiết trong việc khắc hoạ hìn tượng Thạch Sanh?
? Truyện kết thúc như thế nào? Qua kết thúc này nhân dân ta
muốn thể hiện điều gì? Kết thúc này có phổ biến trong truyện cổ
tích không? Hãy nêu 1 số ví dụ....
? Kết truyện mẹ con Lí Thông bị sét đánh chết, rồi bị hóa kiếp
thành bọ hung có ý nghĩa như thế nào?
? Chi tiết tiếng đàn thần, niêu cơm trong phần kết chuyện Thạch
Sanh gửi gắm ước mơ gì của nhân dân ?