Tiết 59

TỔNG KẾT TỪ VỰNG
LUYỆN TẬP TỔNG HỢP

KiÓm tra bµi cò:
1. Nèi tõ ë cét A víi néi dung ë cét B cho phï hîp?
A

B

1.Tõ
t­îng hình

a Lµ tõ m« pháng ©m thanh cña tù nhiªn, cña
con ng­êi

2.Tõ
t­îng
thanh

b . Lµ tõ ngữ biÓu thÞ kh¸i niÖm khoa häc, c«ng
nghÖ vµ th­êng ®­îc dïng trong c¸c văn b¶n khoa
häc, c«ng nghÖ.

3 .ThôËt

c . Lµ tõ gîi t¶ hình ¶nh d¸ng vÎ tr¹ng th¸i cña
sù vËt.

ngữ

C©u 2 : X¸c ®Þnh biÖn ph¸p tu tõ trong c©u

1. Không có kính không phải vì xe
không có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi.
Điệp ngữ
2. Trăng bao nhiêu tuổi trăng già
Núi bao nhiêu tuổi gọi là núi non.
Chơi chữ

Thuật ngữ
Biệt ngữ
xã hội

Từ đơn
Từ phức

Nghĩa của từ

Từ mượn
Từ Hán Việt

vựng
TTừ
ừV
ựng
Sự phát triển
của từ vựng
Trường
từ vựng

Thành ngữ

Cấp độ khái
quát của nghĩa
từ ngữ

Từ nhiều nghĩa
Hiện tượng
chuyển nghĩa
của từ
Từ đồng âm
Từ đồng nghĩa
Từ trái nghĩa

Tiết 59

Tiếng Việt

TỔNG KẾT TỪ VỰNG
( Luyện tập tổng hợp)

I. NghÜa cña tõ vµ c¸ch dïng tõ

Bµi tËp 1
So sánh dị bản hai câu ca dao.
- Râu tôm nấu với ruột bầu
Chồng chan vợ húp gật đầu khen ngon

- Râu tôm nấu với ruột bù
Chồng chan vợ húp gật gù khen ngon.

Cúi xuống rồi ngẩng
lên ngay, thường để
chào hỏi hay đồng ý.

Gật nhẹ và nhiều lần
- chỉ sự tán thưởng

Bµi 2

NhËn xÐt c¸ch hiÓu nghÜa tõ ngữ cña ng­êi vî
trong truyÖn c­êi sau:
Chång võa ngåi xem bãng ®¸ võa nãi:
-§éi nµy chØ cã mét ch©n sót, thµnh ra mÊy lÇn bá lì c¬
héi ghi bµn.
-Vî nghe thÊy liÒn than thë:
- Râ khæ! Cã mét ch©n thì cßn ch¬i bãng lµm gì c¬ chø!

C¸ch hiÓu cña ng­êi chång
 C¶ ®éi chØ cã mét cÇu thñ cã kh¶ n¨ng ghi bµn chø kh«ng
ph¶i cÇu thñ chØ thuËn mét ch©n
C¸ch hiÓu cña ng­êi vî
 CÇu thñ Êy chØ cã mét ch©n ®Ó ®i th× ®¸ bãng lµm sao ®­îc cho
khæ.

Lµ hiÖn t­îng “«ng nãi gµ, bµ nãi vÞt”®· vi ph¹m ph­¬ng
ch©m Quan hÖ trong héi tho¹i, do kh«ng hiÓu chÝnh x¸c
nghÜa cña tõ.
*L­u

ý 1: : §Ó sö dông tèt tiÕng ViÖt Trong
giao tiÕp chóng ta cÇn ph¶i n¾m ®­îc ®Çy ®ñ,
chÝnh x¸c nghÜa cña tõ vµ lùa chän tõ thÝch
hîp.

Th¶o luËn
1. Lµm thÕ nµo ®Ó sö dông ®óng vµ hay
TiÕng ViÖt ?
CÇn n¾m ®­îc chÝnh x¸c nghÜa cña tõ, th­
êng xuyªn trau dåi vèn tõ vµ chó ý ®Æc
®iÓm tình huèng khi giao tiÕp
2. Nh¾c l¹i mét sè tr­êng hîp vÒ tõ ®ång ©m,
®ång nghÜa, tr¸i nghÜa, nhiÒu nghÜa.

II. Sù ph¸t triÓn cña tõ vùng

Bµi 3 : §äc ®o¹n th¬ sau vµ tr¶ lêi c©u hái?
“¸o anh r¸ch vai
QuÇn t«i cã vµi m¶nh v¸
MiÖng c­êi buèt gi¸
Ch©n kh«ng giµy
Th­¬ng nhau tay n¾m lÊy bµn tay.
§ªm nay rõng hoang s­¬ng muèi
§øng c¹nh bªn nhau chê giÆc tíi
§Çu sóng trăng treo.”

( ChÝnh Hữu- §ång chÝ)

Từ dùng theo nghĩa gốc

miệng
chân
tay

Từ dùng theo nghĩa chuyển

Vai
( hoán dụ )

Đầu
( ẩn dụ )

3.§äc ®o¹n trÝch sau:

ë ®©y ng­êi ta gäi tªn ®Êt, tªn s«ng kh«ng ph¶i b»ng những
danh tõ mÜ lÖ, mµ cø theo ®Æc ®iÓm riªng biÖt cña nã mµ gäi
thµnh tªn. Ch¼ng h¹n nh­gäi r¹ch m¸i GiÇm , và hai bªn bê
r¹ch mäc toµn những c©y m¸i giÇm cäng trßn , xèp nhÑ, trªn
chØ xße ra ®éc mét c¸i l¸ xanh hình chiÕc b¬i chÌo nhá; gäi
lµ kªnh Bä M¾t và ë ®ã tô tËp kh«ng biÕt c¬ man nµo lµ bä
m¾t ®en nh­h¹t võng, chóng cø bay theo thuyÒn tõng bÇy nh­
những ®¸m m©y nhá, ta bÞ nã ®èt vµo da thÞt chç nµo lµ chç
®ã ngøa ng¸y næi mÈn ®á tÊy lªn; gäi kªnh Ba khÝa và ë ®ã
hai bªn bê tËp trung toµn những con ba khÝa, chóng b¸m
®Æc sÖt quanh c¸c gèc c©y (Ba KhÝa lµ mét lo¹i cßng biÓn lai
cua, cµng s¾c tÝm ®á, lµm m¾m xÐ ra trén tái ít ăn rÊt ngon)
( §oµn Giái- §Êt rõng ph­¬ng Nam)

3 c¸ch ph¸t triÓn tõ
vùng tiÕng ViÖt :

Ph¸t triÓn nghÜa cña tõ
T¹o tõ ngữ míi
M­în tõ ngữ n­íc ngoµi

L­u ý 2: Tõ vùng TiÕng ViÖt lu«n ph¸t triÓn m¹nh mÏ, t¹o
nªn sù phong phó vµ ®a d¹ng cho TiÕng ViÖt.

Bài tập: Hãy ghi tên các sự vật, hiện tượng được đặt
tên theo cách dùng từ ngữ có sẵn dựa vào đặc điểm
của sự vật hiện tượng được gọi tên?

Cá kiếm: loại cá có đầu
dài nhọn như kiếm

Chè móc câu: loại chè
sợi như hình móc câu

III. Tr­êng tõ vùng

1. .Ph©n tÝch c¸i hay, c¸i ®Ñp trong c¸ch sö dông tõ trong bµi
th¬ sau?
“¸o ®á em ®i giữa phè ®«ng
C©y xanh nh­còng ¸nh theo hång
Em ®i löa ch¸y trong bao m¾t
Anh ®øng thµnh tro em biÕt kh«ng”
( Vò quÇn Ph­¬ng-¸o ®á)
C¸c tõ “xanh” “®á” “hång” thuéc tr­êng tõ
vùng mµu s¾c.
C¸c tõ “ch¸y” “löa” “tro” thuéc tr­êng tõ
vùng liªn quan ®Õn löa
L­u ý 3: ViÖc sö dông c¸c tõ cïng tr­êng tõ vùng t¹o nªn sù
gîi c¶m, sinh ®éng vµ hiÖuqu¶ cho sù diÔn ®¹t

IV. ChuÈn mùc sö dông tõ

Một ông sính chữ bất chợt lên cơn đau ruột
thừa. Bà vợ hốt hoảng bảo con:
-Mau đi gọi bác sĩ ngay!
Trong cơn đau quằn quại, ông ta vẫn gượng
dậy nói với theo:
- Đừng… đừng gọi bác sĩ, gọi cho bố đốc tờ!
( Theo Truyện cười Việt Nam)

*L­u ý4 : CÇn sö dông tõ m­în tõ ®ång nghÜa ®óng lóc ®óng
chç kh«ng nªn l¹m dông

H­íng dÉn vÒ nhµ

1.ViÕt ®o¹n văn viÕt vÒ kØ niÖm ®¸ng nhí
cña em trong ®ã cã dïng
tõ ®ång nghÜa, tr¸i nghi· tõ m­în, tõ t­îng
thanh tõ t­îng hình.
2. Häc bµi, so¹n bµi Lµng”.