THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:

LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ
CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

NGỮ
VĂN 6

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

Khởi động

c truyện cười sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:
Mất rồi, cháy!
Một người sắp đi chơi xa, dặn con:
- Hễ có ai tới thì đưa cái giấy này
cho họ.
Ðứa bé bỏ tờ giấy vào túi áo. Cả
ngày không thấy ai đến. Tối, sẵn
có ngọn đèn, nó lấy ra xem,
chẳng may vô ý để tờ giấy cháy
mất.
Hôm sau, có người đến hỏi:

NGỮ
VĂN 6

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

Khởi động

Mất rồi, cháy!
- Thầy cháu có nhà không?
Sực nhớ đến tờ giấy, nó buồn rầu đáp:
- Mất rồi!
Ông khách giật mình, hỏi:
- Mấy bao giờ?
- Tối hôm qua.
? Vì sao cậu bé và người khách trong câu chuyện
- Sao mà mất?
trên hiểu lầm nhau? Qua câu chuyện em rút ra
- Cháy!
được bài học gì?

NGỮ
VĂN 6

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

Khởi động

Cậu bé và người khách hiểu lầm nhau bởi vì cậu bé trả lời người khách đã dùng ba câu
rút gọn (cách nói năng cộc lốc) khiến người khách hiểu sai ý nghĩa:
 “Mất rồi”: ý cậu bé là tờ giấy  mất rồi nhưng người khách hiểu ý
khác: bố cậu bé đã mất (chết).
 “Thưa... tối hôm qua”: ý cậu bé là làm mất tờ giấy hôm qua nhưng
người khách hiểu: bố cậu bé đã mất tối hôm qua.
 “Cháy ạ”: ý cậu bé là tờ giấy bị cháy, nhưng người khách hiểu: bố
cậu bé mất vì cháy.
Ba câu trên đều rút gọn chủ ngữ là “tờ giấy”, khiến ông khách hiểu nhầm là bố cậu bé.
=> Bài học: Cần sử dụng từ ngữ, cấu trúc câu rõ ràng, phù hợp với nội
dung, hoàn cảnh giao tiếp, tránh gây hiểu lầm nghiêm trọng.

NGỮ
VĂN 6

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

Hình thành kiến thức

I. Lí thuyết
1. Lựa chọn từ ngữ trong câu.

? Việc lựa chọn từ ngữ và
cấu trúc câu cần đảm
bảo những yêu cầu gì?

NGỮ
VĂN 6

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

Hình thành kiến thức

I. Lí thuyết
1. Lựa chọn từ ngữ trong câu.

 Bên cạnh yêu cầu sử dụng từ ngữ đúng nghĩa, việc dùng
từ ngữ còn phải phù hợp với yêu cầu thể hiện nghĩa của
 Yêu
cầu
về sử dụng từ ngữ:
văn
bản.

Phù hợp
với đề
tài của
văn bản

Phù hợp
với tính
chất
của
loại
văn
bản

Phù hợp
với bạn
đọc

NGỮ
VĂN 6

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

Hình thành kiến thức

2. Lựa chọn cấu trúc câu trong VB
 Bên cạnh yêu cầu đặt câu đúng ngữ pháp, việc đặt câu
còn phải phù hợp với yêu cầu thể hiện nghĩa của văn
bản. Cụ thể là:
 Đặt câu phù hợp với tính chất của loại văn bản.
Ví dụ: Văn bản hành chính, thư từ có những quy ước về
cách viết; văn bản truyện dân gian thường mở đầu bằng
những câu giới thiệu sự tồn tại của đối tượng, kiểu: “Ngày
xửa ngày xưa có…”.
 Việc lựa chọn cấu trúc câu cũng cần phù hợp với ngữ
cảnh (tức là phù hợp với những câu đứng trước và đứng

II.Thực hành
1. Bài tập 1: Văn bản “Phạm Tuyên và ca khúc mừng
chiến thắng”:
PHIẾU HỌC TẬP 1
Tìm hiểu cách lựa chọn từ ngữ thích hợp trong văn
Nhiệm
Nhóm 1, 2 bản
Nhóm 3, 4
vụ
Bài tập
Bài tập 1/ Tr 97-SGK
Yêu cầu Tìm các từ ngữ chuyên dùng
trong lĩnh vực âm nhạc được
sử dụng trong bài viết “Phạm
Tuyên và ca khúc mừng
chiến thắng”? Các từ ngữ đó
phù hợp với đề tài, tính chất
và bạn đọc của bài viết như
thế nào? 

Bài tập 2/ Tr 97 - SGK
Tìm các từ ngữ chuyên dùng
trong lĩnh vực bóng đá được
sử dụng trong bài viết “Điều
gì giúp bóng đá Việt Nam
chiến thắng?”. Các từ ngữ
đó phù hợp với đề tài, tính
chất và bạn đọc của văn
bản như thế nào? 

NGỮ
VĂN 6

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

Hình thành kiến thức

II.Thực hành
1. Bài tập 1: Văn bản “Phạm Tuyên và ca khúc mừng
chiến thắng”:

 Các từ ngữ chuyên dùng trong lĩnh vực âm nhạc
được sử dụng trong bài viết : nhạc sĩ, sáng tác,
nhạc phẩm, bài hát, bản hợp xướng, dàn dựng
thu thanh, truyền đi, quân nhạc, thổi kèn, cất lên
qua làn sóng, ca từ, giai điệu.

NGỮ
VĂN 6

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

Hình thành kiến thức

II.Thực hành
1. Bài tập 1: Văn bản “Phạm Tuyên và ca khúc mừng
 Sự phù
hợp của các từ ngữ với đề tài, tính chất, bạn
chiến
thắng”:

đọc của văn bản:
 Sự phù hợp của từ ngữ với đề tài của văn bản: văn
bản trên nói về đề tài âm nhạc nên việc sử dụng
nhiều từ ngữ âm nhạc là hoàn toàn phù hợp với đề
tài.
 Sự phù hợp của từ ngữ vớ tính chất của văn bản: văn
bản trên thuộc lĩnh vực văn hoá-giải trí nên việc sử
dụng nhiều từ ngữ âm nhạc (cũng thuộc lĩnh vực văn
hoá – giải trí) là hoàn toàn phù hợp với tính chất của

NGỮ
VĂN 6

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

Hình thành kiến thức

II.Thực hành
1. Bài tập 1: Văn bản “Phạm Tuyên và ca khúc mừng
 Sự phù
chiến
thắng”:
hợp của từ ngữ với bạn đọc:

 Bạn đọc của văn bản là những người yêu âm nhạc,
yêu thích bài hát “Như có Bác trong ngày đại thắng”
và muốn tìm hiểu thêm hoàn cảnh ra đời của bài hát
nên việc sử dụng từ ngữ hoàn toàn phù hợp với người
đọc.
 Các từ ngữ trên khá phổ biến, thông dụng nên cũng
phù hợp với đối tượng khác thuộc nhiều lứa tuổi,
ngành nghề, tầng lớp, vùng miền,…

NGỮ
VĂN 6

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

Hình thành kiến thức

2. Bài tập 2: Văn bản “Điều gì giúp bóng đã Việt Nam chiến thắng?”

 Những từ ngữ chuyên dùng trong lĩnh vực bóng đá ở bài báo là:
bóng đá nam, bóng đá nữ, cầu thủ, cầu thủ trẻ, đội
tuyển, thi đấu, trận đấu, giải đấu lớn, đội hình, sơ đồ chiến
thuật, ăn ý, kết nối, “lắp ráp”, gắn bó với nhau, phòng
ngự, tấn công, đối thủ, “không ngán”, đồng đội
trên sân, huấn luyện viên, sự chỉ đạo, dẫn dắt, cổ động
viên, thi đấu, vô địch, đăng quang, “thống trị”.

NGỮ
VĂN 6

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

Hình thành kiến thức

2. Bài tập 2: Văn bản “Điều gì giúp bóng đã Việt Nam chiến thắng?”

 Sự phù hợp của các từ ngữ với đề tài, tính chất, bạn
đọc của văn bản:
 Sự phù hợp của từ ngữ với đề tài: văn bản trên nói
về đề tài thể thao (bóng đá) nên việc sử dụng nhiều
từ ngữ về lĩnh vực bóng đá là hoàn toàn phù hợp với
đề tài.
 Sự phù hợp của từ ngữ vớ tính chất của văn bản:
 Văn bản trên thuộc lĩnh vực thể thao -giải trí nên việc
sử dụng nhiều từ ngữ về lĩnh vực bóng đá (cũng
thuộc lĩnh vực thể thao – giải trí) là hoàn toàn phù

NGỮ
VĂN 6

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

Hình thành kiến thức

2. Bài tập 2: Văn bản “Điều gì giúp bóng đã Việt Nam chiến thắng?”

 Văn bản trên thuộc lĩnh vực thể thao -giải trí nên
việc sử dụng nhiều từ ngữ về lĩnh vực bóng đá
(cũng thuộc lĩnh vực thể thao – giải trí) là hoàn
toàn phù hợp với tính chất của văn bản.
 Ngoài ra văn bản còn sử dụng từ ngữ trong một
cách tự do, phóng khoáng (các từ trong dấu
ngoặc kép được hiểu theo nghĩa đặc biệt khác
nghĩa thông thường) cũng phù hợp với tính chất
giải trí, vui tươi , sôi nổi, tự hào của văn bản.

NGỮ
VĂN 6

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

Hình thành kiến thức

2. Bài tập 2: Văn bản “Điều gì giúp bóng đã Việt Nam chiến thắng?”

 Sự phù hợp của từ ngữ với bạn đọc: Bạn đọc của
văn bản là những người yêu thể thao (bóng đá),
có hiểu biết về bóng đá nên việc sử dụng từ ngữ
hoàn toàn phù hợp với người đọc, khơi dậy trong
lòng người đọc tình yêu và niềm tự hào đối với
bóng đá Việt Nam.

NGỮ
VĂN 6

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

Hình thành kiến thức

THẢO
NHÓM
“Một
lần,LUẬN
khi được
hỏi về
thời gian sáng tác bài
hát, ông cười trả lời: “Tôi
viết trong hai tiếng cộng
cả cuộc đời! Bởi nếu
không sống những ngày
gian khổ, không nuôi
khát vọng giải phóng dân
tộc, làm sao cảm xúc có
thể vỡ òa cùng ngày
chiến thắng. Để có được
như ngày hôm nay,
chúng ta đã phải đổi
bằng máu và nước mắt.”
(Nguyệt Cát)

a. Tìm trạng ngữ của câu mở đầu đoạn văn
(“Một lần, khi được hỏi về thời gian sáng tác
bài hát, ông cười trả lời”) và cho biết: Vì sao
tác giả không cần nêu đích xác ngày tháng
như trong các văn bản “Hồ Chí Minh và “Tuyên
ngôn độc lập”, “Diễn biến chiến dịch Điện Biên
Phủ” (sách Ngữ văn 6, tập một, trang 90 - 94)?
b. Tìm trạng ngữ trong câu thứ hai của đoạn
văn (“Tôi viết trong hai tiếng cộng cả cuộc
đời!”) và cho biết:
- Vị trí và công dụng của trạng ngữ trong câu?
- Trạng ngữ và những câu tiếp theo có mối
quan hệ với nhau như thế nào?

NGỮ
VĂN 6

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

3. Bài tập 3:

Hình thành kiến thức

a)Trạng ngữ của câu mở đầu đoạn văn: Một lần, khi
được hỏi về thời gian sáng tác bài hát
 Tác giả không cần nêu đích xác ngày tháng: vì
đây là văn bản thuật lại sự kiện theo mối quan hệ
nguyên nhân – kết quả nên không cần nêu đích
xác ngày tháng ở trạng ngữ thời gian như trong
loại văn bản trình bày các sự kiện lịch sử.

NGỮ
VĂN 6

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

3. Bài tập 3:

Hình thành kiến thức

b) Trạng ngữ trong câu văn thứ hai: trong hai tiếng cộng cả cuộc đời
 Vị trí: cuối câu
 ­Công dụng: chỉ thời gian
 Mối quan hệ của trạng ngữ với những câu tiếp theo: Nội dung của
trạng ngữ được giải thích ở những câu tiếp theo: Theo tác giả, sở dĩ
bài hát được hoàn thành trong trong hai tiếng cộng cả cuộc đời vì
tác giả đã được sống trong những ngày gian khổ, luôn nuôi khát
vọng giải phóng dân tộc và thấu hiểu: Để có được chiến thắng,
chúng ta đã phải đổi bằng máu và nước mắt. Sự giải thích của tác
giả giúp hiểu rõ bối cảnh ra đời của bài hát: Bài hát được hoàn
thành rất nhanh (trong hai tiếng) vì nó đã được chuẩn bị (được
nghiền ngẫm, được thai nghén) rất lâu: trong cả cuộc đời tác giả,
một cuộc đời gắn bó với nhân dân, luôn dõi theo cuộc kháng chiến

NGỮ
VĂN 6

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

3. Bài tập 3:

Hình thành kiến thức

b) Trạng ngữ trong câu văn thứ hai: trong hai tiếng
cộng cả cuộc đời
 Tác dụng của việc lựa chọn cấu trúc câu: Cách
trình bày vấn đề theo mối quan hệ nhân quả như
trên hoàn toàn phù hợp với yêu cầu thể hiện ý
nghĩa của văn bản (trình bày các sự kiện theo mối
quan hệ nguyên nhân – kết quả).

NGỮ
VĂN 6

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

Vận dụng

Viết đoạn văn (khoảng 4- 5
dòng) nêu cảm xúc của em
khi xem một buổi biểu diễn
văn nghệ hoặc một cuộc thi
thể thao.

NGỮ
VĂN 6

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

Vận dụng

Ngôi kể: ngôi
kể thứ nhất
Dung lượng đoạn
văn 4-5 dòng, đảm
bảo hình thức
đoạn văn.

Yêu
cầu

Nội dung của
đoạn văn: cảm xúc
của em khi xem một
buổi biểu diễn văn
nghệ hoặc một cuộc
thi thể thao.

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

NGỮ
VĂN 6

Vận dụng

Mở
đoạn

Giới thiệu sự kiện (buổi
biểu diễn văn nghệ
hoặc cuộc thi thể thao)
để lại ấn tượng sâu sắc
trong em.

NGỮ
VĂN 6

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

Vận dụng

Thân
đoạn:
Chỉ ra những
nét đặc sắc,
hấp dẫn của
sự kiện khiến
em thích thú,
ấn tượng.

Nêu lí do
khiến em
thích thú, ấn
tượng.

Kết đoạn:
Khái quát lại
cảm nghĩ của
bản thân về
sự kiện (buổi
biểu diễn
hoặc cuộc thi
thể thao đó).

Bảng kiểm kĩ năng viết đoạn văn:
ST
Tiêu chí
Đạt/ Chưa
T
đạt
1 Đảm bảo hình thức đoạn văn với dung  
lượng khoảng 4 – 5 dòng
2 Đoạn văn tập trung nêu cảm xúc của bản  
thân khi xem một buổi biểu diễn văn nghệ
hoặc cuộc thi thể theo, người kể ở ngôi thứ
nhất .
3
4

Đoạn văn đảm bảo tính liên kết giữa các  
câu trong đoạn văn
Đoạn văn đảm bảo về yêu cầu về chính tả,  
cách sử dụng từ ngữ, ngữ pháp.

NGỮ
VĂN 6

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
LỰA CHỌN TỪ NGỮ VÀ CẤU TRÚC CÂU PHÙ HỢP

Vận dụng

*Đoạn văn tham khảo:
Em vẫn còn nhớ như in trận Chung kết giải vô địch bóng đá U-23
châu Á 2018 lịch sử giữa giữa U23 Việt Nam và U23 Uzbekistan diễn
ra vào ngày 27 tháng 1 năm 2018. Mặc dù thời tiết cực kì khắc nghiệt
khi tuyết rơi rất dày trên sân cỏ Thường Châu (Trung Quốc)
nhưng không làm khuất phục ý chí thi đấu kiên cường của
các chàng trai U23 Việt Nam trước một đối thủ Tây Á nặng
kí. Mặc dù về nhì, để thua tiếc nuối sau 120 phút nhưng U23 Việt Nam
vẫn là những người hùng thật sự trong lòng người hâm mộ.
Khoảnh khắc cầu thủ Quang Hải vẽ siêu phẩm “cầu vòng
tuyết” vào lưới đội tuyển Uzbekistan đã trở thành khoảnh
khắc đẹp nhất của trận đấu mà em khó có thể quên.