Khởi động

- Kể tên những thành phần chính của câu em đã học?
Thành phần chủ ngữ và vị ngữ
- Hai thành phần chính này có thể vắng mặt trong câu
không? Vì sao?
- Thành phần chính của câu là những thành phần bắt
buộc phải có mặt để câu có cấu tạo hoàn chỉnh và diễn
đạt được một ý trọn vẹn. 

Tiết 105, 106 - Thực hành tiếng Việt:

THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
TRONG CÂU

I. Tri thức
tiếng Việt

Thành phần biệt lập là
Các TPBL
1. Thành phần
phụ chú
2. Thành phần
gọi – đáp
3. Thành phần
cảm thán
4. Thành phần
tình thái

Chức năng

Ví dụ

Thành phần biệt lập là thành phần phụ có tính độc lập với nòng cốt câu, không tham gia diễn đạt nghĩa sự
việc của câu.
Các TPBL
Chức năng
Ví dụ
- Dùng để bổ sung một số
Bên dưới con thác (và đây là cảnh tượng đáng kinh ngạc
chi tiết cho nội dung chính
1. Thành
hơn cả), là một mớ những đường ống thủy tinh kếch xù từ đâu
của câu, được tách biệt bằng
phần phụ
đó tít trên trần rủ xuống vục vào lòng sông.
dấu gạch ngang, dấu phẩy,
chú
- Phần in đậm trong ví dụ là TP phụ chú, dùng để bổ sung
dấu ngặc đơn hoặc dấu hai
thông tin cho khung cảnh “bên dưới con thác”.
chấm.
Hai bà cháu chợt nhận ra cô Gió, bà tươi tỉnh hẳn lên:
2. Thành - Dùng để dọi đáp, tạo lập
- Đào ơi, có gió rồi, con nghỉ tay đi. Ôi, cô Gió thật là tốt! Bà
phần gọi – hoặc duy trì quan dệ giao
cứ tỉnh cả người.
đáp
tiếp.
- Đào ơi: được dùng để hô gọi, nhằm bắt đầu cuộc thoại.
3. Thành
- Dùng để diễn tả cảm xúc Ôi, cô Gió thật là tốt quá!
phần cảm
của người nói
- Từ “Ôi” bộc lộ sự xúc động mạnh mẽ của người nói.
thán
4. Thành
phần tình
thái

- Dùng để diễn tả thái độ, Tàu Nau-ti-lơtx dường như đứng yên một chỗ, vì xung quanh
cách đánh giá của người nói chẳng thấy một điểm nào động đậy.
với sự việc trong câu.
- từ “dường như” biểu thị ý phỏng đoán 1 cách dè dặt.

II. Thực hành
tiếng Việt

Bài tập
Đọc bài 1 1
(SGK/53) hoàn thành phiếu
Câu
a

b

c

Thành phần biệt lập

Chức năng

Thể hiện cách đánh giá của người nói đối với sự việc
TP tình thái “Hình được nói đến, biểu thị ý phỏng đoán, dựa trên những gì
như”
trực tiếp cảm thấy được.
Tp gọi-đáp “Bác
Tai ơi”

Tp Cảm thán “Ôi”

Dùng để gọi - đáp, tạo lập mối quan hệ giao tiếp.

Biểu lộ sự xúc động trước điều bất ngờ đối với sự việc
được nói đến trong câu (con suối).

Câu

Bài tập
Đọc bài 2 (SGK/54) hoàn thành phiếu
2

a

TP phụ chú
Chức năng
- đích thị Bọ Dừa
- Bổ sung thông tin cho “ông khách” kèm lời khẳng
- cụ giáo thông thái chả định về độ chính xác của thông tin.
bao giờ nói sai
- Bổ sung thông tin cho toàn câu.

b

- vượt ra khỏi giới hạn - Bổ sung thông tin cho nội dung “sống mãi trong lòng
không gian và thời người đọc”, làm rõ thêm thông tin về sức sống của
gian.
truyện ngắn Chiếc lá cuối cùng.

c

- Bổ sung thông tin về tên của “một trong những quy
trình then chốt” khi gọt tỉa củ thuỷ tiên.

d

- gọt thuỷ tiên
- gọi là tâm điểm

- Bổ sung thông tin về tên gọi của “một miếng vải đỏ
hay một vật bất kì làm dấu”.

Bài tập
3

Đọc bài 3 (SGK/54) hoàn thành phiếu
Câu
Mối quan hệ giữa người nói với
người nghe
a. - Thưa ông, độ này trời hạn, cạn khô cả.

Quan hệ trên - dưới

b. - Hay là chúng ta đem cho nó cái áo
bông cũ, chị ạ.
- Ừ, phải đấy. Để chị về lấy.

Quan hệ dưới - trên

Bài tập
4
Câu

Đọc bài 4 (SGK/54) hoàn thành phiếu

Thành phần biệt lập

Chức năng

a

- Khẳng định dứt khoát là như thế, thể hiện mức
TP tình thái “Chắc chắn” độ tin cậy cao về sự việc được đề cập đến trong
câu.

b

- Biểu thị ý phỏng đoán hoặc khẳng định một cách
dè dặt về điều nghĩ rằng có thể là như thế, thể hiện
mức độ tin cậy thấp về sự việc được đề cập đến
trong câu.

TP tình thái “Có lẽ”

Vận dụng
Viết đoạn văn khoảng năm câu thể hiện
những cảm xúc của em khi được chiêm ngưỡng
một cảnh đẹp, trong đó có ít nhất một câu chứa
thành phần biệt lập. Xác định chức năng của
(những) thành phần biệt lập này.

Bảng kiểm đánh giá
đoạn văn

Tiêu chí đánh giá
Đ
CĐ
- Đảm bảo bố cục 3 phần đoạn văn (mở đoạn, thân đoạn,
Cấu trúc
 
 
kết đoạn).
- Thể hiện những cảm xúc chân thực của của bản thân khi
được chiêm ngưỡng một cảnh đẹp.
Nội dung
 
 
- Có ít nhất một câu chứa thành phần biệt lập. Xác định
chức năng của (những) thành phần biệt lập này.
- Tuân thủ quy định về chính tả, dùng từ, đặt câu; diễn đạt
Diễn đạt mạch lạc, rõ ràng theo đúng yêu cầu của phong cách văn  
 
bản biểu cảm.
- Có những quan điểm độc đáo, sâu sắc; cách diễn đạt mới
Sáng tạo
 
 
mẻ, mang màu sắc cá nhân.
Dung lượng - Trong giới hạn 5 câu.