Tiết 135, 136:
VIẾT BÀI VĂN THUYẾT MINH
VỀ MỘT DANH LAM THẮNG
CẢNH HAY DI TÍCH LỊCH SỬ

- Mục đích viết: nhằm cung cấp thông
tin cho người đọc về một danh lam
thắng cảnh hay một di tích lịch sử trên
các phương diện: vị trí toạ lạc; lịch sử
hình thành; đặc điểm kiến trúc, cảnh
quan,...; giá trị văn hoá, lịch sử; cách
thức tham quan;…

- Cấu trúc: 3 phần
+ Thân bài: lần lượt trình bày các thông tin về
đặc điểm của danh lam thắng cảnh/ di tích lịch
sử; vị trí tọa lạc; lịch sử hình thành; đặc điểm
kiến trúc, cảnh quan..; giá trị văn hóa lịch sử;
cách thức tham quan…
+ Mở bài: giới thiệu khái quát
về danh lam thắng cảnh/ di
tích lịch sử.

+ Kết bài: đánh giá khái quát về
danh lam thắng cảnh/ di tích lịch sử;
bày tỏ suy nghĩ, tình cảm về danh
lam thắng cảnh/ di tích lịch sử.

- Dùng đề mục và các dấu hiệu hình thức để làm nổi
bật thông tin quan trọng.
- Trình bày thông tin theo một số kiểu cấu trúc như:
trật tự không gian, trật tự thời gian, quan hệ nhân quả,
phân loại đối tượng.
- Sử dụng kết hợp một số phương tiện phi ngôn ngữ
(sơ đồ, bảng biểu, hình ảnh…) để minh họa và làm nổi
bật thông tin.
- Giới thiệu rõ ràng, cụ thể về danh lam thắng cảnh hay
di tích lịch sử.

I. Hướng dẫn phân tích
kiểu văn bản

I. Hướng dẫn phân tích kiểu văn bản
1. Đọc văn bản mẫu: Bài văn thuyết minh về
Lăng Ông Bà Bà Chiểu
2. Phân tích mẫu

Câu 1: Bố cục của bài viết và nội dung chính
của từng phần:
- Mở bài: Giới thiệu khái quát về di tích lịch sử
Lăng Lê Văn Duyệt.
- Thân bài: Lần lượt trình bày các thông tin về
đặc điểm của Lăng Lê Văn Duyệt như: Vị trí toạ
lạc và lịch sử hình thành, đặc điểm kiến trúc, giá
trị văn hoá, lịch sử của Lăng Lê Văn Duyệt.
- Kết bài: Đánh giá khái quát về Lăng Lê Văn
Duyệt, đưa ra lời mời gọi tham quan.

Câu 2: Bài viết đã sử dụng các cách trình bày
thông tin sau:
- Trình bày thông tin theo mối quan hệ nhân quả
(thông tin giải thích về các tên gọi của Lăng, nhất là
tên thường gọi Lăng Ông Bà Chiểu); theo trật tự
không gian kết hợp với theo các đối tượng phân
loại.
 Tác dụng: Giúp người đọc hiểu rõ hơn về ý
nghĩa của các tên gọi của Lăng; hình dung rõ hơn
về bố cục không gian của di tích và làm rõ đặc
điểm kiến trúc của ba bộ phận quan trọng làm nên
giá trị của khu di tích (nhà bia, phần mộ, khu miếu
thờ).

Câu 3: Bài viết sử dụng loại phương tiện phi
ngôn ngữ là hình ảnh.
 Vai trò của phương tiện này: Minh hoạ trực
quan cho thông tin được trình bày trong VB
(nội dung về phần mộ và khu miếu thờ).
Ngoài ra, trong bài, người viết còn sử dụng
một số dấu hiệu hình thức (in nghiêng, in
đậm,…) để làm nổi bật thông tin quan trọng.

Câu 4: Người viết chọn thuyết minh chi tiết
một số yếu tố sau trong quần thể di tích:
- Đặc điểm kiến trúc và vị trí của hai ngôi mộ, nét
đặc sắc về mặt kiến trúc làm nên sức hấp dẫn và vẻ
đẹp cổ kính của khu miếu thờ (chẳng hạn như được
chạm khắc gỗ, đá, khảm sành sứ tinh xảo, màu sắc
chủ đạo là đỏ và vàng),…

Một số lưu ý về cách lựa chọn, trình bày
thông tin đối với kiểu bài thuyết minh về một
danh lam thắng cảnh hay di tích lịch sử:
- Chọn kết hợp nhiều cách trình bày thông tin
để đạt được mục đích viết.
- Xác định điểm độc đáo, đặc sắc, tiêu biểu
của di tích lịch sử hay danh lam thắng cảnh để
tìm kiếm thông tin có liên quan và thuyết minh
về khía cạnh đó để tạo điểm nhấn cho bài viết.

Câu 5: Các yếu tố miêu tả, biểu cảm được sử dụng trong
bài viết: càng đi sâu vào trong, vẻ đẹp cổ kính của khu di
tích càng hiện ra một cách rõ rệt; cả hai mộ được đặt
song song, có hình dạng giống nhau, như hai con rùa
đang nằm úp trên bệ lớn hình chữ nhật; chạm khắc gỗ, đá,
khảm sành sứ tinh xảo; hai màu sắc chủ đạo của khu vực
này là đỏ và vàng; điều đáng quý là cho đến tận hôm nay,
những nét cổ xưa ấy vẫn còn được lưu giữ, bảo tồn,…
 Tác dụng của việc sử dụng kết hợp các yếu tố ấy:
Giúp thông tin trở nên sinh động, hấp dẫn hơn, người
đọc dễ hình dung đặc điểm kiến trúc và các giá trị văn
hoá, lịch sử của di tích; thể hiện thái độ, sự đánh giá
của người viết với khu di tích.

II. Tìm hiểu
quy trình viết

Nhóm 2 HS đọc phần hướng dẫn quy trình viết
(trong SGK), sau đó trả lời câu hỏi: Quy trình viết
bài văn thuyết minh về một danh lam thắng cảnh
hay di tích lịch sử được trình bày ở bài học này có
điểm gì giống và khác với quy trình viết được đề
cập ở Bài 3 ­– Những di tích và danh thắng? Theo
em, điểm cần chú ý nhất về quy trình viết của kiểu
bài này mà Bài 10 đề cập là gì? Vì sao?

- Giống: Thực hiện đầy đủ tất cả các bước của quy trình viết bài văn
thuyết minh về một danh lam thắng cảnh hay di tích lịch sử đã được đề
cập ở Bài 3.
- Khác: Bài 3, tập trung tìm hiểu cách viết bài văn thuyết minh về một
danh lam thắng cảnh, còn Bài 10, HS được hướng dẫn cách viết bài văn
thuyết minh về một di tích lịch sử. Ngoài ra, Bài 10, HS được hướng dẫn
cách lựa chọn được (những) thông tin quan trọng thể hiện nét độc đáo,
đặc sắc, tiêu biểu của di tích lịch sử hoặc danh lam thắng cảnh về mặt
kiến trúc hoặc giá trị lịch sử, văn hoá để tạo điểm nhấn cho bài viết.

III. Thực hành
viết theo quy trình

Đề bài: Hưởng ứng tuần lễ văn hoá - du lịch do Sở Du
lịch địa phương tổ chức, lớp em thực hiện một trang
thông tin giới thiệu về những điểm đến của quê hương.
Em hãy viết bài văn thuyết minh (khoảng 600 chữ) giới
thiệu một di tích lịch sử của quê hương.

1. Chuẩn bị trước khi viết
- Đề tài: Giới thiệu một di tích lịch sử nổi bật tại quê hương.
- Đối tượng người đọc: Du khách, người yêu thích văn hóa - lịch
sử, và các học sinh, sinh viên tham gia tuần lễ văn hóa - du lịch.
- Mục đích: Quảng bá hình ảnh quê hương, giới thiệu di tích lịch
sử với những nét đặc sắc về kiến trúc, văn hóa, giá trị lịch sử; góp
phần nâng cao nhận thức về việc bảo tồn và phát huy giá trị di
sản địa phương.

- Cách viết:Văn phong trang trọng, rõ ràng, mạch lạc,
mang tính thuyết minh kết hợp cảm xúc để tăng tính
hấp dẫn.
+ Sử dụng dẫn chứng cụ thể, số liệu, sự kiện lịch sử liên
quan đến di tích.
+ Lựa chọn ngôn từ giàu hình ảnh, kết hợp miêu tả ngắn
gọn để khơi gợi sự tò mò và hứng thú của người đọc.
+ Chèn các yếu tố độc đáo (câu chuyện gắn liền với di
tích, truyền thuyết, phong tục) để làm nổi bật giá trị di
tích.
+ Có thể gợi ý thông tin về vị trí, cách di chuyển, và các
dịch vụ du lịch liên quan để người đọc dễ tiếp cận hơn.

- Thu thập thông tin
PHIẾU DỰ KIẾN THÔNG TIN CẦN THU THẬP VỀ DANH LAM
THẮNG CẢNH/ DI TÍCH LỊCH SỬ
Tên của danh lam thắng cảnh/ di tích lịch sử: …………………………………...
Vị trí toạ lạc: ……………………………………………………………………..
Quá trình hình thành, đặc điểm cảnh quan, giá trị văn hoá/ lịch sử, cách tham
quan, ý kiến đánh giá của khách tham quan, người quản lí (nếu có),…
Loại thông tin

Nguồn thu thập

PHIẾU DỰ KIẾN THÔNG TIN CẦN THU THẬP VỀ DANH LAM
THẮNG CẢNH/ DI TÍCH LỊCH SỬ
Tên của danh lam thắng cảnh/ di tích lịch sử: Đền Hùng
Vị trí toạ lạc: Núi Nghĩa Lĩnh, xã Hy Cương, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ
Quá trình hình thành, đặc điểm cảnh quan, giá trị văn hoá/ lịch sử, cách tham quan, ý kiến đánh giá của khách tham
quan, người quản lí (nếu có),…
Loại thông tin
Quá trình hình thành: Đền Hùng được xây dựng để thờ các Vua Hùng - những vị
vua đầu tiên của dân tộc Việt Nam, khởi dựng từ thời Hậu Lê và được trùng tu qua
nhiều giai đoạn lịch sử.
Đặc điểm cảnh quan: Đền Hùng nằm trên núi Nghĩa Lĩnh, cao 175m, với hệ thống
đền thờ gồm Đền Hạ, Đền Trung, Đền Thượng và Lăng Vua Hùng. Cảnh quan thiên
nhiên hùng vĩ, nhiều cây cổ thụ lâu năm tạo nên không khí linh thiêng.
Giá trị văn hóa/lịch sử: Đền Hùng là nơi gắn liền với tín ngưỡng thờ cúng Hùng
Vương, được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể đại diện của nhân
loại năm 2012.

Nguồn thu thập
Sách lịch sử, tư liệu từ website
chính thức của tỉnh Phú Thọ.

Cách tham quan: Khách du lịch có thể tham quan từ chân núi đến các đền thờ
theo lối bậc thang. Lễ hội Đền Hùng được tổ chức vào ngày 10 tháng 3 âm lịch
hàng năm, thu hút hàng ngàn người từ khắp nơi.
Ý kiến đánh giá: Du khách nhận xét nơi đây mang đậm giá trị tâm linh và lịch sử,
đồng thời là điểm tham quan lý tưởng để hiểu về cội nguồn dân tộc Việt Nam

Nhân chứng địa phương, bài báo
về du lịch lễ hội Đền Hùng.

Bài báo du lịch, website chuyên về
danh lam thắng cảnh Việt Nam.
Tài liệu UNESCO, phim tài liệu
về Đền Hùng.

Phỏng vấn du khách, người quản
lý di tích.

2. Tìm ý, lập dàn ý, viết bài
(1) Tìm ý cho bài văn dựa trên những thông
tin đã thu thập được, xác định rõ (những)
thông tin quan trọng thể hiện nét độc đáo,
đặc sắc, tiêu biểu của di tích lịch sử để tạo
điểm nhấn cho nội dung thuyết minh. Sau
đó, lập dàn ý từ các ý vừa tìm được theo
hướng dẫn của SGK.
(2) Cá nhân HS viết bài ở nhà (sử dụng
bảng kiểm ở Bài 3 trong và sau khi viết để
tự đánh giá và chỉnh sửa).

Dàn ý cho bài viết giới thiệu Đền Hùng
I. Mở bài:
- Giới thiệu khái quát về Đền Hùng – biểu tượng tâm linh, văn hóa và lịch
sử của dân tộc Việt Nam.
- Nêu tầm quan trọng của Đền Hùng trong đời sống tinh thần của người
dân Việt Nam và ý nghĩa của việc giữ gìn di tích này.
II. Thân bài:
1. Vị trí tọa lạc:
- Đền Hùng nằm trên núi Nghĩa Lĩnh, thuộc xã Hy Cương, thành phố Việt
Trì, tỉnh Phú Thọ.
- Nơi đây được xem là trung tâm linh thiêng, nơi hội tụ của truyền thống
“Uống nước nhớ nguồn.”
2. Lịch sử hình thành:
- Đền Hùng được khởi dựng từ thời Hậu Lê và qua nhiều giai đoạn trùng
tu dưới các triều đại sau.
- Là nơi thờ các Vua Hùng - những vị vua khai sáng ra dân tộc Việt Nam.
- Năm 2012, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương được UNESCO công nhận
là Di sản Văn hóa Phi vật thể đại diện của nhân loại.

3. Đặc điểm kiến trúc, cảnh quan:
- Hệ thống đền thờ bao gồm:
+ Đền Hạ: Nơi thờ Mẹ Âu Cơ.
+ Đền Trung: Tương truyền là nơi các Vua Hùng họp bàn việc nước.
+ Đền Thượng: Nơi thờ thần linh, gắn với các nghi lễ quan trọng.
+ Lăng Vua Hùng: Là nơi an nghỉ của các Vua Hùng.
- Cảnh quan xung quanh: Rừng cây cổ thụ bao bọc, không khí trong
lành, yên bình tạo nên sự trang nghiêm, thanh tịnh.
4. Giá trị văn hóa, lịch sử:
- Gắn liền với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, biểu tượng văn hóa độc
đáo của người Việt.
- Là nơi tổ chức Lễ hội Đền Hùng vào ngày 10 tháng 3 âm lịch, thu hút
hàng ngàn du khách trong và ngoài nước.
- Là biểu tượng cho truyền thống “Con Rồng cháu Tiên,” giúp thế hệ
sau hiểu về cội nguồn dân tộc.

5. Cách thức tham quan:
- Du khách có thể tham quan toàn bộ quần thể di tích
bằng cách đi theo bậc thang dẫn lên núi.
- Trong dịp Lễ hội Đền Hùng, du khách có thể tham gia các
hoạt động văn hóa như rước kiệu, dâng hương, trình diễn
nghệ thuật truyền thống.
- Hệ thống dịch vụ du lịch hỗ trợ tốt như hướng dẫn viên,
nhà hàng, khu nghỉ chân.
III. Kết bài:
- Đền Hùng không chỉ là nơi thờ phụng linh thiêng mà còn
là biểu tượng tự hào về lịch sử và văn hóa Việt Nam.
- Bày tỏ tình cảm và trách nhiệm gìn giữ, bảo tồn di tích
cho thế hệ mai sau.
- Khẳng định vai trò của Đền Hùng trong việc giữ gìn
truyền thống dân tộc và kết nối các thế hệ người Việt.

Bảng kiểm kĩ bài văn thuyết minh về một danh lam thắng cảnh hay di tích lịch sử
Tiêu chí
Đ
Mở Nêu tên danh lam thắng cảnh hay di tích lịch sử
bài Giới thiệu khái quát về danh lam thắng cảnh hay di tích lịch sử
Trình bày có hệ thống những thông tin liên quan đến các phương diện khác nhau
Thân của danh lam thắng cảnh hay di tích lịch sử
bài
Kết hợp thuyết minh với miêu tả, biểu cảm
Đánh giá khái quát về danh lam thắng cảnh hay di tích lịch sử
Kết Bày tỏ suy nghĩ, tình cảm của người viết về danh lam thắng cảnh hay di tích lịch sử
bài
Đưa ra lời mời gọi tham quan (nếu cần)
Nhan đề và các đề mục nêu được thông tin chính của bài viết
Hình Sử dụng hiệu quả phương tiện phi ngôn ngữ để làm rõ thông tin quan trọng
thức Sử dụng hiệu quả các cách trình bày thông tin
và
diễn Chú thích tên cho các phương tiện phi ngô ngữ và trích dẫn nguồn (nếu có)
đạt Diễn đạt mạch lạc
Không mắc lỗi chính tả, dùng từ, viết câu.

CĐ

3. Xem lại và chỉnh sửa, rút kinh nghiệm
a. Xem lại và chỉnh sửa
(1) Ở nhà: Cá nhân HS dùng bảng kiểm ở
Bài 3 để tự kiểm tra lại bài viết của mình sau
khi viết xong và chỉnh sửa.
(2) Trên lớp: Sau khi hoàn thành việc tự
chỉnh sửa bài viết ở nhà, HS đọc bài viết của
mình trên lớp, các HS khác nhận xét dựa
vào bảng kiểm ở Bài 3.

b. Rút kinh nghiệm

Ghi lại ít nhất một kinh nghiệm mới
mà bản thân thu nhận được sau khi viết
bài văn thuyết minh về một danh lam
thắng cảnh hay một di tích lịch sử ở bài
học này.

Vận dụng
Từ bài viết đã được đọc, chỉnh sửa và rút kinh nghiệm
trên lớp, HS về nhà lựa chọn một trong hai nhiệm vụ:
- Sửa bài viết cho hoàn chỉnh và công bố.
- Chọn một danh lam thắng cảnh hay một di tích lịch sử
khác để viết bài mới và công bố.

Thank You