KHOA HỌC TỰ NHIÊN CÓ GÌ THÚ VỊ?
Các em có bao giờ tự hỏi: Vì sao lá cây lại có màu xanh? Vì sao giọt nước lại có
hình tròn? Hay vì sao thế giới quanh ta lại vận hành kỳ diệu đến như vậy không?
Đừng vội mở sách giáo khoa nhé! Trước hết, cô mời các em cùng xem một đoạn
video ngắn về vẻ đẹp của thế giới tự nhiên. Trong khi xem, hãy chú ý quan sát và
thử suy nghĩ:
Điều gì trong đoạn video khiến em cảm thấy ngạc nhiên hoặc muốn khám phá
nhất?

1. Qua đoạn video, em ấn tượng nhất với hình ảnh hoặc hiện tượng
nào? Vì sao?
2. Theo em, con người đã làm thế nào để biết được những điều thú vị
về thế giới tự nhiên mà chúng ta vừa xem? Chỉ quan sát bằng mắt là
đủ hay còn cần những cách khác?
3. Nếu không biết cách quan sát, không biết làm thí nghiệm hoặc không
biết sử dụng các dụng cụ đo thì liệu con người có thể khám phá được
những điều kỳ diệu của thế giới tự nhiên không? Vì sao?

Thế giới tự nhiên luôn chứa đựng vô vàn điều kỳ
thú. Để khám phá và giải thích được những hiện
tượng đó, các nhà khoa học không chỉ quan sát
mà còn sử dụng nhiều phương pháp nghiên
cứu, rèn luyện các kĩ năng học tập và sử dụng
nhiều dụng cụ đo khác nhau.
Vậy đó là những phương pháp nào? Cần rèn
luyện những kĩ năng gì? Các dụng cụ đo được sử
dụng ra sao? Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu trong bài
học hôm nay.

TIẾT 1,2,3,4 - BÀI 1:
PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ NĂNG HỌC TẬP MÔN
KHOA HỌC TỰ NHIÊN

Để học tốt môn Khoa học tự nhiên
cần có những phương pháp, kĩ năng
nào?

AI NHANH HƠN
- Các đội chơi (4 hs/1 đội).
- Trong thời gian 2 phút, các em phải thật nhanh lựa chọn các
mảnh ghép có ghi các phương pháp tìm hiểu môn Khoa học
tự nhiên và sắp xếp các mảnh ghép này sao cho đúng thứ tự
của các bước tìm hiểu Khoa học tự nhiên rồi dùng mũi tên
thể hiện mối quan hệ giữa các phương pháp đó.
- Đội nào sắp xếp nhanh nhất và đúng sẽ giành chiến thắng.

PHƯƠNG PHÁP HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
Đề xuất vấn đề cần tìm hiểu

Quan sát và đặt câu hỏi cho vấn đề nảy sinh

I. Phương
pháp tìm

Đưa ra dự đoán khoa học để giải quyết vấn đề

hiểu khoa
học tự nhiên

Lựa chọn được phương pháp, kĩ thuật, kĩ năng thích hợp (thực
nghiệm, điều tra,...) để kiểm tra dự đoán.

Dựa trên các tri thức phù hợp từ việc phân tích vấn đề, đưa ra dự
đoán nhằm trả lời câu hỏi đã nêu.

Lập kế hoạch kiểm tra dự đoán

Thực hiện kế hoạch kiểm tra dự đoán
Trường hợp kết quả không phù hợp cần quay lại từ bước 2.

Viết báo cáo.
Thảo luận và trình bày báo cáo khi được yêu cầu.

VD: Tìm hiểu mối quan hệ giữa độ lớn của lực ma sát trượt và diện tích tiếp xúc của vật với
mặt phẳng vật chuyển động.

Bước 1. Đề xuất vấn đề cần tìm hiểu
Quan sát để:
Nhận ra
vấn đề
Đặt câu hỏi tìm hiểu
vấn đề

Biết lực tác dụng
lên vật
Lực ma sát trượt
Độ lớn của lực ma sát trượt có phụ thuộc
vào diện tích tiếp xúc của vật với mặt
phẳng vật chuyển động hay không?

VD: Tìm hiểu mối quan hệ giữa độ lớn của lực ma sát trượt và diện tích tiếp xúc của vật với
mặt phẳng vật chuyển động.

Bước 2. Đưa ra dự đoán khoa học để giải quyết vấn đề
Dự đoán trên các tri thức phù hợp từ việc phân tích vấn đề, đưa ra
dự đoán nhằm trả lời câu hỏi đã nêu
Đi giày đế hẹp dễ bị trượt ngã do ít ma sát

Đi giày đế rộng nhiều ma sát hơn ít bị trượt ngã

Dự đoán độ lớn của lực ma sát trượt phụ thuộc vào diện tích tiếp xúc của vật: Diện
tích tiếp xúc càng lớn thì lực ma sát càng mạnh.

VD: Tìm hiểu mối quan hệ giữa độ lớn của lực ma sát trượt và diện tích tiếp xúc của
vật với mặt phẳng vật chuyển động.

Bước 3. Lập kế hoạch kiểm tra dự án

Lựa chọn

• Phương pháp thích hợp,
• Kĩ thuật thích hợp,
• Kĩ năng thích hợp (thực nghiệm, điều tra,
…..)
• Lập phương án kiểm tra dự án.

VD: Dùng lực kế đo độ lớn của lực ma sát trượt của cùng một vật chuyển động trên mặt bàn
với những mặt tiếp xúc có diện tích khác nhau.
• Miếng gỗ hình hộp chữ nhật có diện tích tiếp xúc
12cm x 6cm x 3cm,
• Lực kế có GHĐ 5N, ĐCNN 1N, phương pháp,
Lựa chọn
• Lập phương án kiểm tra dự án.

VD: Tìm hiểu mối quan hệ giữa độ lớn của lực ma sát trượt và diện tích tiếp xúc của vật với mặt phẳng vật
chuyển động.

Bước 4. Thực hiện kế hoạch kiểm tra dự án
Thực hiện kế hoạch
• Làm thí nghiệm
• Thu thập và xử lý số
liệu.
• Phân tích kết quả
•…

Thí nghiệm trên cho ta kết
quả như sau:

Thí nghiệm trên vật khác
• Rút ra kết quả tương tự

Bước 4: Tiến hành thí nghiệm kiểm tra dự đoán

Hình 1.1 Đo lực ma sát trượt của miếng gỗ có diện tích tiếp xúc khác nhau.
- Đo lực ma sát trượt của miếng gỗ hình hộp chữ nhật có kích thước (12 cm x 6 cmx 3
cm) chuyển động đều trên mặt bàn, trên 2 mặt tiếp xúc khác nhau.
- Kéo lực kế từ từ cho tới khi vật bắt đầu chuyển động (lực kế chỉ một giá trị ổn
định), thì đọc số chỉ của lực kế. Số chỉ của lực kế là độ lớn của lực ma sát trượt.

VD: Tìm hiểu mối quan hệ giữa độ lớn của lực ma sát trượt và diện tích tiếp xúc của vật với mặt phẳng vật
chuyển động.

Bước 4. Thực hiện kế hoạch kiểm tra dự án
Thực hiện kế hoạch
• Làm thí nghiệm
• Thu thập và xử lý số
liệu.
• Phân tích kết quả
•…

Thí nghiệm trên cho ta kết
quả như sau:
• Khi thay đổi diện tích
mặt tiếp xúc thì độ lớn
của lực MST không
thay đổi => Độ lớn của
lực ma sát trượt không
phụ thuộc vào diện tích
mặt tiếp xúc.

Thí nghiệm trên vật khác
• Rút ra kết quả tương tự

Kết quả không phù hợp nên ta quay lại bước 2 dự đoán lại và kiểm tra lại. Nhưng trong
trường hợp này ta kết luận được.

VD: Tìm hiểu mối quan hệ giữa độ lớn của lực ma sát trượt và diện tích tiếp xúc của
vật với mặt phẳng vật chuyển động.

Bước 5. Viết, thảo luận, trình bày báo cáo

Thảo luận

Trình bày báo cáo khi được yêu
cầu

Kết luận: Độ lớn của lực ma sát trượt không phụ thuộc vào diện tích tiếp xúc của vật.

1

? Sắp xếp nội dung các thông tin khi nghiên cứu sự hòa tan của một số chất rắn theo các
bước của phương pháp tìm hiểu tự nhiên.
- Tìm hiểu khả năng hòa tan của muối ăn, đường, đá vôi (dạng bột) trong nước.

24

- Thực hiện các bước thí nghiệm: rót vào cùng một thể tích nước (khoảng 5 mL) vào ba
ống nghiệm. Thêm vào mỗi ống nghiệm khoảng 1 gam mỗi chất rắn và lắc đều khoảng 1
– 2 phút. Quan sát và ghi lại kết quả thí nghiệm. So sánh và rút ra kết luận.

35

Dự đoán trong số các chất muối ăn, đường, đá vôi, đá vôi (dạng bột), chất nào tan, chất
nào không tan trong nước?

Đề xuất thí nghiệm để kiểm tra dự đoán (chuẩn bị dụng cụ, hóa chất và các bước thí
nghiệm).

- Viết báo cáo và trình bày quá trình thực nghiệm, thảo luận kết quả thí nghiệm.

ĐÁP ÁN
Tên các bước
Bước 1
Bước 2

Bước 3

Đề xuất tìm hiểu vấn đề
Đưa ra dự đoán khoa học để
giải quyết vấn đề
Lập kế hoạch kiểm tra dự
đoán

Tìm hiểu khả năng hòa tan của muối ăn, đường, đá vôi
(dạng bột) trong nước.
Dự đoán trong số các chất muối ăn, đường, đá vôi (dạng
bột), chất nào tan, chất nào không tan trong nước.
Đề xuất thí nghiệm để kiểm tra dự đoán ( chuẩn bị dụng cụ,
hóa chất và các bước thí nghiệm).

Thực hiện kế hoạch kiểm
tra dự đoán

Thực hiện các thí nghiệm: rót cùng một thể tích nước
(khoảng5 ml) vào 3 ống nghiệm. Thêm vào mỗi ống nghiệm
khoảng1 gam mỗi chất trên và lắc đều khoảng 1- 2 phút. Quan sát
và ghi lại kết quả thí nghiệm. So sánh và rút ra kết luận.

Viết báo cáo. Thảo luận và
trình bày báo cáo khi được
yêu cầu.

Viết báo cáo và trình bày quá trình thực nghiệm, thảo luận kết
quả thí nghiệm.

Bước 4

Bước 5

Nội dung

THẢO LUẬN ỨNG DỤNG AI TRONG VIỆC TÌM HIỂU
PHƯƠNG PHÁP TÌM HIỂU TỰ NHIÊN

5 bước của pp tìm hiểu tự nhiên

AI có?

Đúng chưa?

Quan sát, đặt câu hỏi
Giả thuyết
Lập kế hoạch
Thực hiện
Kết luận

AI trả
bước không
"Giả thuyết"
thì SGK
em làm
AI hỗNếu
trợ học
tậplời
rấtthiếu
tốt nhưng
thay thế
vàgì?
giáo viên.
Muốn sử dụng AI hiệu quả, chúng ta phải biết kiểm chứng thông tin.
Không chép ngay, Đối chiếu SGK, Kiểm chứng.

EM CÓ THỂ
Tìm hiểu 1 số sự vật hoặc hiện tượng tự nhiên theo phương pháp nghiên cứu khoa học.
Ví dụ: Nghiên cứu sự nảy mầm của hạt trong tự nhiên.
+ Bước 1: Đề xuất vấn đề: Liệu kiểu nằm của hạt đỗ có ảnh hưởng đến khả năng nảy mầm của
nó không?
+ Bước 2: Đưa ra dự đoán khoa học để giải quyết vấn đề: Dự đoán kiểu nằm của hạt đỗ có ảnh
hưởng đến khả năng này mầm của nó; các hạt nằm ngửa trên mặt đất không nảy mầm được.
+ Bước 3: Lập kế hoạch kiểm tra dự đoán: Đề xuất thí nghiệm để kiểm tra dự đoán (chuẩn bị
mẫu vật, dụng cụ, phương án thí nghiệm).
+ Bước 4: Thực hiện kế hoạch kiểm tra dự đoán: Thực hiện các bước thí nghiệm: Ngâm một
lượng hạt đỗ (15 hạt) khoảng 10 giờ; Đặt vào mỗi khay chứa đất ẩm 15 hạt đỗ và chia thành 3
hàng: 5 hạt nằm nghiêng; 5 hạt nằm ngang và 5 hạt nằm ngửa; Đặt 3 khay đất ở nơi có cùng
các điều kiện nhiệt độ, ánh sáng … và giữ ẩm cho đất như nhau; Hàng ngày theo dõi sự nảy
mầm và ghi số hạt nảy mầm vào một giờ nhất định.
+ Bước 5: Báo cáo kết quả và thảo luận về kết quả thí nghiệm: Viết báo cáo và trình bày quá
trình thực nghiệm, thảo luận kết quả thí nghiệm.

Kỹ năng nào được nhắc đến qua các hình ảnh sau?

KĨ NĂNG QUAN SÁT

KĨ NĂNG PHÂN LOẠI

Kỹ năng nào được nhắc đến qua các hình ảnh sau?

KĨ NĂNG LIÊN KẾT

Kỹ năng nào được nhắc đến qua các hình ảnh sau?

KĨ NĂNG ĐO

Kỹ năng nào được nhắc đến qua các hình ảnh sau?

KĨ NĂNG DỰ
BÁO

II. MỘT SỐ KỸ NĂNG TIẾN TRÌNH HỌC TẬP
MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
Kỹ năng quan sát, phân loại
Kỹ năng liên kết
Kỹ năng đo
Kỹ năng dự báo

Trạm

Nhiệm vụ

Trạm 1

Quan sát mẫu vật và hoàn thành nhiệm vụ 1

Trạm 2

Quan sát các thẻ và hoàn thành nhiệm vụ 2

Trạm 3

Đo đại lượng theo yêu cầu và hoàn thành nhiệm vụ 3

Trạm 3

Đọc tình huống và hoàn thành nhiệm vụ 4

Thời gian mỗi trạm nghiên cứu : 3 phút

Thời gian dịch chuyển và hoàn thành
nhiệm vụ tại các trạm còn lại: 3 phút

Trạm 1

Trạm 4

3 phút

Trạm 2
Trạm 3

Một số lưu ý về sử dụng các kỹ năng tiến trình.

Kĩ
năng
quan
sát

Kĩ
năng
phân
loại

Kĩ
năng
phân
loại

Kĩ
năng
đo

Kĩ
năng
Dự
báo
( dự
đoán)

Theo em kĩ năng quan sát và kĩ năng phân loại thường được sử dụng ở bước nào
trong phương pháp tìm hiểu tự nhiên ?
Sử dụng ở bước 1: Quan sát và đặt câu hỏi nghiên cứu

.

Theo em kĩ năng liên kết và kĩ năng đo thường được sử dụng ở bước nào trong phương
pháp tìm hiểu tự nhiên ?
Sử dụng ở:
Bước 3 - Lập kế hoạch và kiểm tra giả thuyết
Bước 4- Thực hiện kế hoạch trong phương pháp tìm hiểu tự nhiên
Theo em kĩ năng dự báo thường được sử dụng ở bước nào trong phương pháp tìm
hiểu tự nhiên ?
Sử dụng ở Bước 2 - Hình thành giả thuyết.

Tình huống
Để tìm hiểu ánh sáng ảnh hưởng như thế nào đến sự phát triển của cây non, một nhóm học
sinh làm thí nghiệm sau:
Trồng 10 hạt đỗ có hình dạng, kích thước gần giống nhau vào 10 khay(chậu) chứa cùng một
lượng đất như nhau. Để 5 chậu ở nơi không có ánh nắng mặt trời, 5 khay(chậu) nơi có ánh
nắng mặt trời. Giữ ẩm đất.
Khi cây mọc, đo chiều cao của cây mỗi ngày.
Kết quả thí nghiệm đã khẳng định giả thuyết đặt ra là đúng: cây non ở nơi có đủ ánh sáng
mặt trời phát triển tốt hơn ở nơi thiếu ánh sáng mặt trời.

Thực hiện thí nghiệm theo tổ( mỗi tổ = 1 nhóm)
Hoàn thành các nhiệm vụ sau:
1) Thí nghiệm này thuộc bước nào trong tiến trình tìm hiểu của nhóm học sinh?
2) Thảo luận để đề xuất nội dung các bước của tiến trình tìm hiểu này.
3) Thực hiện thí nghiệm tại nhà.
4) Thống kê các kỹ năng đã dùng ở mỗi bước tiến trình.
Các bước tiến trình

Kĩ năng đã sử

Ý nghĩa

dụng
Bước 1: Quan sát, đặt
câu hỏi
Bước 2: Xây dựng giả
thuyết
Bước 3: Kiểm tra giả

Yêu cầu:
thuyết

Nhiệm vụ 1,2,4 báo cáo sản phẩm vào tiết sau. Nhiệm vụ 3
Tiếp tục
Bước
4: thực
Phân hiện
tíchtrong
kết 1 tuần, có hình ảnh ( hoặc video) minh họa cho
các bước tiến hành để hoàn thiện cho nhiệm vụ 2 và 4.
quả

Báo cáo sản phẩm.
Nhóm báo cáo
+ Thời gian: 5 phút/ nhóm
+ Nội dung:
1) Thí nghiệm này thuộc bước nào trong tiến trình tìm hiểu của nhóm học
sinh?
2) Thảo luận để đề xuất nội dung các bước của tiến trình tìm hiểu này.
3) Thống kê các kỹ năng đã dùng ở mỗi bước tiến trình.
• Thành viên còn lại
• Nghe, phản biện.
• Chấm điểm theo phiếu

Phiếu đánh giá sản phẩm
Tiêu chí đánh giá
1, Báo cáo
 

Cách đánh giá
Có đầy đủ, chi tiết, chính Có đầy đủ, khá chi tiết,
xác nội dung các nhiệm vụ chính xác nội dung các
1,2,4
nhiệm vụ 1,2,4

5 điểm

5 điểm

2. Thiết kế

Hình ảnh hài hòa, thẩm
mỹ. Làm nổi bật các nội
dung trọng tâm

2 điểm
3.Thuyết trình
3 điểm

4 điểm

Có đầy đủ, nội dung
các nhiệm vụ 1,2,4,
chưa chi tiết, có 1 số
sai sót nhỏ

Không đầy đủ, nội
dung các nhiệm vụ
1,2,4, chưa chi tiết, có
nhiều lỗi sai

3 điểm

1 - 2 điểm

Hình ảnh chưa thật hài Hình ảnh chưa hài hòa,
hòa, chưa làm nổi bật chưa làm nổi bật các
các nội dung chính
nội dung chính

2 điểm
1 điểm
0,75 điểm
Lưu loát, dễ nghe, dễ hiểu, Lưu loát, chưa thật làm Chưa lưu loát, khá dễ
thu hút được người nghe
nổi bật được trọng tâm
nghe, dễ hiểu.
của
bài
thuyết
trình 
Làm nổi bật các nội dung
trọng tâm
3 điểm
2 điểm
1 điểm
Tổng điểm: 10 điểm

Không có tính thẩm
mỹ, sơ sài, đơn điệu

0,5 điểm
Chưa lưu loát, gây
nhàm chán đối với
người nghe
0,5 điểm

III. SỬ DỤNG CÁC DỤNG CỤ ĐO TRONG MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN 7
1. Cổng quang điện (gọi tắt là cổng quang)
- Cổng quang điện là thiết bị có vai trò như công tắc điều khiển mở/ đóng đồng hồ đo
thời gian hiện số.
- Cổng quang điện gồm:
+ Bộ phận phát ra tia hồng ngoại
D1
+ Bộ phận thu tia hồng ngoại D2 
+ Dây cáp nối với đồng hồ đo thời
gian hiện số. (vừa tác dụng cung
cấp điện cho cổng quang, vừa gửi
tín hiệu điện từ cổng quang tới
đồng hồ).

2. Đồng hồ đo thời gian hiện số
- Đồng hồ đo thời gian hiện số hoạt động như một đồng hồ bấm giây nhưng được điều
khiển bằng cổng quang.

- Mặt trước của đồng hồ đo thời gian hiện số có

các nút:
(1) THANG ĐO: Bên nút thang đo có ghi giới
hạn đo (GHĐ) và độ chia nhỏ nhất (ĐCNN) của
đồng hồ: 9,999 s – 0,001 s và 99,99 s – 0,01 s.
(2) MODE: Nút này dùng để chọn chế độ làm
việc của đồng hồ.
(3) RESET: Cho đồng hồ quay về trạng thái ban
đầu, mặt đồng hồ hiện chỉ số 0.000.
- Mặt sau của đồng hồ đo thời gian hiện số có
các nút:
(4) Công tắc điện.
(5) Ba ổ cắm cổng quang A, B, C.
(6) Ổ cắm điện.

Câu 1: Đồng hồ đo thời gian hiện số được điều khiển bởi cổng quang như thế nào?
- Đồng hồ đo thời gian hiện số là dụng cụ đo thời gian chính xác cao. Nó có thể hoạt
động như một đồng hồ bấm giây, được điều khiển bằng các cổng quang điện
Cổng quang điện gồm một điôt D1 phát ra tia hồng ngoại và một điôt D2 nhận tia hồng
ngoại từ D1 chiếu sang. Dòng điện cung cấp cho D1 được lấy từ đồng hồ đo thời gian. Khi
có vật chắn chùm tia hồng ngoại chiếu từ D1 sang D2 , D2 sẽ phát ra tín hiệu truyền theo dây
dẫn đi tới đồng hồ, điều khiển đồng hồ hoạt động tức thì, gần như không có quán tính.

Câu 2: Khi ước lượng thời gian chuyển động của vật lớn hơn 10s, cần lựa chọn thang đo
nào của đồng hồ hiện số? Vì sao?
Đồng hồ đo thời gian hiện số có hai loại thang đo: Loại 1 là 9,999s – 0,001 s và loại 2
là 99,99 s – 0,01 s
Nếu thời gian chuyển động của vật lớn hơn 10 s thì cần lựa chọn thang đo loại 99,99 s
– 0,01 s. Đối với dụng cụ đo thì ta cần phải lựa chọn dụng cụ có giới hạn đo lớn hơn số
mà ta ước lượng.