CTST

Chương
1

BÀI 1

ESTER - LIPID

CHỦ ĐỀ 1:
ESTER - LIPID

BÀI 1: ESTER - LIPID
SIÊU DỰ ÁN HÓA 12 CHƯƠNG TRÌNH
MỚI

CTST

ESTER - LIPID
Chương BÀI 1
1 HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
Các em hãy quan
sát hình và cho
biết đây là hiện
tượng gì trong
máu người?

CTST

ESTER - LIPID
Chương BÀI 1
1 HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

Đây là hiện tượng xơ vữa động mạch
do hàm lượng triglyceride trong máu
tăng cao.

CTST

ESTER - LIPID
Chương BÀI 1
1 HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

Trglyceride (chất béo) thuộc loại
ester, là một loại lipid có trong cơ thể
người.
Ester là gì? Lipid là gì? Chúng có
những tính chất cơ bản và ứng dụng

CTST

ESTER
Chương BÀI 1
NỘI DUNG BÀI HỌC
1
ESTER
 KHÁI NIỆM
 ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO
VÀ CÁCH GỌI TÊN
 TÍNH CHẤT VẬT LÍ
 TÍNH CHẤT HOÁ
HỌC
 ĐIỀU CHẾ ỨNG
DỤNG

SIÊU DỰ ÁN HÓA 12 CHƯƠNG TRÌNH MỚI

- LIPID

CHẤT BÉO
 KHÁI NIỆM
 TÍNH CHẤT VẬT LÍ
 TÍNH CHẤT HOÁ HỌC
 ỨNG DỤNG

CTST

Chương
1

Khi

thay

ESTER - LIPID

BÀI 1

KHÁI NIỆM ESTER

nhóm

OH

trong

nhóm

carboxyl

của

carboxylic acid bằng nhóm OR' thì được ester. Trong
đó, R' là gốc hydrocarbon.
Ví dụ: Em hãy xác định gốc R' trong các
ester
a sau –
– OC2H5
)
OH
b
)

–
OH

– OCH3

R' là C2H5
R' là CH3

CTST

Chương BÀI 1
1
ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO

ESTER - LIPID
Ester đơn chức có công thức
Rchung:
–
R'
RCOO
– COO– R'

CÁCH GỌI TÊN
ESTER
Tên
ester RCOOR' = Tên gốc

.

+ Tên gốc acid
Tên gốc acid

Thay đuôi ic trong tên carboxylic acid
bằng đuôi ate

CTST

Chương BÀI
1 GỌI TÊN
CÁCH

1

ESTER - LIPID

ESTER

Tên ester RCOOR' = Tên gốc R' + Tên gốc acid
RCOO.

Tên gốc acid
Thay đuôi ic trong tên carboxylic acid
bằng đuôi ate
Formic acid
Methanoic
acid
Acetic acid
CH3COOEthanoic acid
CH2=CH–COO- Acrylic acid

HCOO
Ví dụ:

formate
Methanoate
acetate
Ethanoate
acrylate

CTST

Chương BÀI 1
1 CÁCH GỌI TÊN

ESTER - LIPID

ESTER

Câu hỏi 1: Em hãy gọi tên các ester sau?
CTCT
CH3 3
HCO
HCOOCH
O
CH
CH3
CH33CO
COOCH
3
O
CH2=CH– C2H5
CH2=CH–COOC2H5
COO
CH3COO
CH2CH2CH3
CH3COOCH2CH2C
CH3CO CH=CH2
H3
O
HCO

TÊN GỌI
methyl

methyl

methyl
formate

methyl
methanoate
ethyl
ethanoate

ethyl
acetate
propyl
acrylate

propyl
propenoate

acetate
vinyl

ethanoate
vinyl ethanoate

benzyl
acetate

benzyl

CTST

Chương BÀI 1
1
CÁCH GỌI TÊN

ESTER - LIPID

ESTER

Câu hỏi 2: Em hãy viết CTCT các ester sau?

Tên ester

CTCT

Methyl

CH3CH2CH2COOC

butyrate
Isoam
yl
Isoamyl
Ethy
l
acetate

CH
H3 3COOCH2CH2CH(CH

Ethyl butyrate

CH
CH2CH2COOC2
3
)
3 2
H5

CTST

Chương
1

BÀI 1

ESTER - LIPID

Các ester này có mùi thơm
của hoa, quả chín …

Tên ester

CTCT

Có mùi
mùithơm

Methyl

CH3CH2CH2COOCH3

butyrate

táo
mùi

Isoamyl

CH3COOCH2CH2CH(CH3 chín

acetate

)2

Ethyl butyrate CH3CH2CH2COOC2H5

mùi
chín

chuối

dứa

CTST

ESTER
Chương BÀI 1
TÍNH CHẤT VẬT LÍ CỦA
1

- LIPID

ESTER

Các em hãy quan sát bảng sau và nhận
xét chung về nhiệt độ nóng chảy nhiệt
độ sôi của ester?

CTST

ESTER
Chương BÀI 1
TÍNH CHẤT VẬT LÍ CỦA
1

- LIPID

ESTER

Các em hãy quan sát bảng sau và nhận
xét chung về nhiệt độ nóng chảy nhiệt
độ sôi của ester?
Trả lời:
Nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi
của các ester tương đối thấp.
Các ester no đơn, nhìn chung có
nhiệt độ sôi tăng dần theo phân
tử khối.

CTST

Chương
1

BÀI 1

ESTER - LIPID

TÍNH CHẤT VẬT LÍ CỦA
ESTER

Nhiệt độ sôi thấp hơn so với carboxylic acid và alcohol có cùng số
nguyên tử C hoặc có khối lượng phân tử tương đương.
Thường là những chất lỏng hoặc rắn, nhẹ hơn nước.
Thường ít tan trong nước, tan nhiều trong dung môi hữu cơ

Một số este có mùi thơm của hoa quả chín.
Vd: ethyl butyrate có mùi dứa, isoamyl acetate có mùi chuối chín

CTST

Chương
1

BÀI 1

ESTER - LIPID

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CỦA
ESTER

Phản ứng hoá học đặc trưng của ester là phản ứng thuỷ
phân.
Quan sát phản ứng thuỷ phân ester trong môi trường
acid và môi trường kiềm ở ví dụ sau và so sánh 2
phản ứng?
Phản ứng thủy phân trong môi
H
trường axit:
CH3COOH + C2H5OH
CH3COOC2H5 + H-OH
t
+

0

Phản ứng thủy phân trong môi trường
kiềm
t
C2H5COOCH3 + NaOH
CH3OH
0

C2H5COONa +

CTST

Chương
1

BÀI 1

ESTER - LIPID

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CỦA
ESTER

Phản ứng hoá học đặc trưng của ester là phản ứng thuỷ
phân.

 

PHẢN ỨNG THỦY PHÂN
TRONG
MÔI TRƯỜNG
ACID
  

0

H  ,t0

  

PHẢN ỨNG THỦY PHÂN
TRONG
MÔI TRƯỜNG
KIỀM 
t

  

RCOOR'+HOH
RCOOH + RCOOR'+ NaOH
R'OH
+ R'OH
Phản ứng thuận nghịch
Phản ứng một chiều
Tạo carboxylic acid và alcohol

RCOONa

Tạo muối của carboxylic acid,
Không phải phản ứng xà phòng alcohol

CTST

Chương
1

BÀI 1

ESTER - LIPID
ĐIỀU CHẾ ESTER

Các ester thường được điều chế bằng phản ứng ester hoá
H2SO4 đặc,
t0

RCOOH + R'OH
H2O

RCOOR' +

Câu hỏi 1: Em hãy nhắc lại đặc điểm của phản
ứng ester hoá?
Trả lời:
 Phản ứng ester hoá là phản ứng thuận nghịch.
 Phản ứng ester hoá cần xúc tác là H2SO4 đặc

CTST

Chương
1

BÀI 1

ESTER - LIPID
ĐIỀU CHẾ ESTER

Câu hỏi 2:
Em hãy cho biết vai trò của H2SO4 đặc trong phản ứng
ester hoá?

Trả lời: Trong phản ứng ester hoá, H2SO4 đặc có
vai trò:
 Làm chất xúc tác.
 Hút nước làm tăng hiệu suất của phản ứng.

CTST

Chương
1

BÀI 1

ESTER - LIPID

ỨNG DỤNG CỦA
ESTER

Làm dung môi
Ví dụ:
ethyl acetate được
sử dụng để tách
caffeine ra khỏi cà
phê;…

Làm nguyên liệu
tổng hợp nhiều
polimer
Ví dụ:
Methyl
methacrylate dùng
để điều chế
poly(methyl
methacrylate) …

Làm chất tạo hương
trong công nghiệp
thực phẩm và mĩ
Víphẩm
dụ:
Isoamyl acetate
dùng làm hương
liệu bánh kẹo

CTST

Chương
1

BÀI 1

ESTER - LIPID

KHÁI NIỆM VỀ LIPID, CHẤT BÉO,
ACID BÉO

Lipid
Lipid là những hợp chất hữu cơ có trong tế bào
sống
Không tan trong nước,
nhưng tan trong dung môi không phân cực
Lipid bao gồm: chất béo, sáp, steroid,
phospholipid, …

CTST

Chương
1

BÀI 1

ESTER - LIPID

Chất béo
(triglyceride)

Chất béo là triester của glycerol với các acid
béo
Công thức tống quát:(RCOO)
(RCOO) 3C3H5
3C3H5
RCOOCH2
R,
R',
R”
là
gốc
hydrocarbon của acid
R'COOCH
béo có thể giống hoặc
R”COOCH2
khác nhau

CTST

Chương
1

BÀI 1

Em hãy quan
sát bảng bên
và nhận xét
đặc điểm cấu
tạo của acid
béo?

ESTER - LIPID

Vậy acid béo là
gì?
Sau đây là một số
acid béo thường
gặp

CTST

Chương
1

BÀI 1

ESTER - LIPID

Acid béo
Acid béo là các carboxylic acid đơn,
thường mạch hở, không phân nhánh, số
nguyên tử carbon chẵn (khoảng 12 – 24
nguyên tử carbon)
Acid béo không no, số thứ tự chỉ vị trí
liên kết đôi đầu tiên tính từ đuôi CH3 là n
thì acid béo thuộc nhóm omega-n

CTST

Chương
1

BÀI 1

Trong bảng
bên, acid béo
nào thuộc
nhóm omega 6

ESTER - LIPID

CTST

Chương
1

BÀI 1

ESTER - LIPID
Trả lời:

Linoleic acid thuộc nhóm
omega-6

6

CTST

ESTER - LIPID
Chương BÀI 1
1 TÍNH CHẤT VẬT LÍ CỦA CHẤT
BÉO

TheoTrả
cáclời:
em, chất
béo thường có nhiều
Chất béo
là thành phần chính
ở đâu?
của
dầu thực vật và mỡ động vật.

CTST

ESTER - LIPID
Chương BÀI 1
1
TÍNH CHẤT VẬT LÍ CỦA CHẤT
BÉO

Ở điều kiện
thường

Chất béo chứa nhiều gốc acid béo không no thường ở
thể lỏng
Có nhiều trong dầu thực
vật

Chất béo chứa nhiều gốc acid béo no thường ở thể
rắn
Có nhiều trong mỡ động

CTST

Chương
1

BÀI 1

ESTER - LIPID

TÍNH CHẤT VẬT LÍ CỦA CHẤT
BÉO

Chất béo nhẹ hơn nước
Chất béo không tan trong nước
Chất béo tan nhiều trong dung môi hữu
cơ.

CTST

Chương
1

BÀI 1

ESTER - LIPID

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CỦA CHẤT
BÉO

Chất béo
béo làcótriester,
phản
Chất
ứngtính
đặc
trưng
là
vậy
chất
hoá học
phảntrưng
ứngcủaester
đặc
chất
hoá.
béo
là gì?

CTST

Chương
1

BÀI 1

ESTER - LIPID

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CỦA CHẤT
BÉO

Hãy hoàn thành
phương
trình
sau.
C15H31COOCH2
CH
OH
2
C
H
COON
15 31
t0
+ CHOH
  a
C17H33COOCH+ 3
2 C17H33COON
NaOH
C17H33COOCH2
CH2OH
a

CTST

Chương
1

BÀI 1

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CỦA CHẤT
BÉO

C17H33COOCH2
C H COOCH+ 3 H2
17

ESTER - LIPID

33

t0

 

C17H33COOCH2
Chất béo chưa no,
lỏng

Hãy hoàn thành
phương
trình
trên.

C17H35COOCH2
C17H35COOCH
C17H35COOCH2
Chất béo no,
rắn

CTST

Chương
1

BÀI 1

ESTER - LIPID

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CỦA
CHẤT BÉO

Phản ứng hoá học đặc trưng của chất béo
là phản ứng thuỷ phân.
Chất béo có gốc không no có
phản ứng hydrogen hoá.
Chất béo bị oxi hoá chậm
bởi oxygen trong không khí.

CTST

Chương
1

BÀI 1

ESTER - LIPID

ỨNG DỤNG CỦA CHẤT BÉO VÀ ACID
BÉO

Là nguồn cung cấp
và dự trữ năng
lượng cho cơ thể
người

Acid béo omega-3
và omega-6 có lợi
cho sức khoẻ tim
mạch

CTST

Chương
1

BÀI 1

ESTER - LIPID

Ester đơn chức có dạng chung là R –
o
COO
R' nhẹ hơn nước, thường ít tan trong nước.
Hầu–hết
o Phản ứng đặc trưng là phản ứng thuỷ phân của
ester.

Chất béo có dạng chung là
(RCOO)
o Chất béo
3C3
5
làHtriester
của glycerol và acid béo.

o Phản ứng đặc trưng là phản ứng thuỷ phân.
o Chất béo có gốc không no có phản ứng
hydrogen hoá và bị oxi hoá chậm bởi oxygen
trong không khí.

CTST

Chương
1

BÀI 1

ESTER - LIPID

CHỦ ĐỀ 1:

Thank you

SIÊU DỰ ÁN HÓA 12 CHƯƠNG TRÌNH
MỚI