BÀI CA NGẤT NGƯỞNG
Nguyễn Công Trứ
MỤC TIÊU BÀI HỌC
- Hiểu đúng thực chất và ý nghĩa của phong cách sống có bản lĩnh cá nhân (được gọi là “ngất ngưởng”) của Nguyễn Công Trứ trong khuôn khổ xã hội phong kiến chuyên chế.
- Nắm được một vài đặc điểm của thể hát nói
I. GIỚI THIỆU CHUNG
1. Tác giả
Là một nhà nho tài tử phóng khoáng, bản lĩnh
Cuộc đời có nhiều thăng trầm
Có nhiều đóng góp cho đất nước, cho văn chương
2. Tác phẩm
Được sáng tác sau khi đã về hưu, sống tại quê nhà (1848)
Thể loại: hát nói (một thể thơ tự do, phóng khoáng)
1. Đọc, xác định bố cục
a. Đọc
BÀI CA NGẤT NGƯỞNG
Vũ trụ nội mạc phi phận sự,
Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng.
Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông,
Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng.
Lúc bình Tây, cờ đại tướng,
Có khi về Phủ doãn Thừa Thiên.
Đô môn giải tổ chi niên,
Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng.
Kìa núi nọ phau phau mây trắng,
Tay kiếm cung mà nên dạng từ bi.
Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì,
Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng.
Được mất dương dương người thái thượng,
Khen chê phơi phới ngọn đông phong
Khi ca, khi tửu, khi cắc khi tùng,
Không Phật, không Tiên, không vướng tục
Chẳng Trái, Nhạc cũng vào phường Hàn, Phú,
Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung
Trong triều ai ngất ngưởng như ông!

II. ĐỌC – HIỂU TÁC PHẨM
b. Bố cục
Phần 1:
(6 câu thơ đầu)
Ngất ngưởng tại triều
Phần 2:
(13 câu thơ cuối)
Ngất ngưởng khi “đô môn giải tổ”
2. Đọc – hiểu chi tiết
a. Về từ ngất ngưởng trong bài thơ
Tư thế tồn tại ở vị trí cao chênh vênh, không vững vàng, nghiêng ngả
Là khác người, coi mình cao hơn người khác; thoải mái, tự do, không theo một khuôn khổ nào; khinh đời, ngạo thế, bất chấp mọi thứ.
Thái độ sống đề cao cá nhân, với ý thức vượt ra mọi rào cản bó buộc
b. Ngất ngưởng tại triều
- “Ông Hi Văn tài bộ”
tự xưng hô, tự nhận thấy bản thân là người tài năng
“Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông,
Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng.
Lúc bình Tây, cờ đại tướng,
Có khi về Phủ doãn Thừa Thiên”
Câu thơ dài, ngắn không đều nhau
Tự do, thoải mái
Liệt kê
tên các chức quan đã làm
Làm quan như một thú chơi, thú sưu tập danh hiệu
Tại triều, NCT là một ông quan khác người, quá “ngất ngưởng” vì coi việc làm quan như một thú vui, một cách để sưu tập các danh hiệu
c. Ngất ngưởng khi “đô môn giải tổ”
Được tự do được làm những việc trái khoáy, khác người
cưỡi bò
đeo đạc ngựa
tay kiếm cung
dạng từ bi
gót tiên
(lên chùa)
theo một đôi dì
Bụt cũng nực cười ông
ngất ngưởng
Một cách sống khác người, tự do, tự tại và bản lĩnh
Vì nhận thức được rằng
Được – mất
như người thái thượng
mong manh, có rồi không
Khen – chê
như gió đông
thoảng qua, không bền vững, không mãi mãi
Sự nhận thức của một bậc đại trí, của một bản lĩnh khác người, hơn người
Và đi đến khẳng định
Chẳng Trái, Nhạc cũng vào phường Hàn, Phú
Bản thân chẳng thua kém gì những danh sĩ kì tài trong thiên hạ
Trong triều ai ngất ngưởng như ông
Trong triều (thiên hạ) này không ai bằng ông, như ông
Đỉnh cao của cốt cách ngất ngưởng, của một thái độ sống khinh đời ngạo thế
III. TỔNG KẾT
Nghệ thuật
Giọng thơ (hát nói) tự nhiên, thoải mái
Sử dụng điển tích, điển cố linh hoạt, sáng tạo
2. Nội dung
Bài ca ngất ngưởng là tiếng ca về một cách sống, cách suy nghĩ khác người; đề cao tự do cá nhân và cá tính độc đáo
BÀI TẬP VẬN DỤNG
Hãy chọn một vấn đề mà em tâm đắc trong cách sống “ngất ngưởng” của Nguyễn Công Trứ và viết lời bình (khoảng 100 chữ) về vấn đề đó.