TiếT 42, 43
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
(Phạm Tiến Duật)

KHỞI ĐỘNG
Hãy quan sát các bức tranh và nêu cảm
nhận của em.

Ng· ba Đång Léc trong chiÕn tranh

TiếT 42, 43
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
(Phạm Tiến Duật)

Hãy trình bày hiểu biết của em về tác giả
Phạm Tiến Duật và hoàn cảnh sáng tác của
bài thơ

Học sinh làm việc cá nhân :
Nêu cách đọc tác phẩm.
•- Hãy xác định thể thơ, phương thức biểu
đạt của văn bản.

Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi
Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.
Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa, như ùa vào buồng lái

Không có kính, ừ thì có bụi,
Bụi phun tóc trắng như người già
Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha
Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn, mưa xối như ngòai trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa
Mưa ngừng, gió lùa khô mau thôi.

Những chiếc xe từ trong bom rơi
Ðã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.

Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.

Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời

Học sinh làm việc cá nhân :
Hãy xác định thể thơ, phương thức biểu
đạt của văn bản.

Thảo luận theo cặp (4 phút)

Nêu suy nghĩ về nhan đề của bài thơ.

Thảo luận theo nhóm (6 phút)
(1) Hình

ảnh những chiếc xe không kính được
khắc họa qua những chi tiết nào?
(2) Tác giả đã sử dụng những nghệ thuật nào
để xây dựng hình ảnh những chiếc xe ấy?
(3) Nêu cảm nhận của em về những chiếc xe
không kinh trong bài thơ.

Tác giả
- Phạm Tiến Duật (1941-2007), quê Thanh Ba, Phú Thọ.
- 1964, sau khi tốt nghiệp khoa Ngữ văn của trường Đại học Sư
phạm Hà Nội, ông gia nhập binh đoàn vận tải Trường Sơn và
hoạt động trên tuyến đường Trường Sơn trong những năm chống
Mỹ.
- Ông là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ các nhà
thơ trẻ trưởng thành từ cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước.
- Thơ Phạm Tiến Duật tập trung thể hiện hình ảnh thế hệ trẻ
trong cuộc kháng chiến chống Mĩ qua các hình tượng người lính
và cô thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn.
- Tác phẩm chính: Trường Sơn Đông Trường Sơn Tây, Gửi em
cô thanh niên xung phong, Lửa đèn, Bài thơ về tiểu đội xe không
kính…
- Năm 2001, ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học
Phạm Tiến Duật (1941 - 2007)
nghệ thuật.

Tác phẩm
Hoàn cảnh sáng tác: Sáng tác năm
1949, khi cuộc kháng chiến chống Mĩ ở
giai đoạn ác liệt và in trong tập Vầng
trăng quầng lửa, đoạt giải nhất cuộc thi
thơ báo Văn nghệ (1969)

- Thể thơ: Tự do
- PTBĐ chính: Biểu cảm

Bố cục: 3 phần
2 khổ đầu

Tư thế hiên ngang ra trận của
những người lính lái xe tiểu đội
xe không kính.

4 khổ tiếp theo

Tinh thần dũng cảm, lạc quan
của những người lính

Khổ cuối

Ý chí quyết tâm chiến đấu vì
miền Nam

Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời

Ý nghĩa nhan đề bài thơ
Bài thơ có một nhan đề khá dài, tưởng như có chỗ thừa
nhưng chính nhan đề ấy lại thu hút người đọc ở cái vẻ lạ, độc
đáo của nó. Nhan đề bài thơ đã làm nổi bật rõ hình ảnh của
toàn bài: những chiếc xe không kính. Hình ảnh này là một sự
phát hiện thú vị của tác giả, thể hiện sự gắn bó và am hiểu
của nhà thơ về hiện thực đời sống chiến tranh trên tuyến
đường Trường Sơn.Nhưng vì sao tác giả còn thêm vào nhan
đề hai chữ “Bài thơ”? Hai chữ “bài thơ”nói lên cách nhìn,
cách khai thác hiện thực của tác giả: không phải chỉ viết về
những chiếc xe không kính hay là cái hiện thực khốc liệt của
chiến tranh, mà chủ yếu là Phạm Tiến Duật muốn nói về chất
thơ của hiện thực ấy, chất thơ của tuổi trẻ Việt Nam dũng
cảm, hiên ngang, vượt lên những thiếu thốn, gian khổ,khắc
nghiệt của chiến tranh. 

Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi.
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,

kính
- xe
không

đèn
mui

- Vì: Bom giật,
bom rung …

 Tả thực, điệp ngữ, liệt
kê, giọng thản nhiên, lời
thơ mang tính khẩu
ngữ, hình ảnh độc đáo:
Đoàn xe trần trụi, biến
dạng, gợi sự tàn phá
khốc liệt của hiện thực
chiến tranh.

2. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe

a) Tư thế
- Điệp ngữ, liệt kê, đảo
ngữ.
Phong thái ung dung, hiên
ngang đường hoàng, chủ
động .
- … ung dung …
- Nhìn
đất, trời, thẳng
gió … xoa mắt …
con đường …
sao trời, cánh chim

b) Tinh thần, thái độ của những người lính
- Điệp cấu trúc, giọng thơ
ngang tàng, nghịch ngợm,
hình ảnh độc đáo :
Tinh thần lạc quan,
dũng cảm, bất chấp khó
khăn, coi thường gian khổ,
hiểm nguy.

- … ừ thì có bụi ...
- … cười ha ha.
- … ừ thì ướt áo..
- … gió lùa khô mau thôi.

c) Tình đồng đội của những người lính

Tình đồng chí gắn bó
keo sơn, yêu thương,
chia sẻ, cùng chung lí
tưởng.

+ Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi …
+ Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
+ Võng mắc chông chênh đường xe
chạy...

d) Ý chí chiến đấu
- “ …một trái tim” là
một biểu tượng đa
nghĩa, sử dụng phép
hoán dụ .
 Khát vọng giải phóng
miền Nam, thống nhất Xe vẫn chạy vì miền
đất nước.
Nam phía trước:

Chỉ cần trong xe có một
trái tim.

. Phân tích

1. Hình ảnh những chiếc xe không kính
2. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe
a) Tư thế
b) Tinh thần, thái độ
c) Tình đồng đội
d) Ý chí chiến đấu
. Tổng kết

Thủ pháp đối lập tương phản
Không có kính, đèn,
mui, thùng xe xước
Thiếu thốn
về vật chất
Sức hủy diệt
ghê gớm của
chiến tranh

><

Có một trái
tim

><

Giàu có tinh
thần

><

Sức mạnh tinh
thần, khí phách
hào hùng của
dân tộc

BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH

Nghệ thuật
Đậm chất hiện
thực, nhiều câu
văn xuôi, giọng
điệu ngang tàng,
tinh nghịch,
hình ảnh
thơ độc đáo

Hình ảnh những
chiếc xe không kính

Tư thế
ung
dung
hiên
ngang

Hình ảnh những
người chiến sĩ lái xe

Tinh thần Tình cảm
bất chấp
đồng đội
hiểm nguy gắn bó,
dũng
yêu
cảm
thương
lạc quan
sôi nổi

Ý chí
quyết
tâm
vì miền
Nam

Ý nghĩa:
nghĩa Bài thơ ca ngơi người chiến sĩ
lái xe Trường Sơn dũng cảm, hiên ngang,
tràn đầy niềm tin chiến thắng trong thời kì
chống Mĩ Xâm lược.
* Ghi nhớ SGK/133

1/ Hai tác phẩm Đồng chí và Bài thơ tiểu đội xe không kính giống
nhau ở điểm nào?
A/ Cùng viết về đề tài người lính.
B/ Cùng viết theo thể thơ tự do.
C/

Cả A và B đều đúng.

2/ Những chiến sĩ lái xe Trường Sơn có phẩm chất gì?
A/ Lạc quan, dũng cảm,tinh thần đồng đội sâu sắc
B/ Lạc quan, coi thường hiểm nguy, liều lĩnh
C/ Vui nhộn ,tinh nghịch, dũng cảm

3/ Nghệ thuật đặc sắc của bài thơ trên là gì?
A/ Ngôn ngữ chân thực, tÝnh khẩu ngữ, nhiều hình ảnh thơ đẹp
B/ Giọng điệu trẻ trung, sôi nổi
C/ Bao gồm cả A và B
4/Hình ảnh Những chiếc xe không kính nói lên điều gì?
A/ Tinh thần bất chấp khó khăn của người chiến sĩ lái xe
B/ Sự khó khăn, thiếu thốn của bộ đội ta thời chống Mỹ
C/ Sự khốc liệt của chiến trường thời chống Mỹ

So sánh hai bài thơ
Đồng chí và Bài thơ về tiểu đội xe không kính
Nét riêng

Điểm chung
- Cùng phải chịu
những khó khăn
gian khổ ở chiến
trường.
- Cùng có ý chí,
nghị lực, niềm
tin, lí tưởng và
tinh thần yêu
nước; có tình
đồng chí, đồng
đội gắn bó, keo
sơn.

Đồng chí
Những người
nông dân mặc áo
lính, thời kì đầu
cuộc kháng chiến
chống pháp với
vẻ đẹp, giản dị,
tình cảm chân
thành, chất phác,
mà sâu sắc.

Bài thơ về tiểu đội
xe không kính
Những chiến sĩ
lái xe trong thời
kì chống Mĩ, trẻ
trung hồn nhiên,
hóm hỉnh, tươi
tắn, ngang tàng,
dũng cảm

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
1. Học thuộc lòng bài thơ. Nắm nội dung, nghệ thuật,
ý nghĩa bài thơ.
2. Chuẩn bị bài mới: Tổng kết về từ vựng