BỒNG CHANH ĐỎ

Khởi động

Chim sáo

Chim Bồng chanh đỏ

Chim sẻ

Chim sâu

Bồng chanh (danh pháp hai phần: Alcedo
atthis), còn có tên gọi chim bói cá sông, là một
loài chim bói cá nhỏ với 7 phân loài phân bố
rộng rãi dọc khắp đại lục Á-Âu, Bắc Phi và
một số đảo thuộc châu Đại Dương. Nơi sinh
sống của loài này là rộng, nhưng di cư đến các
khu vực không đóng băng trong mùa đông.

Theo em, chúng ta có nên nuôi nhốt các loài
động vật hoang dã hay không? Vì sao?
Chúng ta không nên nuôi nhốt các loài động
vật hoang dã. Vì không phải giống loài động
vật nào cũng phù hợp với môi trường của con
người hay những hộ gia đình xung quanh sẽ
làm ảnh hưởng tới sức khỏe, bản năng và thần
kinh của động vật.

BỒNG CHANH ĐỎ

1. Giới thiệu tri thức ngữ văn:

Bên cạnh cốt truyện, nhân vật, người kể chuyện, lời kể, thể loại truyện
còn có những yếu tố quan trọng như:
+ Nhân vật chính: Là nhân vật quan trọng nhất của truyện, có những
hành động, quyết định tác động đến cốt truyện và diễn tiến các sự kiện
trong truyện, thể hiện rõ nhất tư tưởng, chủ đề truyện.
+ Chi tiết tiêu biểu: Là những chi tiết chọn lọc, có giá trị biểu đạt và
thẩm mĩ vượt trội trong truyện.
+ Tư tưởng của tác phẩm văn học:
Là sự nhận thức, lý giải và thái độ của tác giả đối với toàn bộ nội dung
tác phẩm cũng như vấn đề cuộc sống mà con người đặt ra trong tác
phẩm.

BỒNG CHANH ĐỎ

I. Giới thiệu tri thức ngữ văn:
II. Trải nghiệm cùng văn bản:
1. Đọc - hiểu chú thích:
2. Tác giả, tác phẩm:
a. Tác giả:
b. Tác phẩm:
3. Tóm tắt:
III. Suy ngẫm và phản hồi:
1. Nhân vật Hoài

Liệt kê các chi tiết miêu tả hành động, tình cảm, suy nghĩ
của nhân vật Hoài trong các thời điểm:
– Khi vợ chồng bồng chanh đỏ mới đến ở đầm nước.
– Khi đi bắt chim bằng chanh đỏ với anh Hiền trong đêm.
– Khi ra đầm nước một mình sau sự kiện anh Hiền trả
chim bổng chanh về tổ cũ.
Từ những chi tiết đó, em có nhận xét gì về sự chuyển biến
trong tình cảm và nhận thức của nhân vật Hoài?

Hoàn cảnh

Chi tiết miêu tả nhân vật Hoài
Hành động

Khi vợ chồng bồng chanh đỏ
mới đến ở đầm nước.
Khi đi bắt chim bồng chanh đỏ
vói anh Hiền trong đêm

sự kiện anh Hiền trả chim
bồng chanh về tổ cũ.

Suy nghĩ

Ngày nào cũng ra
đầm nước ngắm nhìn.

Say mê vẻ đẹp của
bồng chanh đỏ.

Bồng chanh đỏ là
giống chim quý.

- Sẵn sàng lội xuống
bùn.

- Hồi hộp, lo lắng khi
tham gia bắt chim.

Đi bắt chim quý để
được sở hữu chúng.

- Thò tay vào tổ bắt
chim.

- Tức giận anh Hiền
vì thả chim bồng
chanh về lại tổ.

- Vuốt ve chú chim
khi bắt được nó.

Khi ra đầm nước một mình sau

Tình cảm

Nhận xét

Lén anh Hiền đi bắt
chim bồng chanh một
mình.

- Hào hứng với kế
hoạch riêng (đi bắt
chim một mình để
khoe với lũ bạn).
- Thương chim bồng
chanh vì phải sơ tán
khỏi tổ.

Có thể quay trở lại
bắt chim bồng chanh
đỏ.

(về sự chuyển biến
của Hoài)
- Về mặt nhận thức:
Chú bé Hoài đã
chuyển từ mong
muốn sở hữu giống
chim quý hiếm đến
việc tôn trọng cuộc
sống tự do của vợ
chồng bồng chanh đỏ.
- Về mặt tình cảm:
Chú bé Hoài chuyển
từ tình yêu ích kỉ đối
với chim bồng chanh
sang tình cảm vị tha,
lo lắng, biết cầu mong
điều tốt đẹp cho gia
đình bồng chanh đỏ.

So sánh hai nhân vật: Hiền và Hoài.
* Giống:
 Về tình cảm: Đều yêu mến chim bồng chanh đỏ.
 Về suy nghĩ: Đều có ý định ban đầu là bằng mọi
cách phải sở hữu được loài chim quý này.

* Khác

Hiền

- Chín chắn, chững chạc và ý thức về việc
tôn trọng quyền tự do của chim bồng
chanh trước chú bé Hoài.
Anh chính là người phân tích để Hoài
hiểu tại sao không nên bắt chim về nhà
nuôi.
- Hiền có hành động quyết liệt trong việc
ngăn cản Hoài bắt chim bồng chanh lần
thứ 2. Đó là hành động bảo vệ dựa trên sự
yêu thương và hiểu biết.

Hoài
 

Trẻ con. Chưa ý thức được
việc tôn trọng quyền tự do
của chim bồng
chanh.

2. Chi tiết tiêu biểu:
Chi tiết tiêu biểu

Ý nghĩa, tác dụng

Anh Hiền trả lại chim bồng chanh
vào tổ sau khi bắt được.

- Thể hiện tính cách chín chắn của nhân vật, nhận thức
được sự sai trái của hành động bắt chim.

Anh Hiền ngăn Hoài bắt lại
chim bồng chanh lần hai.

- Chi tiết cho thấy lòng nhân hậu, biết nhận sai của
chú bé Hoài.

Hoài thầm trò chuyện cùng với chim
bồng chanh sau khi biết chúng phải
bỏ tổ mà đi.

- Chi tiết gây nên thái độ chống đối ngầm của Hoài,
thúc đẩy sự kiện Hoài một mình đi bắt chim bồng
chanh.

- Chi tiết hóa giải mâu thuẫn giữa hai anh em Hiền –
Hoài.
- Chi tiết thể hiện tình yêu thương của Hoài dành cho
loài chim bồng chanh.
- Chi tiết cũng chứa đựng niềm hi vọng. Hi vọng chim
bồng chanh về lại tổ cũ với cuộc sống ấm êm để hai
anh em không còn ân hận vì trót phá tổ của chúng.

3. Tổng kết:
- Nghệ thuật: Sử dụng ngôn từ giản dị, thân thuộc. 
- Nội dung: Tác phẩm kể về kỉ niệm đáng nhớ thời thơ ấu
của cậu bé Hoài cùng người anh trai tên Hiền, hai anh em
đều là những người rất thích và luôn tìm tòi, khám về thế
giới của các loài chim. Qua đây ta có thể thấy hai anh em
Hiên và Hoài là những người rất yêu thương động vật, đồng
thời tác giả cũng muốn gửi gắm tới độc giả thông điệp: Hãy
biết yêu thương, trân trọng và đừng làm tổn hại tới động
vật, bởi chúng cũng giống con người, cũng biết đau, biết
buồn, biết cả tổn thương.

LUYỆN TẬP

Chủ đề của truyện này là gì? Nêu một vài căn cứ giúp em xác định chủ đề.
- Chủ đề của truyện Bồng chanh đỏ là: tình yêu thương và sự tôn trọng quyền sống tự do đối với loài vật.
- Căn cứ để xác định chủ đề:
+ Sự kiện: phát hiện chim bồng chanh, đi bắt giống chim quý, trả chim về tổ cũ, lén đi bắt chim một mình, mong
ước cuộc sống yên ổn cho gia đình chim bằng chanh đỏ.
+ Nhân vật và mối quan hệ giữa nhân vật với hoàn cảnh và các nhân vật khác: chủ bé Hoài trong mối quan hệ
với không gian làng quê, với đầm sen thơ mộng, nơi sinh sống của giống chim quý, mối quan hệ giữa Hoài với
anh trai (người truyền cho cậu bé tình yêu, niềm say mê các giống chim quý hiếm), với những người xung
quanh (lũ bạn cũng say mê chim bồng chanh).
+ Chi tiết và mối quan hệ giữa các chi tiết: nhan đề Bồng chanh đỏ và mối quan hệ giữa nhan đề này với một
loạt các chi tiết như phát hiện ra chim bồng chanh, đi tìm bắt chim, háo hức vì bắt được chim quý, thả chim về
tổ cũ, lén bắt lại chim và thái độ, cách ứng xử của các nhân vật sau khi nhận thức được vấn đề (yêu thương, tôn
trọng, bảo vệ, mong muốn điều tốt đẹp cho chim bồng chanh).
+ Điểm nhìn, ngôi kể, cách kể chuyện: nhân vật Hoài – một nhân vật trong truyện – kể lại câu chuyện của anh
em minh. Ngôi kể thứ nhất này tạo nên cách nhìn chủ quan, nhiều cảm xúc, suy nghĩ và điểm nhìn trong sáng,
chân thực của một chủ bé nông thôn tinh nghịch nhưng nhân hậu, biết nhận lỗi và sửa sai.

VẬN DỤNG
Lời nhắn nhủ của chú bé Hoài dành cho vợ chồng bồng chanh đỏ ở cuối
truyện gọi cho em suy nghĩ gì về cách ứng xử của con người với loài vật?
Viết khoảng năm câu để trả lời câu hỏi này.
Lời nhắn nhủ chân thành của chú bé Hoài dành cho vợ chồng bồng chanh
đỏ ở cuối truyện đã thể hiện sự hối hận, mong chờ và tình yêu thương sâu
sắc của chú dành cho loài chim này. Chú bé Hoài đã từng khao khát loài
chim này bằng được và chỉ muốn giữ cho riêng mình. Nhưng nhờ anh Hoài
giải thích, cậu đã hiểu chuyện và tôn trọng sự tự do của loài chim. Cậu bé
vừa nhớ vừa thương hai vợ chồng chim nhỏ. Cậu cũng học được bài học
lớn về tình yêu, đó là khi yêu thích một điều gì đó hay một ai đó, cần khiến
điều đó tốt đẹp hơn, hạnh phúc hơn chứ không phải khư khư giữ cho riêng
mình. Chiếm hữu luôn là ích kỷ chỉ biết mình, tình yêu thương là phải biết
cho đi thay vì đòi hỏi nhận lại.

Nhận xét, dặn dò:
 Đối với bài học tiết này:
Ôn tập bài: ĐỌC VĂN BẢN “BỒNG CHANH ĐỎ” Đỗ Chu
- Xác định được đề tài và người kể chuyện ngôi thứ nhất.
- Nhận biết được các chi tiết miêu tả hai nhân vật: Hiền và
Hoài ( cử chỉ, hành động, lời nói, cảm xúc và suy nghĩ).
- Tìm và phân tích chi tiết tiêu biểu để khái quát tính cách
nhân vật và cảm nhận về chủ đề của truyện.
- Biết kết nối văn bản với trải nghiệm cá nhân.

 Đối với bài học tiết sau:
Đọc và tìm hiểu bài: VĂN BẢN 2: BỐ CỦA XI-MÔNG
- Nội dung bao quát của văn bản; Các chi tiết tiêu biểu, đề tài, câu
chuyện, nhân vật trong tính chỉnh thể của tác phẩm.
- Chủ đề, tư tưởng, thông điệp mà VB muốn gửi đến người đọc thông
qua hình thức nghệ thuật; phân tích được một số căn cứ để xác định chủ
đề.
- Nội dung phản ánh và cách nhìn cuộc sống, con người của tác giả trong
VB văn học; hiểu mỗi người đọc có thể có cách tiếp nhận riêng đối với
một VB văn học; biết tôn trọng và học hỏi cách tiếp nhận của người
khác.