BỨC TRANH CỦA EM GÁI TÔI
(Tạ Duy Anh)

HƯỚNG DẪN ĐỌC VĂN BẢN
- Từ đầu … “có vẻ vui lắm”: đọc giọng to, rõ ràng, giọng
khinh khỉnh, xem thường em gái
- “Kể từ hôm đó… với cháu”: giọng bực bội, khó chịu.
- Đoạn còn lại: giọng ngỡ ngàng, xúc động

Các sự việc chính trong truyện:
1. Người anh gọi em gái là Mèo vì luôn tự bôi
bẩn lên mặt.
2. Phát hiện em tự chế thuốc vẽ, bí mật theo
dõi.
3. Chú Tiến Lê phát hiện ra tài năng của KP ,
mọi người vui mừng, người anh buồn bực,
ghen tị …với em.
4. Kiều Phương tham gia trại thi vẽ Quốc tế
đoạt giải nhất.
5. Người anh ngỡ ngàng hãnh diện và xấu hổ
khi đứng trước bức tranh “Anh trai tôi” do em
gái vẽ.

1.Tác giả
- Tên thật Tạ Viết Đãng
- Ông viết cho thiếu nhi
luôn mộc mạc, gần gũi
phù hợp với tâm lí trẻ
thơ

Tạ Duy Anh (1959)

MỘT SỐ TÁC PHẨM CỦA TẠ DUY ANH

2. Tác phẩm
- Xuất xứ: Truyện “Bức tranh của em gái tôi” đạt
giải Nhì trong cuộc thi viết “Tương lai vẫy gọi” do
báo Thiếu niên tiền phong tổ chức.
- Thể loại: Truyện ngắn
- PTBĐ chính: Tự sự
- Ngôi kể: thứ nhất (tôi), qua
lời kể (người anh).
 

P 1: từ đầu -> “phát huy tài năng”:
tài năng hội họa của Kiều Phương
được phát hiện

BỐ
CỤC

P 2: tiếp đến -> “đi nhận giải”: sự
thay đổi trong tình cảm của người
anh đối với Kiều Phương
P 3: còn lại: người anh nhận ra
nhược điểm của mình, hiểu tình
cảm và lòng nhân hậu của em gái

HĐCĐ-4' báo cáo, chia sẻ
H: Tìm chi tiết nói về Kiều Phương: Ngoại hình,
tính cách; Sở thích; Tình cảm dành cho gia đình,
mọi người. Nhận xét về biện pháp nghệ thuật?
Qua đó em có nhận xét gì về nhân vật Kiều
Phương?

* Ngoại hình, tính cách:
- Tên là Kiều Phương
- Anh trai đặt cho biệt hiệu là Mèo bởi vì khuôn
mặt luôn bị chính nó bôi bẩn.
- Dùng tên Mèo để xưng hô với bạn bè thật vui
vẻ.
- Hay lục lọi các đồ vật
-> Hồn nhiên vô tư, trong sáng và đáng yêu.

* Sở thích: Yêu thích vẽ
- Em tự chế thuốc vẽ bằng những vật liệu sẵn có
trong nhà từ cái Xoong nồi..
- Mọi thứ trong nhà đều được đưa vào tranh: cái bát
múc cám lợn cũng trở nên ngộ nghĩnh, con mèo
vằn vào tranh to hơn cả con hổ nhưng nét mặt lại vô
cùng dễ mến…
-> Là cô bé say mê nghệ thuật, có tài năng hội
hoạ đáng khâm phục.

* Tình cảm dành cho gia đình, mọi người.
- Vui vẻ chấp nhận biệt hiệu “mèo” anh tặng.
- Dễ thân với bé Quỳnh, chú Tiến Lê (hoạ sĩ).
- Bị anh mắng vô cơ nhưng không khóc hay cãi lại.
- Đi thi vẽ tranh – vẽ về anh trai bằng tất cả tình
yêu thương.
- Được giải, ôm cổ anh chia vui.
-> Vui vẻ sống cởi mở chan hoà với mọi người.
 



- Nghệ thuật miêu tả: Quan sát tinh tế,
lựa chọn hình ảnh tiêu biểu. Sử dụng
ngôn ngữ trong sáng, dễ hiểu.
- Kiều phương là cô bé hồn nhiên vô tư,
đáng yêu, có tài năng hội họa, có tấm lòng
trong sáng, khoan dung, độ lượng.

Nhân vật người anh hiện lên qua diễn biến tâm trạng trong
ba tình huống:
- Trong cuộc sống hàng ngày
- Khi tài năng hội họa của em gái được phát hiện.
- Khi đứng trước bức tranh của em gái

Chú ý đoạn văn từ đầu đến “ có vẻ vui lắm”
HĐCN 2p – thực hiện yêu cầu sau
Hỏi. Tìm những chi tiết thể hiện cách cư xử của người anh
với Kiều Phương trong cuộc sống hàng ngày.

- Gọi em là Mèo
- Khó chịu với tính hay lục lọi của em
- bắt gặp nó…trông rất sợ. Trời ạ, thì ra nó chế
thuốc vẽ…quyết định bí mật theo dõi em.
=> Coi việc mày mò, tự chế tạo màu vẽ là trò nghịch
ngợm của trẻ con.

HĐCĐ 3p – thực hiện yêu cầu bên dưới, đại diện trình bày,
chia sẻ
1) Nhận xét giọng kể chuyện và nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân
vật người anh của tác giả trong đoạn văn.
2) Em thấy thái độ của người anh đối với em gái trong cuộc
sống thường ngày như thế nào?

HĐCĐ 3p – thực hiện yêu cầu bên dưới, đại diện
trình bày, chia sẻ
1) Nhận xét giọng kể chuyện và nghệ thuật miêu tả
tâm lí nhân vật người anh của tác giả trong đoạn văn.
2) Em thấy thái độ của người anh đối với em gái trong
cuộc sống thường ngày như thế nào?
- Nghệ thuật: Giọng kể tự nhiên, chân thực, miêu tả
tâm lí phù hợp lứa tuổi

HƯỚNG DẪN HỌC BÀI
- Bài cũ: Nắm được nét chính về tác giả, tác phẩm;
học phần đã phân tích.
- Bài mới: Chuẩn bị nốt phần còn lại
+ Tìm chi tiết thể hiện diễn biến tâm trạng của
người anh khi tài năng của Kiều Phương được phát
hiện và khi đứng trước bức tranh của em gái.
+ Nhận xét nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật của
tác giả. Từ đó em hiểu thêm điều gì về người anh?
+ Em có cảm nhận gì về Kiều Phương. Điều gì
khiến em yêu mến nhân vật này?

Miêu tả diễn biến tâm lí nhân vật thông qua suy nghĩ, lời
nói, hành động rất chân thực, phù hợp với lứa tuổi.
+Tác
Ng­giả
ưChú
ờilàm
anh
ý từ
cảm
“bật
Nhưng
thấy
mọi
bíbất
mật”
tài,bực,
đến
bị đẩy
“mặc
nhận
racảm,
ngoài,
giải”
ngồi
nổi
tâmmình
trạng
buồn
ghen
tị
bên
bàn
chỉ
– thực
muốn
hiện
gục
xuống
cầu,khóc.
trìnhvềbày,
xenHĐCĐ
lẫn học
sự3pcảm
phục
củayêu
người
anh
tài chia
năngsẻcủa em
1.
=>
Tìm
Mặcchi
cảm,
tiếttựthể
ti hiện tâm trạng người anh khi thấy tài
gái.
năng
+ Không
của thân
em gái
với được
em như­
phát
trước,
hiệnhay
và cáu
khẳng
giậnđịnh.
gắt gỏng
Tại sao
với
người
em anh lại có thái độ không thân thiện với em?
2.
+ Nhận
Xem trộm
xét NT
tranh,
kể chuyện,
lén trút ra
cách
mộtmiêu
tiếngtảthở
tâm
dàilí nhân vật của
tác
+ Đẩy
giảem
trong
ra (không
đoạn chia
văn. sẻQua
niềmđóvui)
em thấy tâm trạng của
người
=> Ghen
anhghét,
lúc này
đố kị
ntn?
với tài năng của em gái.

Khi đứng tr­ước bức tranh của em gái.
 HĐN 2, 4', tìm hiểu đoạn truyện “Trong gian phòng … rất
mơ mộng nữa” (sgk/69), trả lời các câu hỏi:
1. Tìm những chi tiết miêu tả bức chân dung Kiều Phương vẽ.
2. Qua bức tranh cho thấy trong cái nhìn của KP, người anh là
một người như thế nào?

Bức tranh “Anh trai tôi”: Trong tranh, một chú bé
đang ngồi nhìn ra cửa sổ, nơi bầu trời trong xanh.
Mặt chú bé toả ra một thứ ánh sáng rất lạ. Toát lên
từ cặp mắt, t­ư thế ngồi của chú không chỉ sự suy tư­
mà còn rất mơ mộng nữa.

Nhân vật trong tranh thật đẹp: Cặp mắt suy t­ư, mơ mộng,
ánh mắt toả ánh sáng lạ. Đó là ánh sáng của lòng mong ­ước,
của sự mộng mơ của một tâm hồn trẻ thơ trong sáng. Cô bé
vẽ anh trai với tất cả TY thương và sự quý mến đối với anh
trai.
=> Trong cái nhìn và bức tranh của KP, người anh là một
người tuyệt vời, mang một vẻ đẹp trong sáng, hoàn hảo.

Tâm trạng của người anh
- +Chú
ý phần
cònng­
lại
- HĐCĐ
trảtay
lời câu
Giật
sững
ười,
bám 3pchặt
mẹ.hỏi
Thoạt tiên
1.ngỡ
Tìm
chi
hiện
tâm
trạng
khi
đứngtế
Tác
giảtiết
miêu
tả
diễn
biến
tâm
lí sâu
sắc,
tinh
ngàng
rồithể
đến
hãnh
diện,
saungười
đó
làanh
xấu
hổ.
trước
bức tranh
em đã
gái.thức tỉnh, nhận ra phần hạn
cho
anh
+ Tựthấy
hỏi:người
Tôi của
hoàn
hảo
đến thế kia ­?
2. Cách miêu tả tâm trạng người anh trong đoạn văn của tg
chế
của nh­
mình
và
hiểu
được
tấm chữ…,
lòng
nhân
hậu,
+ gìNhìn
ưEm
thôi
miên
muốn
có
đặc biệt.
hiểu
thêmvào
điềudòng
gì trong
diễn biến
tâm
rộng
lượng
của
em gái.
khóc.của
trạng
người
anh?

 => Nhận ra khuyết điểm của mình, hiểu được
tâm hồn, tình cảm của người em.

Tại sao người anh có tâm trạng “ngỡ ngàng” rồi đến
“hãnh diện” và “xấu hổ”?
- Ngỡ ngàng: ngạc nhiên vì bức tranh lại vẽ chính cậu, điều
không ngờ được là hình ảnh của mình qua cái nhìn của em
gái "Trong tranh là một chú bé thơ mộng nữa".
- Hãnh diện: vì thấy mình hiện ra với những nét đẹp hoàn
hảo trong tranh của em gái.
- Xấu hổ: là do tự nhận ra sự nhỏ nhặt, ghen tị, ích kỉ của
mình, thấy mình không được xứng đáng như vậy trong bức
tranh của em gái.
=> Nhận ra tấm lòng nhân hậu, trong sáng của em gái.
Đồng thời nhận ra khuyết điểm, thói ích kỉ, đố kị của
mình.

Nhân vật Kiều Phương
HĐN 2, 4', chú ý đoạn đầu văn bản, trả lời câu hỏi:
1. Tìm những chi tiết giới thiệu về Kiều Phương.
2. Người anh đối xử với em nghiêm khắc, khắt khe nhưng
Kiều Phương vẫn có thái độ như thế nào đối với anh trai?
3. Em thấy KP là người như thế nào?
Đại diện nhóm báo cáo, chia sẻ.

+ Hay bôi bẩn lên mặt, hay lục lọi đồ đạc của người
khác.
Kiều Phương là một cô bé hồn nhiên, trong sáng,
+hiếu
Vui động,
vẻ chấp
biệt danh
Mèo
cónhận
tài năng
hội họa
và giàu lòng nhân
+hậu.
Thích tự chế màu, ham mê vẽ tranh
+ Mặc dù bị ngư­ời anh đối xử nghiêm khắc nhưng
KP vẫn coi anh là ng­ười thân nhất.

III. Tổng kết
- Nghệ thuật: Truyện kể theo ngôi thứ nhất
kết hợp miêu tả tinh tế diễn biến tâm lí nhân
vật.
- Nội dung: Truyện thể hiện tình cảm trong
sáng hồn nhiên và lòng nhân hậu của người
em gái đã giúp người anh nhận ra phần hạn
chế của chính mình.

IV. Luyện tập
Bài tập 1: Viết một đoạn văn thuật lại tâm trạng của
người anh trong truyện khi đứng trước bức tranh được
giải nhất của em gái?
Bài tập 2: Khái quát nội dung văn bản bằng sơ đồ tư
duy (Dựa vào phần III)

Hướng dẫn học bài
Bài cũ:
+ Tóm tắt được văn bản
+ Nắm đươc nghệ thuật, nội dung chính của truyện.
+ Phân tích được nhân vật người anh và người em.
Bài mới: soạn bài: Điều không tính trước ( Đọc kĩ
văn bản, tóm tắt truyện, tìm hiểu tác giả, tác phẩm,
trả lời các câu hỏi trong SGK)

II - Tìm hiểu văn bản:
Nhân vật người anh hiện lên qua diễn biến tâm
trạng trong các thời điểm.

Tâm trạng của người

a. Trong cuộc sống thường
-Trong cuộc sống hàng ngày
ngày với em
trước
-(Từ
Đặt
biệt cho
danhđến
cholúc
emthấy
gái là
Mèo.
em gái tự chế màu vẽ.

anh được thể hiện rõ

-Khi
Bí mật
tài năng
theo dõi
hội em,
họa coi
củađó
em
là trò nghịch ngợm.
gái được phát hiện.
-=>
Khi
đứng
trướcthiếu
bức tranh
Coi
thường,
thiện cảm
với
emgiải
gái.nhất của em gái
được
trong phòng trưng bày.

nhất qua những thời
điểm nào?

Qua đó cho thấy người anh
có thái
độsống
gì với
em ngày,
gái? thái
Trong
cuộc
hàng
độ của ngừoi anh đối với em gái
Kiều Phương thế nào?

b) Khi tài năng của em gái được
phát hiện.
- Mọi người ngạc nhiên, vui
mừng, sung sướng.
- Anh không vui vì ghen tị.
- Diễn biến tâm trạng người anh:
+ Lúc đầu: cho mình hơn hẳn em, tò
mò xem tranh.
+ Thở dài , gắt gỏng, xét nét vô cớ với
em.
HãyQua
tìmtài
những
chi
diễn
Khi
năng
củatiết
gáiđótả
Còn
người
raem
sao?
những
hành
động
Trong
buổianh
triển
lãm
tâmcủa
trạng
người
anh
đối
với
được
phát
hiện
thì
mọi
người
anh
đã
nói
lên
tranh người anh có thái
em?gì?độ gì?
người có
điều
+ Miễn cưỡng đi xem tranh triển
độ thái
gì?
lãm của em.
=>Tự ti, ghen ghét, đố kị với em gái.

c) Khi đứng trước bức chân dung đẹp.
- Giật sững người.
- Ngỡ ngàng.
Tìm những từ ngữ miêu tả
- Hãnh diện, tự hào.
- Xấuthái
hổ muốn
khóctrạng của
độ và tâm
người
đứng trước
- Nhìn
nhưanh
thôikhi
miên.
bức
- Câu
nóichân
thầmdung đẹp của
mình?
=> Nhận ra khuyết điểm của
mình, hiểu được tâm hồn, tình
cảm của người em.

Bức chân dung của chú bé
được miêu tả như thế nào?
Tại sao tác giả lại để cho bức
tranh cảm hoá, làm thay đổi
người anh?

c) Khi đứng trước bức chân dung đẹp.
- Giật sững người.
- Ngỡ ngàng.
- Hãnh diện, tự hào.
- Xấu hổ muốn khóc
- Nhìn như thôi miên.
- Câu nói thầm
=> Nhận ra khuyết điểm của
mình, hiểu được tâm hồn, tình
cảm của người em.
* Tóm lại : Ngôi kể thứ nhất Nhân
vật người anh có dịp bộc lộ tâm
trạng của mình. Anh luôn tự dằn
vặt, day dứt, mặc cảm, hổ thẹn,
ngạc nhiên, vui sướng, hãnh diện

Ngôi kể thứ nhất có
tác dụng gì ?

THẢO LUẬN

• Theo em nhân vật người anh đáng thương hay đáng
trách ? Vì sao ?
• Em rút ra được bài học gì trong cuộc sống qua nhân vật
người anh ?

• Người anh đáng trách nhưng cũng đáng cảm thông.
• Không nên ghen ghét, đố kị trước tài năng và sự thành
công của người khác mà cần phải tự cố gắng vươn lên.

2 – Nhân vật Kiều Phương
-Tính tình: hồn nhiên, hiếu động, có
niềm đam mê hội họa.
- Thái độ với người anh: yêu mến,
tôn trọng, tin tưởng người anh.
=> Tài năng sớm được khẳng định
nhưng không tự cao, tự đại, có tâm
hồn trong sáng và trái tim nhân hậu.

Theo
Trong
emtruyện
tài năng
này
hay
nhân
tấmvật
lòng
người
củaem
người
hiệnem
lênđã
những
cảm tính
hóa cách
đượcvàngười
tài năng
anhgì?
?

III. Tổng kết.
1. Nghệ thuật.
- Kể chuyện ở ngôi thứ nhất tạo nên sự chân thật cho câu chuyện.
- Miêu tả chân thực diễn biến tâm lí của nhân vật.
2. Nội dung.
- Tình cảm trong sáng, nhân hậu bao giờ cũng lớn hơn, cao đẹp hơn
lòng ghen ghét, đố kị.
- Đề cao vai trò của nghệ thuật, nghệ thuật có sức mạnh cảm hóa con
người.

Ghi nhớ: ( sgk tr35)

IV - Luyện tập

Bài tập 1: Viết một đoạn văn thuật lại tâm trạng của người anh
trong truyện khi đứng trước bức tranh được giải nhất của em gái?

HƯỚNG DẪN HỌC BÀI
- Học thuộc nội dung bài và ghi nhớ.
- Hoàn thiện các bài tập.
- Tóm tắt tác phẩm.
- Soạn văn bản: “Vượt thác” của tác giả Võ Quảng.