CHÀO CÁC EM HỌC SINH THÂN YÊU
Câu 1:
Câu 1: Em hãy nối thông tin cột A với B để có nhận định
đúng về các phương châm hội thoại?
A
B
1.Phương châm về lượng
2.Phương châm về chất
3.Phương châm quan hệ
4.Phương châm cách thức
5.Phương châm lịch sự
a.Nói đúng đề tài giao tiếp
e.Nói ngắn gọn, rành mạch
b.Tôn trọng đối tượng giao tiếp
c.Nói đủ nội dung
d.Nói có bằng chứng xác thực
1c-2d-3a-4e-5b
Câu 2: Những câu sau liên quan đến phương châm hội
thoại nào?
Kim vàng ai nỡ uốn câu
Người khôn ai nỡ nói nhau nặng lời.

b. Nói có sách, mách có chứng.

c. Nói gần nói xa chẳng qua nói thật.
Phương châm lịch sự
Phương châm về chất
Phương châm cách thức
Truyện cười: NÓI CÓ ĐẦU CÓ ĐUÔI
Một phú ông nọ có 1 anh đầy tớ tính rất bộp chộp, thấy gì nói nấy, gặp đâu nói đấy, chẳng có đầu có đuôi gì cả. Phú ông mới gọi anh đầy tớ đến mà dạy rằng:
Mày ăn nói chẳng có đầu có đuôi gì cả, người ta cười cho. Từ nay, muốn nói cái gì thì mày phải suy nghĩ cho kĩ xem cái đấy bắt đầu như thế nào rồi hãy nói nghe không?
Anh đầy tớ vâng dạ.
Một hôm phú ông mặc quần áo sắp sửa đi chơi, đang ngồi hút thuốc thì thấy anh đầy tớ đứng chắp tay trịnh trọng nói:
Thưa ông, con tằm nó nhả ra tơ. Người ta mang tơ đi bán cho người Tàu. Người Tàu đem dệt thành the rồi bán sang cho ta. Ông đi mua the về may thành áo. Hôm nay ông mặc áo, ông hút thuốc. Tàn thuốc nó rơi vào áo ông và áo ông đang cháy.
Phú ông giật mình nhìn xuống áo thì áo đã cháy to bằng bàn tay rồi.
Truyện cười: NÓI CÓ ĐẦU CÓ ĐUÔI
Một phú ông nọ có 1 anh đầy tớ tính rất bộp chộp, thấy gì nói nấy, gặp đâu nói đấy, chẳng có đầu có đuôi gì cả. Phú ông mới gọi anh đầy tớ đến mà dạy rằng:
Mày ăn nói chẳng có đầu có đuôi gì cả, người ta cười cho. Từ nay, muốn nói cái gì thì mày phải suy nghĩ cho kĩ xem cái đấy bắt đầu như thế nào rồi hãy nói nghe không?
Anh đầy tớ vâng dạ.
Một hôm phú ông mặc quần áo sắp sửa đi chơi, đang ngồi hút thuốc thì thấy anh đầy tớ đứng chắp tay trịnh trọng nói:
Thưa ông, con tằm nó nhả ra tơ. Người ta mang tơ đi bán cho người Tàu. Người Tàu đem dệt thành the rồi bán sang cho ta. Ông đi mua the về may thành áo. Hôm nay ông mặc áo, ông hút thuốc. Tàn thuốc nó rơi vào áo ông và áo ông đang cháy.
Phú ông giật mình nhìn xuống áo thì áo đã cháy to bằng bàn tay rồi.
Thành ngữ “nói có đầu có đuôi” liên quan đến phương châm hội thoại nào? Phương châm đó có được người đầy tớ tuân thủ không?
TIẾT 11: TIẾNG VIỆT
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
(tt)
TIẾT 11: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (tiếp)
I. Quan hệ giữa phương châm hội thoại với tình huống giao tiếp:
1) Ngữ liệu: sgk- 36.
Truyện cười: CHÀO HỎI
Anh chàng nọ ở nhà vợ tại một vùng quê, được người nhà dặn là phải luôn chào hỏi mọi người xung quanh.
Một hôm, anh ta ra đồng và thấy một người đang đốn cành trên một cây cao, liền ra dấu gọi.
Người kia dừng việc. Lật đật trèo xuống, hỏi:
Có chuyện gì thế?
Có gì đâu! Bác làm việc vất vả lắm phải không?
( Theo Truyện cười dân gian VN)
Câu hỏi của nhân vật chàng rễ có tuân thủ đúng phương châm lịch sự không? Tại sao?

Câu hỏi ấy có sử dụng đúng chỗ, đúng lúc không? Vì sao?

Từ câu chuyện trên em rút ra được bài học gì khi giao tiếp?
2) Kết luận: Ghi nhớ: sgk- 36.
II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại:
1) Ngữ liệu: sgk- 37.
Bài học: khi giao tiếp, không những tuân thủ các PCHT, mà còn phải nắm vững được đặc điểm của các tình huống giao tiếp như: Nói với ai? Nói khi nào? Nói ở đâu? Nói nhằm mục đích gì?
II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại:
Ngữ liệu 1/ 37
An: - Cậu có biết bơi không?
Ba: - Biết chứ! Thậm chí còn bơi giỏi nữa.
An: - Cậu học bơi ở đâu vậy?
Ba: - Dĩ nhiên là ở dưới nước chứ còn ở đâu.
Vi phạm phương châm
về lượng.
a.
Đoạn hội thoại giữa An và Ba
TIẾT 11: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (tiếp)
II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại:
Ngữ liệu 1/ 37
Vi phạm phương châm
về lượng.
a.
Truyện Lợn cưới áo mới
b.
Đoạn hội thoại giữa An và Ba
TIẾT 11: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (tiếp)
II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại:
Ngữ liệu 1/ 37
Vi phạm phương châm về lượng
a.
Truyện Lợn cưới áo mới
b.
Đoạn hội thoại giữa An và Ba
c.
Truyện Quả bí khổng lồ
Vi phạm phương châm về chất
TIẾT 11: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (tiếp)
II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại:
Ngữ liệu 1/ 37
Vi phạm phương châm về lượng
a.
Truyện Lợn cưới áo mới
b.
Đoạn hội thoại giữa An và Ba
c.
Truyện Quả bí khổng lồ
Vi phạm phương châm về chất
d. Ông nói gà bà nói vịt
Vi phạm phương châm quan hệ
e. Dây cà ra dây muống
Vi phạm phương châm cách
thức
f. Câu chuyện : Người ăn xin
Tuân thủ phương châm lịch sự
=> Nguyên nhân không tuân thủ PCHT: vô ý, vụng về trong giao tiếp
Từ các trường hợp trên em hãy cho biết: Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại là do đâu?
TIẾT 11: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (tiếp)
II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại:
Ngữ liệu 2/37
An: - Cậu có biết chiếc máy bay đầu tiên được chế tạo vào năm nào không?
Ba: - Đâu khoảng đầu thế kỷ XX
Câu trả lời của Ba không đáp ứng được nhu cầu thông tin như An mong muốn. =>Vi phạm phương châm về lượng
Vì Ba không biết chiếc máy bay đầu tiên được chế tạo vào năm nào. Để tuân thủ phương châm về chất người nói buộc phải nói một cách chung chung như vậy.
TIẾT 11: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (tiếp)
Câu trả lời của Ba có đáp ứng được yêu cầu của An mong muốn hay không? Trong tình huống này PCHT nào đã không được tuân thủ?
Vì sao Ba không tuân thủ phương châm hội thoại đã nêu?
Ngữ liệu 3/ 37
Phương châm về chất không được tuân thủ.
Phải ưu tiên cho một PCHT hoặc một yêu cầu khác quan trọng hơn.
Giả sử, có một người bệnh mắc
bệnh hiểm nghèo không thể cứu
chữa được nữa thì sau khi khám
bệnh xong, bác sĩ có nên nói thật
cho người bệnh biết không? Vì sao?
II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại:
- Không nên nói sự thật vì có thể khiến cho bệnh nhân hoảng sợ, tuyệt vọng.
TIẾT 11: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (tiếp)
Khi bác sĩ nói tránh đi để bệnh nhân yên tâm thì bác sĩ đã không tuân thủ PCHT nào?
Việc “nói dối” của bác sĩ có chấp nhận được không ?
Hãy tìm những tình huống giao tiếp khác mà phương châm đó cũng không được tuân thủ ?
II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại:
Ngữ văn 4/ 37
Tiền bạc chỉ là tiền bạc
Xét về nghĩa tường minh thì phương châm về lượng không được tuân thủ. Xét về nghĩa hàm ý thì phương châm về lượng vẫn được tuân thủ.


=> Muốn gây sự chú ý, để người nghe hiểu câu nói theo một hàm ý nào đó.
TIẾT 11: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (tiếp)
Khi nói “Tiền bạc chỉ là tiền bạc” thì có phải người nói không tuân thủ phương châm về lượng hay không? Phải hiểu ý nghĩa của câu này như thế nào?
II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại:
- Người nói vô ý,vụng về,thiếu văn hoá giao tiếp;
- Người nói phải ưu tiên cho một phương châm hội thoại hoặc một yêu cầu khác quan trọng hơn;
- Người nói muốn gây một sự chú ý,để người nghe hiểu câu nói theo một hàm ý nào đó.
TIẾT 11: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (tiếp)
Từ các ngữ liệu trên em hãy cho biết: Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại là do đâu?
2) Kết luận: Ghi nhớ sgk- 37.
* Vai trò, ý nghĩa của các phương châm hội thoại.
- Giúp việc giao tiếp thuận lợi, rõ ràng, đạt mục đích đề ra.
- Đảm bảo mối quan hệ giữa cá nhân và cá nhân trong quá trình giao tiếp.
* Phương châm hội thoại và tình huống giao tiếp
- Sử dụng phương châm hội thoại cần phù hợp với đặc điểm của tình huống giao tiếp. (Nói với ai?Nói khi nào?Nói ở đâu?Nói để làm gì?)
* Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại.
- Người nói vô ý,vụng về,thiếu văn hoá giao tiếp;
- Người nói phải ưu tiên cho một phương châm hội thoại hoặc một yêu cầu khác quan trọng hơn;
- Người nói muốn gây một sự chú ý,để người nghe hiểu câu nói theo một hàm ý nào đó.


TIẾT 11: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (tiếp)
III. Luyện tập:
Tình huống 1:
Một cậu bé 5 tuổi (chưa biết đọc) không thể nhận biết được cuốn Tuyển tập truyện ngắn Nam Cao để tìm quả bóng. Vì vậy câu nói của ông bố vi phạm phương châm cách thức.
Bài tập 1/ sgk/38
Tình huống 2:
Một cậu bé 5 tuổi (đã biết đọc chữ) thì có thể câu nói của ông bố tuân thủ phương châm cách thức.
III. Luyện tập:
- Thái độ của Chân, Tay, Tai, Mắt: bất hòa với lão Miệng.
- Lời nói: không tuân thủ phương châm lịch sự
Bài tập 2/ sgk/ 38
-> Việc không tuân thủ phương châm lịch sự là không phù hợp với tình huống giao tiếp. Vì khi khách đến nhà phải chào hỏi rồi mới nói chuyện. Ở đây những vị khách này có lời nói và thái độ thật hồ đồ, không có lí do chính đáng.
NẾU MUỐN THÀNH CÔNG
Hãy nắm chắc bí quyết của giao tiếp: PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI.
Hãy vận dụng các phương châm hội thoại một cách khéo léo, không cứng nhắc.
Chú ý đến tình huống giao tiếp.

BÀI THƠ
VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
-Phạm Tiến Duật-


Tiết 46
Văn bản:
I. Tỡm hi?u chung
II. Đọc hiểu văn bản
1. Đọc - Tìm hiểu chú thích
2. Nhan đề bài thơ
3. Phân tích
3.1. Hình ảnh những chiếc xe không kính
Hiện thực khốc liệt thời chiến tranh: bom đạn kẻ thù, những con đường ra trận để lại dấu tích trên những chiếc xe không kính.
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
1- Bài vừa học:
Nắm được nội dung bài học..
Hoàn thành tiếp các bài tập/ sgk/ 38

2- Bài sắp học: CÁCH DẪN TRỰC TIẾP, CÁCH DẪN GIÁN TIẾP/53.
- Thế nào là cách dẫn trực tiếp? VD?
- Thế nào là cách dẫn gián tiếp? VD?