Giáo viên dạy: Ngô Thị Thanh Thắm
Tổ: Ngữ Văn
Trường THPT Trương Định
NGUYỄN TRÃI (1380 – 1442 )
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Quốc âm thi tập
Gồm 254 bài thơ, là tập thơ Nôm sớm nhất
hiện còn.
Nội dung: Phản ánh vẻ đẹp con người
Nguyễn Trãi.
Nghệ thuật: Việt hóa và sáng tạo trong thể
thơ thất ngôn Đường luật của Trung Quốc.
Bố cục: 4 phần: Vô đề, Môn thì lệnh (thời
tiết), Môn hoa mộc (cây cỏ), Môn cầm thú (thú vật)
I. TÌM HIỂU CHUNG
2. Cảnh ngày hè ( Bảo kính cảnh giới – Bài 43)
Xuất xứ: Là bài thơ số 43, thuộc chùm thơ Bảo kính cảnh giới trong Quốc âm thi tập.
- Hoàn cảnh sáng tác: Thời gian ở ẩn.
- Chủ đề: Bộc lộ nỗi lòng, chí hướng của tác giả.
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
Đọc
Rồi hóng mát thuở ngày trường,
Hòe lục đùn đùn tán rợp giương.
Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ,
Hồng liên trì đã tiễn mùi hương.
Lao xao chợ cá làng ngư phủ,
Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương.
Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng,
Dân giàu đủ khắp đòi phương.
Cảnh
ngày
hè
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
2. Tìm hiểu chi tiết
a. Hình ảnh thi nhân:
Hòe lục đùn đùn tán rợp giương.
Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ,
Hồng liên trì đã tiễn mùi hương.
Lao xao chợ cá làng ngư phủ,
Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương.
b. Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên, cuộc sống
Rồi/hóng mát/ thuở ngày trường,
Rồi: rỗi rãi
Ngày trường: ngày dài
Hóng mát
Thi nhân có một ngày dài thư thái hóng mát
Mùa hè đến với …
Hoa phượng đỏ
Tiếng ve sầu
Những tia nắng vàng
Hoa bằng lăng tím,…
2. Tìm hiểu chi tiết
b. Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên, cuộc sống
- Hình ảnh:
+ Hòe (tán hòe xanh đùn đùn, rợp mát như giương ô,
giương lọng).
+ Thạch lựu ( Thạch lựu phun trào sắc hoa ).
+ Hồng liên (hoa sen đang độ ngát nức mùi hương).
 Sinh động, mang đặc trưng của mùa hè.
2. Tìm hiểu chi tiết
b. Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên, cuộc sống
- Màu sắc:
Hòe – lục (xanh)
 Mọi màu sắc đều đậm đà.
Lựu - đỏ
Sen - hồng
2. Tìm hiểu chi tiết
Trạng thái
+ Các động từ:
. đùn đùn: trào ra hết lớp này đến lớp khác
. giương : vươn dài, bật ra, bung lên
. phun : tuôn trào mãnh liệt
. tiễn: lan tỏa khắp không gian
các động từ mạnh thể hiện sức sống mãnh liệt của cảnh vật.
+ Nhịp đắp đổi: 4/3, 3/4, 4/3 -> cảnh vật rộn ràng.
b. Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên, cuộc sống
2. Tìm hiểu chi tiết
Text in
here
Text in
here
Text in
here
a. Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên, cuộc sống
Trạng
thái
Vẻ đẹp rực rỡ của bức
tranh thiên nhiên.
2. Tìm hiểu chi tiết
b. Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên, cuộc sống

+ “Lao xao chợ cá” → Từ xa vọng lại
→ Âm thanh đặc trưng của làng chài
→ Sinh hoạt đời thường.
+ “dắng dỏi cầm ve” → Tiếng ve kêu inh
ỏi như tiếng đàn → Âm thanh của mùa hè.
 Nghệ thuật đảo ngữ, từ láy.
 Vẻ đẹp thanh bình của bức tranh đời sống con người.
- Âm thanh:
2. Tìm hiểu chi tiết
 Tiểu kết:
Câu thơ từ 2  6: bức tranh thiên nhiên, cuộc sống
rất sinh động và đầy sức sống  Sự giao cảm mạnh
mẽ, tinh tế của nhà thơ với cảnh vật.
Thi nhân đã đón nhận cảnh vật với nhiều giác quan:
thị giác, thính giác, khứu giác và cả sự liên tưởng.
c. Vẻ đẹp tâm hồn Nguyễn Trãi
Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng
Dân giàu đủ khắp đòi phương
- Tấm lòng ưu ái với dân, với nước:
+ Ước: có cây đàn của vua Thuấn, gảy khúc Nam phong
Cầu mưa thuận gió hòa để mọi người được ấm no, hạnh
phúc  Niềm khát khao cao đẹp.
Chí hướng cao cả: luôn khát khao đem tài chí để thực
hành tư tưởng nhân nghĩa yêu nước, thương dân.
c. Vẻ đẹp tâm hồn Nguyễn Trãi
CÂU 1
CÂU 2
CÂU 3
Câu hỏi thảo luận:
Tác giả cảm nhận thiên nhiên bằng nhiều giác
quan và hết sức tinh tế. Điều đó giúp em hiểu
gì về tình cảm với thiên nhiên của tác giả ?
Cảnh vật giàu sức sống cho thấy con người
đang ở trạng thái tâm lí như thế nào ?
Hai câu thơ cuối cho ta hiểu tấm lòng của Nguyễn
Trãi đối với người dân như thế nào?
c. Vẻ đẹp tâm hồn Nguyễn Trãi
Yêu đời, yêu
cuộc sống
Text in
here
Yêu thiên
nhiên
Tấm lòng ưu ái
với dân, với nước
Vẻ đẹp tâm hồn Nguyễn Trãi
III. TỔNG KẾT
1. Nội dung tư tưởng
2. Nghệ thuật
- Vẻ đẹp bức tranh ngày hè được gợi tả một cách sinh động.
- Vẻ đẹp tâm hồn Nguyễn Trãi: yêu thiên nhiên, yêu đời, yêu cuộc sống và tấm lòng ưu ái với dân, với nước.
Hệ thống ngôn từ giản dị, tinh tế, xen lẫn từ Hán và điển tích.
- Sử dụng từ láy độc đáo.
- Việt hóa thể thơ Đường luật
BÀI TẬP VẬN DỤNG

Câu 1: Bài thơ Cảnh ngày hè nằm trong tập thơ nào ?

A.Thơ chữ Hán C. Ức trai thi tập

B.Quốc âm thi tập D. Quốc ngữ thi tập
Khoanh tròn vào đáp án mà em cho là đúng và đầy đủ nhất.
BÀI TẬP VẬN DỤNG
Khoanh tròn vào đáp án mà em cho là đúng và đầy đủ nhất.
Câu 2: Dòng nào nêu không đúng vẻ đẹp tâm hồn
nhà thơ qua bài thơ ?

A. Tấm lòng thiết tha với cuộc đời

B. Tâm hồn yêu thiên nhiên, cảnh vật

C. Tấm lòng trăn trở trước thế sự

D. Tấm lòng ưu ái với dân với nước
BÀI TẬP VẬN DỤNG
Khoanh tròn vào đáp án mà em cho là đúng và đầy đủ nhất.
Câu 3: Dòng nào không phải là thành công nghệ thuật của bài thơ ?

A. Sử dụng từ ngữ giản dị, quen thuộc, giàu sức biểu cảm

B. Nhiều điển cố Hán học sâu sắc, hàm súc dư ba

C. Hình ảnh trong sáng, hài hòa màu sắc, âm thanh cuộc sống
D. Câu thơ thất ngôn xen lục ngôn, từ láy độc đáo.
BÀI TẬP VẬN DỤNG
Khoanh tròn vào đáp án mà em cho là đúng và đầy đủ nhất.
Câu 4: Cách tác giả dùng các động từ đùn đùn, giương, phun trong bài thơ cho ta cảm nhận gì về cảnh mùa hè ?

Sự nóng nực của mùa hè

B. Sự tươi mát của thiên nhiên

C. Sự sống mạnh mẽ của thiên nhiên

D. Sự nứt nẻ vì nóng của cây cối
BÀI TẬP VẬN DỤNG
Khoanh tròn vào đáp án mà em cho là đúng và đầy đủ nhất.
Câu 5: Nghĩa của câu thơ Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng là gì ?

A. Muốn đánh một tiếng đàn ở cây đàn của vua Ngu

B. Nếu có cây đàn của vua Ngu sẽ đàn khúc nhạc cho dân no ấm

C. Thật là khó để có được cây đàn của vua Ngu

D. Dễ gì có được âm thanh tiếng đàn như cây đàn của vua Ngu
BÀI TẬP CỦNG CỐ
Câu hỏi:
Cảm nhận của em về vẻ đẹp thiên nhiên và tâm hồn Nguyễn Trãi qua bài thơ ?
Tiết học kết thúc.
Xin chân thành cảm ơn
thầy cô và các em!