CÂU CÁ MÙA THU
Nguyễn Khuyến
(Thu Điếu)
I) Tìm hiểu chung :
Tác giả:
a. Cuộc đời:
Nguyễn Khuyến (1835 – 1909 )
 Là người tài năng, cốt cách thanh cao, yêu nước thương dân .


- Quê: sinh ra ở Nam Định nhưng lớn lên và sống chủ yếu ở xã Yên Đổ, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam
- Xuất thân trong gia đình nhà nho nghèo
- Đỗ đầu 3 kì thi  được gọi là “Tam Nguyên Yên Đổ”
- Làm quan khoảng 10 năm dưới triều Nguyễn sau đó cáo quan về quê dạy học và sống thanh bạch nơi quê nhà.
b. Sự nghiệp:
- Đóng góp lớn cho VH dân tộc: mảng thơ Nôm viết về làng quê , thơ trào phúng
Nội dung: Tác phẩm của ông viết về:
+ Tình yêu quê hương đất nước, gia đình ,..
+ Phản ảnh cuộc sống của những con người khổ cực, thuần hậu, chất phác
+ Châm biếm đả kích thực dân và tầng lớp thống trị
+ Bộc lộ tấm lòng ưu ái với dân với nước
-> Nhà thơ của làng cảnh Việt Nam
- Xuất xứ : “ Câu cá mùa thu” nằm trong chùm thơ thu gồm 3 bài của Nguyễn Khuyến (Thu Vịnh , Thu Điếu, Thu Ẩm ).
2. Tác phẩm :
- Hoàn cảnh: Nguyễn Khuyến viết vào thời gian sau khi ông đã từ quan về sống ở quê nhà (1884).
- Đề tài: mùa thu đây là đề tài quen thuộc trong thơ ca. Đây là mùa gợi cảm nó gieo vào lòng người những cảm xúc tinh tế.
- Thể loại : Thất ngôn bát cú Đường luật
II) Đọc – hiểu văn bản:
Nêu điểm nhìncảnh thu của tác giả? Bức tranh thu được tạo nên từ những hình ảnh nào?
Nhóm 1
Sự hài hòa về đường nét, màu sắc, âm thanh của bức tranh thu?
Nhóm 2
Những biện pháp nghệ thuật để tạo nên bức tranh thu trong 6 câu đầu?
Nhóm 3
Tình cảm của tác giả qua bức tranh thu ở 6 câu đầu?
Nhóm 4
II) Đọc – hiểu văn bản:
“Câu cá mùa thu” – thần thái của mùa thu vùng đồng bằng Bắc Bộ
Điểm nhìn
II) Đọc – hiểu văn bản:
“Câu cá mùa thu” – thần thái của mùa thu vùng đồng bằng Bắc Bộ
Điểm nhìn
Bắt đầu từ ao thu-> hướng lên cao để thu vào khoảng trời trong xanh vời vợi -> hạ xuống thấp nhìn ra bao quát xung quanh để thấy ngõ trúc quanh co uốn lượn -> tầm mắt lại quay trở về điểm dừng ban đầu là chiếc thuyền câu bởi tiếng cá đớp mồi dưới chân bèo.
II) Đọc – hiểu văn bản:
“Câu cá mùa thu” – thần thái của mùa thu vùng đồng bằng Bắc Bộ
Điểm nhìn
Bắt đầu từ ao thu-> hướng lên cao để thu vào khoảng trời trong xanh vời vợi -> hạ xuống thấp nhìn ra bao quát xung quanh để thấy ngõ trúc quanh co uốn lượn -> tầm mắt lại quay trở về điểm dừng ban đầu là chiếc thuyền câu bởi tiếng cá đớp mồi dưới chân bèo.
Cảnh thu
II) Đọc – hiểu văn bản:
“Câu cá mùa thu” – thần thái của mùa thu vùng đồng bằng Bắc Bộ
Điểm nhìn
Bắt đầu từ ao thu-> hướng lên cao để thu vào khoảng trời trong xanh vời vợi -> hạ xuống thấp nhìn ra bao quát xung quanh để thấy ngõ trúc quanh co uốn lượn -> tầm mắt lại quay trở về điểm dừng ban đầu là chiếc thuyền câu bởi tiếng cá đớp mồi dưới chân bèo.
Cảnh thu
+ Ao thu: lạnh lẽo + Tầng mây: “lơ lửng”.
+ Nước thu: trong veo + Trời: “xanh ngắt”.
+ Chiếc thuyền câu: “một chiếc” +“Ngõ trúc quanh co”.
+ Sóng thu: “sóng biếc” + Lá thu: “khẽ đưa vèo”
+ Gió thu: nhẹ nhàng
-> Cảnh thu thanh sơ, gần gũi, quen thuộc, gợi hồn quê dân dã.
II) Đọc – hiểu văn bản:
“Câu cá mùa thu” – thần thái của mùa thu vùng đồng bằng Bắc Bộ
Đường nét
II) Đọc – hiểu văn bản:
“Câu cá mùa thu” – thần thái của mùa thu vùng đồng bằng Bắc Bộ
Đường nét
mảnh mai tinh tế: đường bao thanh mảnh của rặng trúc, đường gợn của lượn sóng ao thu.
II) Đọc – hiểu văn bản:
“Câu cá mùa thu” – thần thái của mùa thu vùng đồng bằng Bắc Bộ
Đường nét
mảnh mai tinh tế: đường bao thanh mảnh của rặng trúc, đường gợn của lượn sóng ao thu.
Màu sắc
II) Đọc – hiểu văn bản:
“Câu cá mùa thu” – thần thái của mùa thu vùng đồng bằng Bắc Bộ
Đường nét
mảnh mai tinh tế: đường bao thanh mảnh của rặng trúc, đường gợn của lượn sóng ao thu.
Màu sắc
biếc, vàng kết hợp với “trong veo” của mặt nước nên một bức tranh hài hòa với những màu sắc thanh đạm. Màu sắc trong thơ Nguyễn Khuyến thật dân dã, mang đậm nét hồn quê.
II) Đọc – hiểu văn bản:
“Câu cá mùa thu” – thần thái của mùa thu vùng đồng bằng Bắc Bộ
Âm thanh
II) Đọc – hiểu văn bản:
“Câu cá mùa thu” – thần thái của mùa thu vùng đồng bằng Bắc Bộ
Âm thanh
“hơi gợn tí”, “đưa vèo” gợi những chuyển động rất nhỏ.
II) Đọc – hiểu văn bản:
“Câu cá mùa thu” – thần thái của mùa thu vùng đồng bằng Bắc Bộ
Âm thanh
“hơi gợn tí”, “đưa vèo” gợi những chuyển động rất nhỏ.
Nghệ thuật
II) Đọc – hiểu văn bản:
“Câu cá mùa thu” – thần thái của mùa thu vùng đồng bằng Bắc Bộ
Âm thanh
“hơi gợn tí”, “đưa vèo” gợi những chuyển động rất nhỏ.
Nghệ thuật
+ Ngôn ngữ tinh tế: Sử dụng nhiều từ láy: lạnh lẽo, tẻo teo. Điệp vần “eo” làm cho cảnh vật càng trở nên bé nhỏ.
+ Điệp vần
+ Bút pháp lấy động tả tĩnh để gợi ấn tượng về bức tranh thu thanh vắng, hiu quạnh.
II) Đọc – hiểu văn bản:
“Câu cá mùa thu” – thần thái của mùa thu vùng đồng bằng Bắc Bộ
*Tiểu kết:
- Mùa thu đẹp với sự hài hòa về màu sắc và cân xứng của cảnh vật. Những cảnh vật thân quen, gần gũi được gọi tên một cách “nhiệm màu”.
- Tình yêu quê hương đất nước, gắn bó với làng quê của Nguyễn Khuyến.
II) Đọc – hiểu văn bản:
2. “Câu cá mùa thu” – tâm sự kín đáo của nhà thơ
- 2 câu cuối
- Tư thế : “tựa gối”  người đi câu như thu mình lại trong dáng vẻ suy tư
- Hành động : “buông cần”  người đi câu lãng quên công việc câu cá
 Đi câu chỉ là cái cớ. Thân nhàn mà tâm không nhàn
- Tâm trạng:
+ Buồn đau, bất lực trước cảnh nước mất nhà tan
+ Trầm lặng suy tư về thế sự, về con người
Vẻ đẹp của 1 bậc trí thức:
Tâm hồn thanh cao, lánh tục.
Ý thức về trách nhiệm cá nhân.
Cá đâu đớp động dưới chân bèo.
 Âm thanh quá nhỏ, không đủ khuấy động ngoại cảnh. Cảnh thu vẫn vẹn nguyên trạng thái vốn có: Yên bình, vắng lặng
Tiểu kết:
Thủ pháp lấy động tả tĩnh, mở ra không gian vô cùng tĩnh lặng, người đi câu trầm ngâm, chất chứa nhiều suy tư  Tấm lòng yêu nước thầm kín mà thiết tha
Không có
Đâu đó
- Ngoại cảnh khắc đậm tâm cảnh
III. Tổng kết
1. Nội dung
+ Cảnh mang vẻ đẹp điển hình cho mùa thu đồng bằng Bắc Bộ, của quê hương làng cảnh Việt Nam. Cảnh đẹp nhưng đượm buồn.
+ Bài thơ vừa cho thấy tình yêu quê hương đất nước, vừa cho thấy tâm trạng thời thế của tác giả.
III. Tổng kết
2. Nghệ thuật
+ Hình ảnh thơ gần gũi, chọn lọc.
+ Liên tưởng, tả cảnh ngụ tình, lấy động tả tĩnh trong văn học trung đại.
+ Ngôn ngữ: tinh tế, cách sử dụng từ láy, điệp vần....
+Cách gieo vần “eo” độc đáo
Thank you