Tiết 78,79,80,81 – Văn bản CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)

(Trích)
Tiết 78,79,80,81 – Văn bản CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
I. Giới thiệu chung
1. Tác giả:
- Nguyễn Quang Sáng (1932- 2014)
- Quê quán: Thị trấn Mỹ Luông-huyện Chợ Mới-tỉnh An Giang
- Sự nghiệp sáng tác:
+ Ông bắt đầu viết truyện từ năm 1954
+ Năm 1955, ông làm cán bộ sáng tác của Hội Văn nghệ Giải phóng
+ Sau khi đất nước thống nhất, ông về thành phố Hồ Chí Minh và làm Tổng thư kí Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh các khóa I,II,III
+ Năm 2000 ông được Nhà nước trao tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật
+ Các tác phẩm tiêu biểu: “Người con đi xa”, “Người quê hương”, “Bông cẩm thạch”
- Phong cách sáng tác: Các sáng tác của ông thường là về cuộc sống và con người Nam Bộ. Truyện ông thường có cốt truyện và lựa chọn các tình huống hết sức đặc sắc và giàu kịch tính. Truyện ngắn của ông thường rất giản dị vừa hiện đại và có âm hưởng
Tiết 78,79,80,81 – Văn bản CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
I. Giới thiệu chung
1. Tác giả:
2. Tác phẩm
* Hoàn cảnh sáng tác: “Chiếc lược ngà” viết năm 1966, tại chiến trường Nam Bộ trong thời kì kháng chiến chống Mĩ và được đưa vào tập truyện cùng tên
* Xuất xứ: Đoạn trích thuộc phần giữa tác phầm, in trong tập truyện cùng tên.
* Phương thức biểu đạt: Tự sự
* Nội dung: Truyện ngắn nói về tình cảm gia đình đặc biệt là tình cha con sâu nặng cao đẹp trong hoàn cảnh chiến tranh éo le
II. Đọc, hiểu văn bản
1. Đọc văn bản
- Giải thích từ ngữ
- Tóm tắt
- Ngôi kể
- Tình huống truyện
* Kể tóm tắt nội dung đoạn trích
Ông Sáu về thăm gia đình. Bé Thu không nhận ba vì vết thẹo trên mặt.
Thu nhận ra ba cũng là lúc ông Sáu phải ra đi.
Ông Sáu dồn hết tình cảm vào làm chiếc lược ngà
Trước lúc hi sinh, ông còn kịp đưa cây lược cho người bạn

(Trích)
* Túm t?t truy?n: Ông Sáu xa nhà đi kháng chiến, khi về thăm nhà, bé Thu không nhận ra ba vì vết thẹo trên mặt làm ba em không giống với nguười trong bức ảnh chụp chung với má. Em đối xử với ba nhưu một ngưuời xa lạ. Đến lúc Thu nhận ra cha, thì cũng là lúc ông Sáu phải lên đuờng. ở khu căn cứ ông Sáu làm một chiếc lưuợc bằng ngà voi để tặng con. Nhưung ông đã hi sinh khi chưua kịp trao cây luược cho con.
Tiết 78,79,80,81 – Văn bản CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
I. Giới thiệu chung
1. Tác giả:
2. Tác phẩm
II. Đọc, hiểu văn bản
1. Đọc văn bản
- Giải thích từ ngữ
- Tóm tắt
- Ngôi kể
- Tình huống truyện
* Ngôi kể: Truyện được kể ở ngôi thứ nhất (Nhân vật bác Ba, bạn của ông Sáu)
* Tình huống truyện:
Tình huống 1: Đó là cuộc gặp gỡ của hai cha con ông Sáu sau tám năm xa cách, nhưng thật trớ trêu là bé Thu không nhận cha, đến lúc em nhận ra và biểu lộ tình cảm thắm thiết thì ông Sáu lại phải lên đường.
- Tình huống 2: Ở khu căn cứ, ông Sáu dồn tất cả tình yêu thương và lòng mong nhớ đứa con vào việc làm cây lược ngà để tặng con, nhưng ông đã hi sinh khi chưa kịp trao món quà ấy cho con gái.
 Truyện ngắn nói về tình cảm gia đình đặc biệt là tình cha con sâu nặng cao đẹp trong hoàn cảnh chiến tranh éo le
Tác giả Nguyên An nhận xét: "Truyện ngắn của Nguyễn Quang Sáng thuường hấp dẫn ngưuời đọc bằng những tình huống bất ngờ mà tự nhiên hợp lí, bằng mạch kể chậm rãi, từ tốn mà đuượm chất xung đột của kịch. Ngôn ngữ Nam bộ trong sáng tác của ông cũng vừa phải, có chỗ đậm đặc song vẫn dễ gần".

(Trích)
Tiết 78,79,80,81 – Văn bản CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
I. Giới thiệu chung
1. Tác giả:
2. Tác phẩm
II. Đọc, hiểu văn bản
1. Đọc văn bản
- Giải thích từ ngữ
- Tóm tắt
- Ngôi kể
- Tình huống truyện
2. Bố cục:
* Ý nghĩa nhan đề:
- Chiếc lược ngà là chi tiết tạo nên sự phát triển của các tình tiết trong truyện, là nhịp cầu nối hiện tại với quá khứ và gắn kết các nhân vật trong tác phẩm.
- Với mỗi nhân vật, chiếc lược ngà đều có một ý nghĩa riêng:
+ Với bé Thu: món quà của ba → khao khát tình cha, nỗi mong chờ ngày đoàn tụ.
+ Với ông Sáu: vật gắn kết tình phụ tử → niềm mong chờ sum họp.
+ Với ông Ba: vật ủy thác thiêng liêng, là nhân chứng về nỗi đau thương, mất mát trong chiến tranh.
Từ đồ vật → kỉ vật → biểu tượng của tình đồng chí đồng đội, tình cha con mãnh liệt, phi thường, thiêng liêng, bất diệt trong cảnh ngộ éo le của chiến tranh
→ Nhan đề góp phần thể hiện chủ đề của tác phẩm.
- Phần 1 (từ đầu đến "chị cũng không muốn bắt nó về"): Ông Sáu trở về thăm nhà trong ba ngày nghỉ phép nhưng bé Thu không nhận ông là ba.
- Phần 2 (tiếp theo đến "vừa nói vừa từ từ tuột xuống"): Bé Thu nhận ra ba và cuộc chia tay của hai cha con.
- Phần 3 (đoạn còn lại): Ông Sáu hi sinh ở chiến trường và chuyện chiếc lược ngà.

(Trích)
Tiết 78,79,80,81 – Văn bản CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
I. Giới thiệu chung
1. Tác giả:
2. Tác phẩm
II. Đọc, hiểu văn bản
1. Đọc văn bản
2. Bố cục:
3. Phân tích
a. Nhân vật Bé Thu
*. Khi ba trở về
- Trong cuộc gặp gỡ ở bến xuồng: Thu ngạc nhiên, hoảng sợ trước người đàn ông nhận là cha mình (...giật mình, tròn mắt nhìn...)
- Trong ba ngày ông Sáu nghỉ phép:
+ Luôn xa lánh trong lúc ông Sáu tìm cách vỗ về.
+ Nói trống không khi má bắt gọi ông Sáu vào ăn cơm.
+ Không chịu gọi “ba” ngay cả khi bị dồn vào thế bí (phải chắt nước ở nồi cơm đang sôi)
+ Hất cái trứng cá ông Sáu gắp cho trong bữa cơm → bị đòn → không khóc, chạy sang nhà ngoại, cố ý khua dây xuồng kêu to.
→ Bé Thu từ chỗ ngờ vực, lảng tránh, từ chối sự chăm sóc đã chuyển thành phản ứng quyết liệt với ông Sáu.
→ Đây là phản ứng tự nhiên khi thấy một người nhận là cha khác với người cha trong ảnh → không đáng trách → biểu hiện của tình yêu thương cha.
Có ý kiến cho rằng: Hành động không thừa nhận ông Sáu là ba lại chứng tỏ bé Thu rất yêu ba. Em có đồng ý nhuư vậy không? Vì sao?
Gợi ý:
Đây là một nhận xét tinh tế, sâu sắc. Lúc này bé Thu chưua nhận ra ông Sáu là cha vì trong tâm hồn em ẩn chứa niềm kiêu hãnh trẻ thơ về một tình yêu dành cho nguười cha trong tấm hình chụp chung với má. Hành động em không thừa nhận ông Sáu chính là hành động "bảo vệ" tình yêu ấy.
=>Là cô bé ương ngạnh,bướng bỉnh có cá tính mạnh mẽ,tình cảm chân thật
TRAO D?I
Tiết 78,79,80,81 – Văn bản CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
I. Giới thiệu chung
1. Tác giả:
2. Tác phẩm
II. Đọc, hiểu văn bản
1. Đọc văn bản
2. Bố cục
3. Phân tích
a. Nhân vật Bé Thu
* Khi nhận ra cha
- Trong đêm bỏ về nhà bà ngoại: Thu được bà giải thích về vết thẹo làm thay đổi khuôn mặt ba nó: “nghe bà kể chuyện, nó nằm im, lăn lộn và thỉnh thoảng thở dài như người lớn” → nghi ngờ được giải tỏa → ân hận, hối tiếc.
- Trong giờ phút chia tay:
+ Muốn nhận ba nhưng không dám lại gần: “vẻ mặt sầm lại buồn rầu... nó nhìn với vẻ nghĩ ngợi sâu xa”.
+ Xúc động khi bắt gặp ánh nhìn của cha: “đôi mắt mênh mông của con bé bỗng xôn xao”.
+ Nó cất tiếng gọi “ba” đầu tiên: “Tiếng kêu của nó như tiếng xé, xé sự im lặng và xé cả ruột gan mọi người”.
+ Bày tỏ tình yêu thương mãnh liệt: “nói trong tiếng khóc”, “hôn ba nó cùng khắp..., hôn cả vết thẹo dài bên má của ba nó”.
+ Tìm mọi cách níu giữ ba ở lại bằng cả lời nói và hành động (“không cho ba đi nữa...”; “hai tay nó siết chặt lấy cổ” ... “dang cả 2 chân rồi câu chặt lấy ba nó; đôi vai nhỏ bé của nó run run”).
→ Thu là cô bé cá tính, bản lĩnh, hồn nhiên, ngây thơ và có tình yêu thương cha sâu sắc.
→ Qua cách miêu tả chứng tỏ tác giả am hiểu tâm lí trẻ thơ, yêu mến, tôn trọng tình cảm của các em nhỏ và đồng cảm với cảnh ngộ éo le của hai cha con.
Tiết 78,79,80,81 – Văn bản CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
I. Giới thiệu chung
1. Tác giả:
2. Tác phẩm
II. Đọc, hiểu văn bản
1. Đọc văn bản
2. Bố cục
3. Phân tích
a. Nhân vật Bé Thu
b. Nhân vật ông Sáu
* Người cha những ngày ở nhà:
– Tâm trạng háo hức, niềm xúc động khi được gặp con: cái thẹo trên má anh đỏ ửng lên, giần giật; giọng run run.
– Nỗi đau khổ khi bị con gái cự tuyệt: mặt sầm lại trông rất đáng thương, hai tay buông xuống như bị gãy.
– Cố gắng tìm mọi cách để chuyện trò, vỗ về con: gắp trứng cá cho con.
– Cơn giận và việc đánh con cũng xuất phát từ nỗi đau khổ của một người cha bị con cự tuyệt.
– Phút chia tay, niềm hạnh phúc khi được bé Thu gọi “ba” khiến anh bật khóc.
* Người cha ở chiến khu
– Bao nhiêu tình cảm yêu thương, nhớ nhung ông dồn vào việc làm chiếc lược ngà, món quà kỉ niệm ông đã hứa tặng con gái ngày ra đi: “Lúc rảnh rỗi anh ngồi cưa từng chiếc răng lược cho đến khi hoàn thành, những đêm nhớ con anh lấy cây lược ra ngắm nghía”.
– Chiếc lược ngà đối với ông là vật kỉ niệm, chứa đựng biết bao tình thương, nỗi nhớ của ông đối với con gái yêu. Chiếc lược là niềm an ủi, động viên ông ttrong những ngày tháng gian khổ. Chiếc lược ngà là biểu tượng tình cảm cha con – một tình cảm thiêng liêng, sâu nặng và bất diệt.
– Bị thương nặng, chỉ đến khi gửi lại chiếc lược ngà lại cho bạn với lời nhắn nhủ sẽ trao tận tay bé Thu, ông mới yên lòng nhắm mắt.
Tiết 78,79,80,81 – Văn bản CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
I. Giới thiệu chung
1. Tác giả:
2. Tác phẩm
II. Đọc, hiểu văn bản
1. Đọc văn bản
2. Bố cục
3. Phân tích
a. Nhân vật Bé Thu
b. Nhân vật ông Sáu
a. Giá trị nội dung
- Đoạn trích truyện Chiếc lược ngà đã thể hiện thật cảm động tình cha con sâu nặng và cao đẹp trong cảnh ngộ éo le của chiến tranh.
b. Giá trị nghệ thuật
-Xây dựng cốt truyện khá chặt chẽ, có những yếu tố bất ngờ nhưng hợp lý.
-Lựa chọn nhân vật kể chuyện thích hợp.
- Chủ động xen vào những ý kiến bình luận suy nghĩ để dẫn dắt sự tiếp nhận của người đọc, người nghe: Ông Ba vừa là người chứng kiến câu chuyện, vừa là người trực tiếp tham gia vào câu chuyện. Lời kể vừa khách quan, vừa bộc lộ sâu sắc cảm xúc, ý nghĩ của nhân vật, làm cho câu chuyện trở nên đáng tin cậy, người kể lại chủ động điều khiển nhịp kể theo trạng thái cảm xúc của mình.
Chi tiết chiếc lược ngà có ý nghĩa nối kết các nhân vật trong tác phẩm, vừa là biểu hiện cụ thể của tình cảm người cha dành cho con - vừa là biểu tượng tình cha con sâu nặng.
- Xây dựng tình huống bất ngờ, hợp lý
Nghệ thuật khắc họa tâm lý, xây dựng tình cách nhân vật.
4. Tổng kết
CỦNG CỐ KIẾN THỨC
Tiết 78,79,80,81 – Văn bản CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
I. Giới thiệu chung
1. Tác giả:
2. Tác phẩm
II. Đọc, hiểu văn bản
1. Đọc văn bản
2. Bố cục
3. Phân tích
a. Nhân vật Bé Thu
b. Nhân vật ông Sáu
4. Tổng kết
III. Luy?n t?p
A. Viết năm 1965, khi tác giả hoạt động ở chhiến trường Nam Bộ trong kháng chiến chống Mỹ.
B. Viết năm 1954, khi tác giả hoạt động ở chiến trường Nam Bộ trong kháng chiến chống Pháp.
C. Viết năm 1966, khi tác giả hoạt động ở chhiến trường Nam Bộ trong kháng chiến chống Mỹ.
D. Viết năm 1967, khi tác giả hoạt động ở chhiến trường Nam Bộ trong kháng chiến chống Mỹ.
B�i t?p 1 :Ho�n c?nh sỏng tỏc c?a Truy?n ng?n�Chi?c lu?c ng�?
C
 A. Vì lúc bấy giờ việc có được một cây lược làm bằng ngà voi là vô cùng hiếm hoi.
B. Vì nó làm dịu đi nỗi ân hận và chứa đựng bao nhiêu tình cảm yêu mến, nhớ thương, mong đợi của người cha đối với đứa con trong xa cách.
C. Vì nó chứng tỏ ông là người biết giữ đúng lời hứa với đứa con gái bé bỏng.
D. Vì ông đã mất bao nhiêu công sức và thời gian để làm ra chiếc lược.
Tiết 78,79,80,81 – Văn bản CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
I. Giới thiệu chung
1. Tác giả:
2. Tác phẩm
II. Đọc, hiểu văn bản
1. Đọc văn bản
2. Bố cục
3. Phân tích
a. Nhân vật Bé Thu
b. Nhân vật ông Sáu
4. Tổng kết
III. Luy?n t?p
B�i t?p 2: Vỡ sao cõy lu?c l?i cú m?t ý nghia quý giỏ, thiờng liờng d?i v?i ụng Sỏu?
B
B�i 3: Theo em hỡnh ?nh cõy lu?c ng� cú ý nghia nhu th? n�o?
- L� k? v?t cu?i cựng c?a ngu?i cha tru?c lỳc hi sinh d�nh cho con ch?a d?ng bao nhiờu tỡnh c?m yờu m?n nh? thuong mong d?i c?a ngu?i cha d?i v?i d?a con xa cỏch.
- Chi?c lu?c ng� dó k?t tinh trong nú tỡnh ph? t? m?c m?c m� d?m th?m sõu xa, don so m� kỡ di?u bi?t bao !
- Ch?ng tớch c?a n?i dau do chi?n tranh v� k? thự xõm lu?c gõy ra.
Một tuổi
- ba đI kháng chiến
Những năm tuổi thơ
đợi chờ mòn mỏi
Tám năm sau
- ba trở về
Ba ngày ba ở nhà
- không nhận ra
Nhận ra ba
- chia tay
Tình huống éo le

Tình huống 1
Tình cảm của bé Thu dành cho cha
Ra đi, mang theo
lời dặn của con
ở chiến khu,
nhớ con da diết

Gửi lại cho
đồng đội
Tình huống éo le

Làm chiếc
lược ngà
Tình yêu c?a cha
dành cho con
không thể chết
Tình huống 2
Tình huống éo le
* Tình huống 1:
Ông Sáu về phép thăm nhà, nhưng thật trớ trêu bé Thu đã không nhận ông là ba, đến lúc hiểu ra sự thật thì ba con phải chia tay
? Tình cảm mãnh liệt của bé Thu với ba.
* Tình huống 2:
ở khu căn cứ, Ông dồn hết tình thương, mong nhớ làm cây luược để tặng con, nhuưng ông đã hi sinh chưa kịp trao món quà cho con
? Tình cảm sâu sắc của ba với con.
bất ngờ
hợp lí
CHIẾC LƯỢC NGÀ
Nội dung
Niềm khao khát tình cha của người con
Nỗi niềm của người cha
Ngh? thu?t
Tình huống truyện éo le
Cốt truyện có yếu tố bất ngờ
Miêu tả tâm lí nhân vật
Tình huống
Hai cha con gặp nhau sau tám năm xa cách
Ở khu căn cứ
Tính cảm của ông Sáu đối với bé Thu
Ngôi kể
Ngôi thứ nhất
Bác Ba (bạn ông Sáu)
Ý nghĩa
Câu chuyện cảm động về tình cha con
Những mất mát của chiến tranh mà dân ta gánh chịu
Kết tụ tình cảm của ngưuời cha xa con,
làm dịu nỗi ân hận,ánh lên niêm hi
vọng đưuợc gặp lại con
Kỉ vật của nguười cha đã khuất,
kỉ vật của chiến tranh-thiêng liêng
Là động lực để ngưuời con tiếp nối
truyền thống cách mạng cha anh
Vẻ đẹp của ngưuời chiến sĩ cộng sản:
vừa giàu tình cảm riêng tuư vừa yêu nưuớc
Trao d?i: Vì sao tác giả không đặt nhan đề truyện
"Chiếc luược ngà" là "Tình cha con" ?
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

-HS vẽ bản đồ tư duy khái quát lại nội dung bài học
- Viết đoạn văn nêu cảm nhận về nhân vật bé Thu hoặc nhân vật ông Sáu
- Soạn bài: Cố hương
+ Đọc trước văn bản.
+Tóm tắt nội dung văn bản.
+Trả lời các câu hỏi trong SGK vào vở soạn.
+Tìm hiểu thêm về tác giả Lỗ Tấn