KIỂM TRA BÀI CŨ
Đọc ngữ liệu sau và trả lời câu hỏi :

“Gan chi gan rứa mẹ nờ?

Mẹ rằng cứu nước mình chờ chi ai?
Chẳng bằng con gái, con trai
Sáu mươi còn một chút tài đò đưa”
( Mẹ Suốt – Tố Hữu)
1/ Các từ “chi”, “rứa”, “nờ” trong đoạn thơ trên thuộc lớp
từ nào trong Tiếng việt?
Từ địa phương
2/ Việc sử dụng các từ ngữ trên đem lại tác dụng gì cho bài
thơ?
Tăng tính tự nhiên và tạo sự độc đáo cho bài thơ

Tuần 35

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA PHƯƠNG
(PHẦN TIẾNG VIỆT)

1.Thế nào là từ địa phương ? Cho ví dụ
Từ chỉ đuợc dùng trong một phạm vi vùng miền nhất
định.
VD: bồn bồn, chôm chôm ( phương ngữ Nam); mần răng,
bây chừ...( phương ngữ Trung); bát, thìa, măng cụt...
( phương ngữ Bắc)
2.Thế nào là từ toàn dân ?
Từ được dùng thống nhất trong toàn dân, không hạn chế
phạm vi địa lí.

Chôm chôm

Măng cụt

a)

Mỗi lần bị xúc động, vết thẹo dài bên má phải lại đỏ ửng lên, giần giật, trông
rất dễ sợ. Với vẻ mặt xúc động ấy và hai tay vẫn đưa về phía trước, anh chầm
chậm bước tới, giọng lặp bặp run run:
- Ba đây con !
- Ba đây con !
b) Nghe mẹ nó bảo gọi ba vào ăn cơm thì nó bảo lại:
- Thì mà cứ kêu đi.
Mẹ nó đâm nổi giận quơ đũa bếp dọa đánh, nó phải gọi nhưng lại nói trổng:
- Vô ăn cơm!
Anh Sáu vẫn ngồi im, giả vờ không nghe,chờ nó gọi “ Ba vô ăn cơm”. Con bé
cứ đứng trong bếp nói vọng ra:
- Cơm chín rồi!
Anh cũng không quay lại.Con bé bực quá, quay lại mẹ và bảo:
- Con kêu rồi mà người ta không nghe.

c) Bữa sau, đang nấu cơm thì mẹ nó chạy đi mua thức ăn. Mẹ nó dặn, ở

nhà có gì cần thì gọi ba giúp cho. Nó không nói không rằng, cứ lui cui dưới
bếp. Nghe nồi cơm sôi, nó giở nắp,lấy đũa bếp sơ qua- nồi cơm hơi to,
nhắm không thể nhắc xuống để chắt nước được, đến lúc đó nó mới nhìn
lên anh Sáu, Tôi nghĩ thầm, con bé đanh bị dồn vào thế bí, chắc nó phải
gọi ba thôi. Nó nhìn dáo dác một lúc rồi kêu lên:
- Cơm sôi rồi, chắt nước giùm cái!- Nó cũng lại nói trổng.

Nhãm 1 :
a. Mçi lÇn bÞ xóc ®éng, vÕt thÑo dµi bªn m¸ ph¶i l¹i ®á öng
lªn, giÇn giËt , tr«ng rÊt dÔ sî. Víi vÎ mÆt xóc ®éng Êy vµ
hai tay vÉn ®­a vÒ phÝa tr­íc, anh chÇm chËm b­íc tíi, giäng
lÆp bÆp run run:
- Ba ®©y con!
- Ba ®©y con!
Tõ ®Þa ph­¬ng
thÑo

Tõ toµn d©n
sẹo

lÆp bÆp

lắp bắp

ba

bố, cha

Nhãm 1 :
a. Mçi lÇn bÞ xóc ®éng, vÕt thÑo dµi bªn m¸ ph¶i l¹i ®á öng
lªn, giÇn giËt , tr«ng rÊt dÔ sî. Víi vÎ mÆt xóc ®éng Êy vµ
hai tay vÉn ®­a vÒ phÝa tr­íc, anh chÇm chËm b­íc tíi, giäng
lÆp bÆp run run:
- Ba ®©y con!
- Ba ®©y con!
Tõ ®Þa ph­¬ng
thÑo

Tõ toµn d©n
sẹo

lÆp bÆp

lắp bắp

ba

bố, cha

Nhóm 2: Nghe mẹ nó bảo gọi ba vào ăn cơm thì nó bảo lại:
- Thì má cứ kêu đi.
Mẹ nó đâm nổi giận quơ đũa bếp dọa đánh, nó phải gọi nhưng lại nói trổng:
- Vô ăn cơm!
Anh Sáu vẫn ngồi im, giả vờ không nghe,chờ nó gọi “ Ba vô ăn cơm”. Con bé
cứ đứng trong bếp nói vọng ra:
- Cơm chín rồi!
Anh cũng không quay lại.Con bé bực quá, quay lại mẹ
mẹ và
nóbảo:
và bảo:
- Con kêu rồi mà người ta không nghe.
Từ địa phương
ba

Từ toàn dân

má

bố, cha
mẹ

kêu

gọi

đâm
đũa bếp
(nói) trổng
vô

trở thành
đũa cả
(nói) trống không
vào

Nhóm 3: Bữa sau, đang nấu cơm thì mẹ nó chạy đi mua thức ăn. Mẹ
nó dặn, ở nhà có gì cần thì gọi ba giúp cho. Nó không nói không
rằng, cứ lui cui dưới bếp. Nghe nồi cơm sôi, nó giở nắp, lấy đũa
bếp sơ qua- nồi cơm hơi to, nhắm không thể nhắc xuống để chắt
nước được, đến lúc đó nó mới nhìn lên anh Sáu. Tôi nghĩ thầm,
con bé đang bị dồn vào thế bí, chắc nó phải gọi ba thôi. Nó nhìn
dáo dác một lúc rồi kêu lên:
- Cơm sôi rồi, chắt nước giùm cái! – Nó cũng lại nói trổng.
Từ địa phương
ba

Từ toàn dân
bố, cha

lui cui

lúi húi

nắp

vung

đũa bếp

đũa cả

nhắm

cho là

giùm, nói trổng

giùm, (nói) trống không

Bài tập2: Đối chiếu và xác định từ địa phương, từ toàn dân.Thay
thế bằng từ đồng nghĩa.
a/ Nó nhìn dáo dác một lúc rồi kêu lên:
- Cơm sôi rồi, chắt nước dùm cái!- Nó cũng lại nói trổng.
-> “kêu”: Từ toàn dân
-> “kêu” = nói to
b/ -Con kêu rồi mà người ta không nghe.
-> “kêu”: Từ địa phương
-> “kêu” = gọi

Từ bài tập này em rút ra được nhận xét gì về đặc điểm của từ ngữ
địa phương? Tìm một vài ví dụ tương tự?
- Từ địa phương có hiện tượng từ đồng âm nhưng khác nghĩa.
- Ví dụ tương tự:
-(quả) mận-phương ngữ Nam: =(quả) doi-phương ngữ
Bắc.
-(quả) mận-phương ngữ Bắc: loại quả có màu đỏ, tròn,
to bằng ngón chân cái, vị chua ngọt
( mận Hà Nội )

Bài tập 3: Xác định từ địa phương và tìm từ toàn dân tương ứng.
“ Không cây không trái không hoa
Có lá ăn được đố là lá chi”
(Câu đố về lá bún)

-> trái = quả
-> chi = gì
“Kín như bưng lại kêu là trống
Trống hổng trống hảng lại kêu là buồng”
-> kêu = gọi
-> trống hổng trống hảng =

(Câu đố về cái trống và buồng cau)

Trống huếch trống hoác

Từ bài tập này em rút ra được nhận xét gì về đặc điểm của từ địa
phương? Tìm một vài ví dụ tương tự?
- Từ địa phương có hiện tượng từ đồng nghĩa
- Ví dụ tương tự: heo –lợn, chén – bát, bông – hoa, đậu – đỗ

B¶ng tæng hîp
Bài tập 4/99

Từ địa phương

Từ toàn dân

B¶ng tæng hîp
Bài tập 4/99

thÑo

sÑo

lặp bÆp

l¾p b¾p

ba

bố,cha

m¸

mÑ

®©m

trë thµnh

kªu

gäi

®òa bÕp

®òa c¶

nãi træng

nãi trèng kh«ng

v«

vµo

lui cui

lói hói

n¾p

vung

nh¾m

cho lµ

giïm

gióp

tr¸i

qu¶

chi

gì

Kªu

gäi

trèng hæng trèng h¶ng

trèng huÕch trèng ho¸c

Bài tập 5: Bình luận về cách dùng từ ngữ địa phương.
a. Có nên để cho nhân vật Thu trong truyện “Chiếc lược ngà”
dùng từ ngữ toàn dân không? Vì sao?
b. Tại sao trong lời kể chuyện của tác giả cũng có những từ ngữ địa
phương?

Bài tập 5: Bình luận về cách dùng từ ngữ địa phương.
- Không nên để cho bé Thu dùng từ ngữ toàn dân. Vì bé Thu
chưa được giao tiếp rộng rãi ở bên ngoài địa phương mình.
- Trong lời kể, tác giả dùng một số từ địa phương để thể hiện
sắc thái của vùng miền nơi việc được kể xảy ra. Tuy nhiên, tác
giả không dùng quá nhiều từ địa phương vì có thể sẽ gây khó hiểu
cho người đọc không phải là người địa phương.

Tõ c©u chuyÖn sau em rót ra l­u ý gì trong viÖc dïng tõ ®Þa ph­ương?
ChuyÖn kÓ: cã hai «ng n»m viÖn víi nhau, mét «ng ng­êi B¾c, mét
«ng ng­êi HuÕ. Khi thÊy cã mét bÖnh nh©n n»m bªn kia chÕt, «ng ng­êi
HuÕ hái:
- ¤ng ní ®au răng mµ chÕt?
¤ng ng­êi B¾c nãi:
- Kh«ng ph¶i ®au răng mµ chÕt.
¤ng ng­êi HuÕ t­ëng «ng ng­êi B¾c chÕ nh¹o mình ®Þnh x«ng vµo ®¸nh
nhau.
Mét «ng kh¸ch nghe thÊy thÕ, «m bông c­êi nãi r»ng:
- Hai «ng hiÓu nhÇm nhau råi, ý b¸c nµy muèn hái «ng ®ã èm vì
bÖnh gì mµ chÕt. Cßn b¸c ®©y l¹i t­ëng b¸c nµy b¶o «ng ta bÞ ®au răng
mµ chÕt. Cã thÕ th«i, hai «ng ®· hiÓu ch­a?

• Một số điểm cần lưu ý khi dùng từ địa phương.
Khi nói, viết cần sử dụng từ địa phương cho
phù hợp với tình huống giao tiếp, tránh sử dụng
tuỳ tiện sẽ gây cho người nghe, người đọc khó
hiểu. Không nên lạm dụng từ ngữ địa phương
quá mức.

Những điều cần lưu ý về từ địa phương
- Từ địa phương là những từ chỉ được dùng trong một phạm vi vùng,
miền nhất định.
-Từ địa phương làm phong phú vốn từ tiếng Việt, thể hiện nét đặc sắc
riêng của mỗi địa phương.
- Dùng từ địa phương một cách hợp lí sẽ tạo nên nét độc đáo cho lời
nói, cho tác phẩm văn học.
- Không nên lạm dụng từ địa phương.

Em hãy chỉ ra những ưu điểm, hạn chế của việc sử dụng
từ ngữ địa phương?
* ¦u ®iÓm:
- Gióp cho văn b¶n nghÖ thuËt cã s¾c th¸i ®Þa ph­¬ng khi cÇn thiÕt.
- T¹o sù th©n mËt cho ng­êi ®Þa ph­¬ng khi giao tiÕp.

* H¹n chÕ:
- Trong t¸c phÈm văn häc dïng nhiÒu tõ ®Þa ph­¬ng sÏ g©y khã hiÓu
víi ng­êi ®äc.
- Dïng tõ ®Þa ph­¬ng khi cã nhiÒu ng­êi ë ®Þa ph­¬ng kh¸c nhau sÏ g©y
khã chÞu,hiÖu qu¶ giao tiÕp kh«ng cao.

Dặn dò
1/ Tìm và phân tích tác dụng của từ ngữ địa phương trong
một số tác phẩm văn học.
2/ Chuẩn bị bài: Chương trình địa phương phần TLV