NHÀ TÙ CÔN ĐẢO

TIẾT 57
VĂN BẢN:

PHAN CHÂU TRINH

Tiết 57: Văn bản: ĐẬP ĐÁ Ở CÔN PHAN
LÔN
CHÂU TRINH
I/ Đọc hiểu văn bản
1. Đọc

Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn
Lừng lẫy làm cho lở núi non.
Xách búa đánh tan năm bảy đống
Ra tay đập bể mấy trăm hòn.
Tháng ngày bao quản thân sành sỏi
Mưa nắng càng bền dạ sắt son.
Những kẻ vá trời khi lỡ bước
Gian nan chi kể việc con con!
PHAN CHÂU TRINH

=> Đọc với giọng điệu hào hùng, phấn chấn, tự tin

Tiết 57: Văn bản: ĐẬP ĐÁ Ở CÔN PHAN
LÔN
CHÂU TRINH
I/ Đọc hiểu văn bản
2/ Chú thích
a/ Tác giả:

- Phan Châu Trinh (1872-1926) hiệu là
Tây Hồ. Quê ở tỉnh Quảng Nam.
- Ông là một chiến sĩ yêu nước, một
nhà cách mạng lỗi lạc những năm đầu
thế kỉ XX.
- TP của ông đều thấm đẫm tinh thần
yêu nước và dân chủ.
- Tác phẩm chính: Tây Hồ thi tập, Tỉnh
quốc hồn ca, Xăng-tê thi tập, Giai nhân
Phan Châu Trinh
kì ngộ…

Đám tang cụ Phan Châu Trinh

b. Tác phẩm:
Bài thơ viết bằng chữ Nôm ra đời khi Phan
Châu Trinh bị bắt đày ra Côn Đảo lao động khổ
sai đập đá (1908)

Biển trời Côn Đảo

Nhà tù Côn Đảo

Tượng người tù Côn Đảo

Nhà tù Côn Đảo

Tù nhân bị tra tấn

Dụng cụ tra tấn

Tù nhân Côn Đảo

31

Thủ bút
Phan Châu Trinh
Trang đầu bản thảo TÂN
VIỆT NAM

c. Chú thích
- Côn Lôn:

Tức Côn Đảo, hòn đảo nằm ở phía Đông Nam nước
ta, nơi thực dân Pháp lập nhà tù giam cầm những
chiến sĩ cách mạng, yêu nước. Phan Châu Trinh
cùng các tù nhân khác bị bắt lao động khổ sai đập
đá (1908 – 1910)

- Vá trời:

Theo truyền thuyết Trung Quốc, bà Nữ Oa đội đá
vá trời (hay lấp biển) là ngụ ý mưu đồ những công
việc hết sức lớn lao.

- Lao động
khổ sai:

Bị quản chế, o ép, đánh đập

d.Thể loại:
Thơ Thất ngôn bát cú Đường luật
PTBĐ: Biểu cảm - Tự sự, miêu tả
e. Bố cục: 4 phần (Đề, thực, luận, kết)
g. Chủ đề: Khí phách ngang tàng, coi thường mọi gian
nan thử thách, luôn giữ vững niềm tin và ý chí chiến đấu
kiên cường, bất khuất của người chiến sĩ yêu nước

Tiết 57: Văn bản: ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN
PHAN CHÂU TRINH
I/ Đọc hiểu văn bản
II. Tìm hiểu văn bản:
1.Hai câu đề: 1 và 2

Làm
Làm trai
trai đứng giữa đất Côn Lôn
Lừng lẫy làm cho lở núi non
Mở đầu bài thơ tác giả tự khẳng định mình là
gì? Nghĩa của từ này như thế nào?

?

- Khẳng định chí “Làm trai”: là quan niệm sống anh hùng
của đấng nam nhi, dám chống chọi và chiến thắng những
gian nan hiểm nguy giữa đảo khơi.
11

? Em hãy tìm một câu ca dao hoặc câu thơ cũng
nói về chí “làm trai”.

“Làm trai cho đáng nên trai
Xuống đông, đông tĩnh, lên đoài, đoài tan!
(Ca dao)
Làm trai đứng ở trong đất trời
Phải có danh gì với núi sông
( Chí làm trai của Nguyễn Công Trứ)
13

Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn
Lừng lẫy làm cho lở núi non

? Cụm từ “làm cho lở núi non” có mấy lớp

nghĩa?
Em hãy
phân
giáđanh
trị nghệ
thuật
củaẩn
- NT: Giọng
điệu
hàotích
hùng,
thép,
từ láy,
chúng?
dụ
tượng
trưng
Nghĩa
đen
 việc đập đá làm lở núi non

Nghĩa biểu trưng  bộc lộ cái chí lớn và tư thế
=> Thể hiện chí lớn và tư thế hiên ngang, lẫm liệt,
hiên ngang lẫm liệt của người tù Côn Lôn.
không hề nao núng trước quân thù của người tù.

14

Tiết 57: Văn bản: ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN
PHAN CHÂU TRINH
I.ĐỌC - HỂU VĂN BẢN
II.TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Hai câu đề

Tư thế hiên ngang, sừng sững; khát
vọng hành động mãnh liệt của người
tù cách mạng giữa đất trời Côn Đảo.

2. Hai câu thực 3 - 4

Minh họa cảnh đập đá

Xách búa đánh tan năm bảy đống
Ra tay đập bể mấy trăm hòn

?

Không gian làm việc ở đây ra sao? Điều kiện làm
-việc
Không
gian:
biển
đảo
núi non hùng vĩ, trơ
và tính
chất
công
việcCôn
nhưLôn,
thế nào?
trụi, hoang vắng
-Điều kiện làm việc: nắng gió, chế độ nhà tù khắc nghiệt,
nguy hiểm, dưới súng đạn, roi vọt của quân thù.
- Tính chất công việc: lao động nặng nhọc đập đá
16

?

Xách búa đánh tan năm bảy đống
Công cụ
tay
Ra tay
đậpđập
bể bể mấy trăm hòn lao động của
người tù là gì?
Hành động của
họ ra sao?

Minh họa cảnh đập đá

16

? Xác định phép đối trong hai câu thơ sau ? Tác dụng?
Xách búa đánh tan năm
bảy đống
________________
__________
(Đtừ mạnh)
(Số từ)
(Phép đối)
Ra tay đập bể mấy
trăm hòn
__________
____________
(Đtừ mạnh)
(Số từ)

17

Xách búa đánh tan năm bảy đống
Ra tay đập bể mấy trăm hòn

?
Hành động “ Xách búa đánh tan” và “ Ra tay đập bể”
- NT: Sử dụng phép đối rất chuẩn chỉnh cả về hình ảnh,

đá
ở
Côn
Lôn
còn
mang
ý
nghĩa
gì
khác?
từ loại, thanh điệu, sử dụng động từ mạnh, số từ, lối nói
ẩn dụ,
khoa
trương.
TL:
Hình
ảnh
ẩn dụ, lối nói khoa trương mang hàm nghĩa

sâu
sắc đó
là thơ
phá thể
tan hiện
xiềngchí
xích
tùhào
ngụchùng,
và chế
độ nôtâm
lệ của
=> Hai
câu
khí
quyết
thực
sắt
đádân
pháPháp.
tan xiềng xích ngục từ, chế độ nô lệ của thực
dân Pháp.

* Bốn câu thơ đầu vẽ ra hình ảnh người anh hùng hào

kiệt với tư thế sừng sững giữa biển trời mênh mông, hùng
vĩ, khoẻ mạnh, ngang tàng, tự tin về tuổi trẻ và sức mạnh
chính nghĩa, làm chủ bản thân, làm chủ cuộc sống, vượt
lên coi thường cuộc sống tầm thường.
18

Tiết 57: Văn bản: ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN
PHAN CHÂU TRINH
I.ĐỌC - HỂU VĂN BẢN
II.TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Hai câu đề

2. Hai câu thực
- Miêu tả công việc đập đá: vất vả, nặng
nhọc
- Khắc họa rõ nét tư thế hiên ngang, sức
mạnh phi thường và ý chí quyết tâm của
người anh hùng.

3. Hai câu luận 5-6
Tháng
ngày bao
quản thân
sành sỏi
_______
_______
_______
(Phép đối)
Mưa
nắng càng
bền dạ_______
sắt son.
_______
_______
Hỏi : Tìm các từ ngữ được sử dụng phép đối trong
câu 5-6 ? Phân tích tác dụng của phép đối trên?
21

Tháng ngày bao quản thân sành sỏi
Mưa nắng càng bền dạ sắt son.

? Cụm từ “ bao quản thân sành sỏi” đối với” càng bền dạ

sắt son” đã gợi lên cho em một suy nghĩ gì về phẩm chất
người tù Côn Lôn?

->
Tháiđối
độrất
sẵn
sàngtạo
chấp
nhận,
dám
thách
bạo
- NT:
chỉnh
ra sự
tương
phản,
hìnhthức
ảnhvới
ẩn dụ
lực quân thù, thân càng dày dạn phong trần thì dạ càng
cứng cỏi, trung kiên; gian nan đã tôi luyện chí khí anh
=> Phan Châu Trinh là một chiến sĩ cách mạng có tâm hồn
hùng của người tù cách mạng.
và khí phách cao đẹp. Bất khuất trước gian nguy, trung
thành với lí tưởng yêu nước.

22

Tiết 57: Văn bản: ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN
PHAN CHÂU TRINH
I.ĐỌC - HỂU VĂN BẢN
II.TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Hai câu đề

2. Hai câu thực
3. Hai câu luận

- Ý chí kiên cường, bất khuất và tấm lòng
thủy chung, son sắt với lý tưởng, sự
nghiệp cách mạng của người chí sĩ yêu
nước.

4. Hai câu kết 7-8
Những kẻ ______
vá trời khi lỡ bước
Gian chi kể việc con con

? Cụm từ “vá trời” gợi cho em liên tưởng đến
hình ảnh của sự tích nào?

24
- Mượn sự tích “ vá trời” của Bà Nữ Oa trong thần
thoại Trung Hoa ( Trung Quốc)

?Tác giả sử dụng thủ pháp nào trong câu 7-8? Tác dụng?
Những
kẻ vá trời khi lỡ bước
______________
Việc lớn ( Cứu nước)
Khoa trương( vá trời)
(Phép đối)
Gian nan chi kể việc
con con!
_________
Việc nhỏ ( đập đá)
- NT: đối, sử dụng điển tích, lối nói ẩn dụ, khoa trương
=> Tác giả là người có chí lớn luôn tự hào, kiêu hãnh về
công việc to lớn mình theo đuổi. Dù xa cơ lỡ bước nhưng
chí khí hiên ngang, tinh thần lạc quan, tin tưởng mãnh
liệt vào sự nghiệp cứu nước, coi khinh gian lao, tù đày.

Tiết 57: Văn bản: ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN
PHAN CHÂU TRINH
I.ĐỌC - HỂU VĂN BẢN
II.TÌM HIỂU VĂN BẢN

1. Hai câu đề
2. Hai câu thực
3. Hai câu luận
4. Hai câu kết
- Thể hiện niềm tự hào, kiêu hãnh với sự
nghiệp cứu nước. Tinh thần lạc quan, coi
thường mọi gian lao, thử thách của người
tù - người chí sĩ cách mạng.

III. TỔNG KẾT

? Bài thơ được sử dụng các biện pháp tu từ nào?
1.Nghệ thuật: Bằng bút pháp lãng mạn khoa
trương và giọng điệu hào hùng mạnh mẽ. Sử dụng
phép đối, ẩn dụ,ngôn ngữ hàm súc đặc sắc.

?2.Nội
Bài thơ
“ Đập
đá ở
Côn Lôn”
em cảm
dung:
Hình
tượng
ngườigiúp
tù yêu
nướcnhận
đẹp,

gì
về liệt,
hìnhngang
tượng tàng
ngườicủa
tù người
yêu nước?
lẫm
anh hùng cứu nước
dù gặp bước gian nguy nhưng vẫn không sờn lòng
đổi chí.
29

*HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Học thuộc lòng bài thơ.
- Hiểu được hoàn cảnh ra đời của bài thơ.
- Hiểu nghệ thuật, nội dung chính của tác
phẩm.
* - Sưu tầm tranh ảnh nói về các sĩ phu yêu
nước những năm đầu thế kỉ XX.
* Gợi ý: Lương Văn Can, Vua Duy Tân, Trịnh
Văn Cán …( Lịch sử 8 trang 145 và 147)