Trao duyên
(Trích : "Truyện Kiều"- Nguyễn Du)



1 Vị trí đoạn trích:
Phần đầu
“Truyện Kiều”
+Mở đầu cho “đoạn trường tân thanh” 15 năm lưu lạc của Thuý Kiều.
- Khi gia đình
Kiều gặp sự biến
+ Kiều quyết định bán mình chuộc cha.
+ Trao duyên cho em là Thuý Vân.
+ Đành xa lìa người trai đã thề nguyền,
đính ước.
+ Từ câu 723 - 756/ 3254
I. TÌM HIỂU CHUNG
Một mình nàng, ngọn đèn khuya
Áo đầm giọt tủi, tóc se mái sầu
Nỗi riêng riêng những bàn hoàn
Dầu trong trắng đĩa lệ tràn tấm khăn
 Kiều một mình chịu đựng nỗi đau
Nghĩ đâu rẽ cửa chia nhà tự tôi
Vì ta khăng khít cho người dở dang
Thúy Vân chợt tỉnh giấc xuân
Trong đèn, nghé án, ân cần hỏi han
Cậy em, em có chịu lời,
Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa.
Bản chữ Nôm đoạn trích “Trao Duyên”
Ông Vũ Văn Kính khảo lục
- Bố cục
+ Phần 1: (18 câu đầu):
Thúy Kiều tìm cách thuyết phục, trao duyên cho Thúy Vân.
+ Phần 2: (còn lại):
Tâm trạng của Thúy Kiều sau khi trao duyên
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
Tình huống trao duyên
Theo em trao duyên nghĩa là gì? Nhận xét đây là tình huống như thế nào?
Thúy Kiều trao duyên: tình yêu chân thành, mãnh liệt => trao cho Thúy Vân
Tình huống hiếm gặp
Tế nhị, khó nói
Eó le => đau đớn, bế tắc
1. Phần I: 18 câu đầu
* Lời ướm trao duyên.


+ Từ ngữ:



“Cậy”:
“Chịu”:

“lạy, thưa”:
Tin tưởng mà gửi gắm, hi vọng.
Lời lẽ, ngôn ngữ khẩn khoản, thiết tha với tất cả niềm
hi vọng, tin tưởng và gửi gắm.
Bắt buộc, thông cảm mà chấp nhận.

Sự trang trọng
Cậy em, em có chịu lời,
Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa.


+ Hành động: Lạy, thưa
=> Cử chỉ khác thường, hạ mình, van lơn, tạo không khí trang trọng cho buổi trao duyên
Hàm ẩn sự biết ơn đến khắc cốt ghi tâm.
=> Đặt Vân vào tình huống khó xử, không thể từ chối.
* Lý do trao duyên
+ Thành ngữ:
Đứt gánh tương tư:
sự dở dang lỡ làng của mối tình Kim – Kiều.
+ Điển tích:
Keo loan chắp mối tơ thừa:
Kiều thấu hiểu hoàn cảnh cuả Vân.
+ Từ ngữ:
“Mặc em”:
Uỷ thác, giao phó trách nhiệm cho em thực hiện.
=> Vì hoàn cảnh phải hy sinh tình yêu của bản thân,
Ngôn ngữ và hành động đầy sức thuyết phục khiến Vân không thể chối từ
Giữa đường đứt gánh tương tư,
Keo loan chắp mối tơ thừa mặc em.
*Cách thuyết phục để trao duyên của Thúy Kiều

Kể từ khi gặp chàng Kim,
Khi ngày quạt ước, khi đêm chén thề
Sự đâu sóng gió bất kì,
Hiếu tình khôn lẽ hai bề vẹn hai.
Kiều nhắc lại hai biến cố lớn nhất trong cuộc đời mình.
+ Gặp chàng Kim, thề nguyền đính ước.
Khi gặp, khi ngày, khi đêm:
Trạng ngữ chỉ thời gian cho thấy sự gắn bó và tình cảm thiêng liêng, sâu nặng.
+ Sóng gió bất kì: Gia đình mắc nạn.
 Mong Vân hiểu mà nối duyên trả nghĩa cho Kim Trọng.
 Kiều phải hi sinh tình yêu để làm tròn chữ hiếu, chữ tình đành giang dở

Ngày xuân em hãy còn dài,
Xót tình máu mủ, thay lời nước non
Chị dù thịt nát xương mòn,
Ngậm cười chín suối hãy còn thơm lây.

- Chọn Vân để nối tình với Kim Trọng:
+ Thay lời nước non:
Nhờ trả nghĩa, nhấn mạnh tình cảm thiêng liêng, sâu nặng
=> Ngậm cười chín suối còn thơm lây: Dẫu chết cũng thấy được an ủi
+ Xót tình máu mủ:
Ràng buộc bằng tình ruột thịt
+ Ngày xuân còn dài:
Em còn trẻ, đẹp, son rỗi
cách nói khéo léo, chặt chẽ, có lí, có tình, dùng lý trí kìm nén cảm xúc khiến Thúy Vân không thể từ chối
Thành ngữ:
tình máu mủ,
lời nước non,
thịt nát xương mòn,
ngậm cười chín suối...
=> Ngôn ngữ chọn lọc, chính xác, độc đáo, có sự kết hợp của cách nói của văn chương quý tộc và ngôn ngữ bình dân.
Chiếc vành với bức tờ mây,
Duyên này thì giữ vật này của chung.
Dù em nên vợ nên chồng,
Xót người mệnh bạc ắt lòng chẳng quên.
Mất người còn chút của tin,
Phím đàn với mảnh hương nguyền ngày xưa.
* Thuý Kiều trao kỉ vật
- Trao kỉ vật cho Thúy Vân
Quạt ước
Chén thề
=> Nghệ thuật ước lệ,tượng trưng
Kỉ niệm đẹp gắn với đêm thề nguyền
Minh chứng cho tình yêu sâu nặng, đẹp, thiêng liêng và say đắm của Kim Trọng - Thúy Kiều.
Chiếc vành
Bức tờ mây
Phím đàn
Mảnh hương nguyền
Vầng trăng vằng vặc giữa trời,
Đinh ninh hai miệng một lời song song.
* Thuý Kiều trao kỉ vật
+ Kỉ vật được nhắc đến:
- Trao kỉ vật cho Thúy Vân
Sẵn tay khăn gấm, quạt quỳ, Với cành thoa ấy tức thì đổi trao
Chén hà sánh giọng quỳnh tương
Xuyến vàng đôi chiếc, khăn là một vuông
Tiên thề cùng thảo một chương
So lần dây vũ dây văn
Đài sen nối sáp, lò đào thêm hương
“Của tin”:
“Của chung”:
Vật làm tin – giữa Kim và Kiêu.
Của Kim Trọng, của chị, của em.
Sự luyến tiếc, đau đớn, bi kịch duyên trao đi mà tình không trao đươc, tình cảm át lí trí, Kiều rơi vào bế tắc, sống trong thế giới mộng mị của cái chết và âm hồn.
Câu thơ như bẻ làm đôi
Thời gian tâm lí.
Xưa: Đẹp đẽ
Nay: Tan vỡ
Giằng xé
Còn-Mất.
Riêng-Chung.
Hạnh phúc-Bất hạnh
“duyên thì giữ, vật của chung”: Duyên trao đi
nhưng vẫn muốn níu giữ những kỉ vật tình yêu
lại cho mình.
+ Cách trao: Từng kỉ vật một
+ Để Vân không bị khó xử khi gặp
chàng Kim nên trao kỷ vật làm tin.
+ Thể hiện thái độ dứt tình.



=> Sự chu đáo, có lòng độ lượng và đức hi sinh, luôn lo lắng và hiểu cho người trước khi nghĩ đến mình
- Ý nghĩa của việc trao kỉ vật






2.1: Thuý Kiều tâm sự với Thuý Vân
Mai sau dù có bao giờ,
Đốt lò hương ấy so tơ phím này.
Trông ra ngọn cỏ lá cây,
Thấy hiu hiu gió thì hay chị về.
Hồn còn mang nặng lời thề,
Nát thân bồ liễu,đền nghì trúc mai.
Dạ đài cách mặt khuất lời,
Rưới xin giọt nước cho người thác oan.

2. Các câu thơ còn lại: Diễn biến tâm trạng Kiều sau khi trao duyên
- Hình ảnh:
Gió hiu hiu
Hương khói
Hồn oan
Ngọn cỏ lá cây
- Kiều tưởng tượng:
mình đã chết

Chập chờn, ma mị
(cuộc sống cõi âm)
Chết oan, chết hận
Âm dương cách biệt
Hồn không siêu thoát
Sum họp trong nghịch cảnh
Kiều khóc thương cho mình, quên hẳn sự đối thoại, có mặt của Vân
2.2: Thuý Kiều hướng đến Kim Trọng trong
nỗi tuyệt vọng
Bây giờ trâm gẫy gương tan,
Kể làm sao xiết muôn vàn ái ân !
Trăm nghìn gửi lại tình quân,
Tơ duyên ngắn ngủi có ngần ấy thôi !
Phận sao phận bạc như vôi !
Đã đành nước chảy hoa trôi lỡ làng.
Ôi Kim lang! Hỡi Kim lang!
Thôi thôi thiếp đã phụ chàng từ đây!”

- Kiều quay trở lại với thực tai: Bây giờ
+ Trâm gãy, gương tan
+ phận bạc như vôi
+ nước chảy hoa trôi
- Nghịch cảnh:
+ tơ duyên:ngắn ngủi
+ tình cảm: muôn vàn ái ân
- Tình cảm dành cho Kim Trong:
+ Thán từ: ôi, hỡi
+ Từ ngữ: thôi thôi, phụ
+ Nhịp thơ: 3/3 – chia cắt, nghẹn ngào
Tan vỡ,dở dang, bạc bẽo,…
Tình yêu hiện hữu, đầy khao khát,đau đớn
Lời vĩnh biệt đau đớn, tuyệt vọng trong tình yêu
Câu thơ cuối cùng:
Kiều nhận tất cả mọi lỗi lầm về mình, tự trách mình là kẻ phụ tình, phụ bạc Kim Trọng, có lỗi lớn với Kim Trọng
=> Bi kịch tình yêu tan vỡ lên đến đỉnh điểm

III.Tổng kết.
1.Giá trị nghệ thuật:
- Miêu tả tâm lí nhân vật sắc sảo, tinh tế.
- Ngôn ngữ giàu giá trị biểu cảm,đậm chất trữ tình,trang trọng + bình dị (phối hợp cá điển tích, từ cổ với thành ngữ, từ ngữ dân gian)
- Sử dụng sáng tạo các thành ngữ của văn hóa dân
gian.
2. Giá trị nội dung
- Nỗi đau đớn tuyệt vọng trước mối tình tan vỡ
- Vẻ đẹp nhân cách của Kiều
Bài tập
1. Nếu em là Thúy Vân em có nhận lời Thúy Kiều không? Vì sao?
2. Nếu em là Thúy Kiều em có làm như Thúy Kiều không?Vì sao?
3. Em rút ra cho mình bài học gì khi học xong đoạn trích?
4. Soạn đoạn trích Chí khí anh hùng.
CẢM ƠN CÔ CÙNG CÁC BẠN
ĐÃ LẮNG NGHE BÀI THUYẾT TRÌNH CỦA NHÓM EM