TRƯỜNG THPT ĐĂK HRING

CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 10 - BAN CƠ BẢN

Tiết 41:

ĐỌC TIỂU THANH KÍ

(Độc Tiểu Thanh kí)

(Nguyễn Du)

Nắm được 03 vấn đề

1. Cảm nhận được tâm sự xót thương, day dứt của Nguyễn Du đối với nỗi oan của những kiếp tài hoa và với chính mình. Qua đó, củng cố thêm hiểu biết về chủ nghĩa nhân đạo của Nguyễn Du.

2. Thấy được ý nghĩa biểu trưng sâu sắc của một số hình ảnh trong bài thơ.

3. Rèn luyện kỹ năng cảm thụ tác phẩm trữ tình.

I. Giới thiệu chung về tác phẩm

II. Tìm hiểu văn bản

1. Nỗi xót thương của nhà thơ.

2. Tâm sự của nhà thơ.

III. Tổng kết

1. Nội dung

2. Giá trị của tác phẩm

IV. Vận dụng

读 小 青 记 Độc Tiểu Thanh kí

(阮 攸) (Nguyễn Du)

西 湖 花 箢 尽 成 墟 Tây Hồ hoa uyển tẫn thành khư,

独 吊 窗 前 一 纸 书 Độc điếu song tiền nhất chỉ thư.

脂 粉 有 神 怜 死 后 Son phấn hữn thần lân tử hậu,

文 章 无 命 累 焚 余 Văn chương vô mệnh luỵ phần dư.

古 今 恨 事 天 难 问 Cổ kim hận sự thiên nan vấn,

风 运 奇 冤 我 自 居 Phong vận kì oan ngã tự cư.

不 知 三 百 予 年 后 Bất tri tam bách dư niên hậu,

天 下 何 人 泣 素 如 Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như?

I. Giới thiệu chung:

1. Hoàn cảnh ra đời

- Nguyễn Du đọc dư cảo của Tiểu Thanh → xót xa → viết “Độc Tiểu Thanh kí”.

- Trích trong “Thanh Hiên thi tập”

I. Giới thiệu chung:

1. Hoàn cảnh ra đời

2. Cảm nhận chung:

Bài thơ mang âm hưởng buồn, lắng dịu; ngôn ngữ cảm xúc, giàu chất suy tư.

II. Tìm hiểu văn bản:

1. Bốn câu đầu:

Tây Hồ hoa uyển tẫn thành khư,

Độc điếu song tiền nhất chỉ thư.

Chi phần hữu thần liên tử hậu,

Văn chương vô mệnh luỵ phần dư.

(Tây Hồ cảnh đẹp hoá gò hoang,

Thổn thức bên song mảnh giấy tàn.

Son phấn có thần chôn vẫn hận,

Văn chương không mệnh đốt còn vương).

II. Tìm hiểu văn bản:

1. Bốn câu đầu

- Cảnh đẹp (xưa) → hết thảy → gò hoang (nay)

(sự đối lập)

=> Sự thay đổi của cuộc đời.

II. Tìm hiểu văn bản:

1. Bốn câu đầu

Độc điếu song tiền nhất chỉ thư.

- Độc: một mình (nhà thơ) → viếng → nhất: một mình (Tiểu Thanh): một người cô đơn đi viếng một người cô đơn.

→ Sự đồng cảm của hai tâm hồn cô đơn.

II. Tìm hiểu văn bản:

1. Bốn câu đầu

=> niềm xót xa trước cái đẹp bị vùi dập phũ phàng và sự đồng điệu của hai tâm hồn cô đơn.

II. Tìm hiểu văn bản

1. Bốn câu đầu

- Nghệ thuật:

+ Ẩn dụ tượng trưng: Son phấn (sắc đẹp), văn chương (tài năng)

+ Nhân cách hoá: vật vô tri có "hồn", có thần.

→ khẳng định sự bất tử của cái đẹp và tài năng.

+ Phép đối: Liên tử hậu, luỵ phần dư → những bất công ngang trái ở đời.

II. Tìm hiểu văn bản

1. Bốn câu đầu

=> Bốn câu thơ đầu: tiếng khóc xót thương cho số phận Tiểu Thanh nói riêng, và những kiếp tài hoa nhưng bất hạnh nói chung.

II. Tìm hiểu văn bản

2. Bốn câu cuối

Cổ kim hận sự thiên nan vấn,

Phong vận kì oan ngã tự cư.

Bất tri tam bách dư niên hậu,

Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như.

(Nỗi hờn kim cổ trời khôn hỏi,

Cái án phong lưu khách tự mang.

Chẳng biết ba trăm năm lẻ nữa,

Người đời ai khóc Tố Như chăng).

II. Tìm hiểu văn bản

2. Bốn câu cuối

- Nỗi hờn kim cổ:

+ cái hờn hận cho số kiếp Tiểu Thanh

+ cái hận của muôn người, muôn đời

→ cái hờn hận có sức lay động lòng người.

II. Tìm hiểu văn bản

2. Bốn câu cuối

- Cái án phong lưu: cái án bị đày đoạ, hắt hủi, hành hạ, án của người tài sắc

→ Ý thức của nhà thơ (ND thấy mình là người cùng chịu cái án oan khiên ấy).

II. Tìm hiểu văn bản

2. Bốn câu cuối

=> Sự trân trọng, đồng cảm với thân phận của Tiểu Thanh, của những người tài hoa.

II. Tìm hiểu văn bản

2. Bốn câu cuối

Bất tri tam bách dư niên niên hậu

Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như.

- Bất tri: câu hỏi thống thiết → sự cô đơn, cô độc trong cuộc đời.

- Hà nhân (người nào?): số ít → khát khao đồng cảm.

→ Nỗi cô đơn lạc lõng của tác giả và sự khắc khoải, hoài vọng đến tương lai.

II. Tìm hiểu văn bản

2. Bốn câu cuối

=> Nỗi băn khoăn, day dứt khát khao đồng cảm và một cảm nhận cô đơn trước cõi người.

III. Tổng kết bài học

- Bài thơ thể hiện sâu sắc tình cảm thương người có tài mà bất hạnh, trong đó có phần tác giả thương cho mình.

- Âm điệu bài thơ ai oán, từ ngữ cô đọng, thể hiện ý ở ngoài lời.

Chủ nghĩa nhân đạo của Nguyễn Du qua bài thơ.

- Trân trọng những con người tài sắc

- Đau xót, đồng cảm với những nguời tài sắc mà bất hạnh.

- Quan tâm đến số phận đau khổ của người phụ nữ.

Bài tập về nhà

1. Học bài cũ:

- Học thuộc lòng phần phiên âm và dịch thơ bài Độc Tiểu Thanh kí.

- Nắm chủ đề của bài thơ.

2. Chuẩn bị cho tiết học tới:

- Tìm một vài ví dụ trong văn học có sử dụng các biện pháp tu từ ẩn dụ và hoán dụ.

- Đọc trước phần bài: Thực hành về phép tu từ ẩn dụ và hoán dụ.