CHÀO CÁC EM ĐÃ THAM GIA
GIỜ HỌC VẬT LÝ

Ôn lại kiến thức bài trước
Câu 1: Hãy mô tả quá trình ion hóa chất khí dưới tác động của tác
nhân ion hóa?
- Tác nhân ion hoá cung cấp năng lượng làm các phân tử khí chuyển động nhanh
hơn, chúng va chạm với nhau mạnh hơn, một số phân tử bị mất electron thành ion
dương.
- Các electron tự do chuyển động hỗn độn, một số kết hợp với phân tử thành ion
âm
- Như vậy: Dưới tác động của tác nhân ion hoá, trong chất khí xuất hiện hạt tải
điện là ion dương, ion âm và electron tự do

Ôn lại kiến thức bài trước
Câu 2: Hãy mô tả chuyển động của các hạt tải điện trong chất khí khi
chưa có và khi có điện trường? Phát biểu bản chất của dòng điện trong
chất khí?

+ Khi chưa có điện trường, các
ion dương, ion âm, electron tự
do chuyển động hỗn độn về mọi
phía
+ Khi có điện trường các hạt tải
điện chịu tác dụng của lực điện
nên có thêm chuyển động có
hướng, sinh ra dòng điện
+ Bản chất của dòng điện trong
chất khí: Dòng điện trong chất
khí là dòng chuyển dời có
hướng của các ion dương theo
chiều điện trường và các ion
âm, electron ngược chiều điện
trường. Các hạt tải điện này do
chất khí bị ion hóa sinh ra

+
-

+
+

+
-

+

+
+
+
+
+
+

-

E
-

-

Bài 15: DÒNG ĐIỆN TRONG CHẤT KHÍ
(Tiết 2)

Nội dung chính của bài
IV. Quá trình dẫn điện tự lực trong chất khí và
điều kiện để tạo ra quá trình dẫn điện tự lực
1. Định nghĩa quá trình dẫn điện tự lực trong
chất khí
2. Điều kiện để tạo ra quá trình dẫn điện tự
lực
V. Tia lửa điện và điều kiện tạo ra tia lửa điện
VI. Hồ quang điện và điều kiện để tạo ra hồ
quang điện

IV. Quá trình dẫn điện tự lực và điều kiện
để tạo ra quá trình dẫn điện tự lực
1. Định nghĩa quá trình dẫn điện tự lực của chất khí
Quá trình dẫn điện của chất khí có thể tự duy trì,
mà không cần ta chủ động tạo ra hạt tải điện, gọi là
quá trình dẫn điện (phóng điện) tự lực
2. Điều kiện để tạo ra quá trình dẫn điện tự lực
Ở điều kiện thường, số hạt tải điện ban đầu trong
chất khí rất ít, chất khí không dẫn điện
Muốn có quá trình dẫn điện tự lực của chất khí thì
điện trường và điện cực phải tạo ra các hạt tải điện
mới để bù lại số hạt tải điện về đến điện cực và biến
mất.

Là
quá
trình
Thế
nào
là
Ta
hiểu
như
Hãy
nêu
điều
quá
dẫntrình
điện dẫn
của
thếkiện
nào để
là quá
có
điện không
tự
chất
khí
do
có
trình
dẫn
điện
dòng
điện?
lực?động
sựtự
tác
lực?
của tác nhân
ion hóa

Có 4 cách chính để điện trường, điện cực tạo
ra hạt tải điện mới trong chất khí
a. Dòng điện chạy qua chất khí làm nhiệt độ
chất khí tăng cao:
Các phân tử chất khí chuyển động nhanh, va
chạm với nhau mạnh làm chất khí bị ion hóa
b. Điện trường trong chất khí rất lớn:
Lực điện tác dụng vào số ít các hạt tải điện của
chất khí rất lớn, thu được động năng lớn, làm
nó chuyển động nhanh, va chạm mạnh vào các
phân tử trung hòa làm ion hóa chất khí ngay
khi nhiệt độ thấp

Anot (A)

Catot (K)

+

U

Vì
Vì sao
sao dòng
điện
trường
điện làm
rấtchất
lớn
khí
lại làm
nóngchất
nên
khí
lại sinh
sinh ra
ra hạt
hạt
tải điện?

c. Điện cực âm (Catot) không bị nung đỏ nhưng
bị các ion dương có năng lớn đập vào làm bật
electron ra khỏi catot thành hạt tải điện trong
chất khí
d. Điện cực âm (Catot) bị nung đỏ
Kim loại bị nung nóng đến nhiệt độ cao làm các
electron trong kim loại chuyển động nhanh,
một số bị bứt ra khỏi catot thành hạt tải điện
trong chất khí

Anot (A)

Catot (K)

+

U

Anot (A)

Catot (K)

U

Vì sao catot bị nung
đỏ lại làm chất khí
sinh ra hạt tải điện?

+

U

V. Tia lửa điện và điều kiện để tạo ra tia lửa điện
1. Định nghĩa
Tia lửa điện là quá trình phóng điện tự lực trong chất khí
đặt giữa hai điện cực khi điện trường đủ mạnh để biến phân
tử khí trung hòa thành ion dương và electron tự do
2. Điều kiện tạo ra tia lửa điện
+ Khi cường độ điện trường lớn vượt một giá trị nhất định
thì trong không khí xuất hiện sự phóng điện hình tia gọi là
tia lửa điện
+ Giá trị của cường độ điện trường làm phát sinh tia lửa
điện vào khoảng 3.106 V/m và phụ thuộc vào hình dạng điện
cực. Điện cực phẳng cần giá trị lớn, điện cực mũi nhọn cần
giá trị nhỏ hơn
+ Để có cường độ điện trường lớn, giữa hai điện cực cần có
hiệu điện thế lớn hoặc khoảng cách nhỏ hoặc cả hai

Cường độ
Thế
nào
điện
làtrường
tia lửa
điện?
được
tính
như thế
nào?

U
E
d

3. Ứng dụng của
tia lửa điện
+ Bộ phận đánh
lửa của động cơ
đốt trong (động cơ
xăng) gọi là bugi

Hãy nêu
những ứng
dụng của
tia lửa
điện?

3. Ứng dụng của tia lửa điện
+ Bật bếp ga, bật lửa; Hiện tượng sấm, sét; Tia lửa điện tại các ổ cắm
+ Tia lửa điện còn được dùng trong nhiều lĩnh vực trong khoa học công nghệ

VI. Hồ quang điện và điều kiện để tạo ra hồ quang điện
1. Định nghĩa
Hồ quang điện là quá trình phóng điện tự
lực xảy ra trong chất khí ở áp suất thường
hoặc áp suất thấp đặt giữa hai điện cực có
hiệu điện thế không lớn
+ Hồ quang điện tạo ra nhiệt độ rất cao,
từ 20000C đến 80000C tuỳ theo vật liệu
làm điện cực.
+ Hồ quang điện phát sáng mạnh

Hồ quang điện có
Thế nào là hồ quang
những đặc điểm như
điện?
thế nào?

2. Điều kiện tạo ra hồ quang điện
+ Hồ quang điện tạo ra giữa hai điện cực được nối với
hiệu điện thế khoảng 50V
+ Ban đầu hai điện cực được tiếp xúc với nhau, sau đó
tách ra một khoảng nhỏ, thì xuất hiện hồ quang điện
+ Do tác dụng nhiệt của dòng điện, các điện cực bị nung
nóng đỏ làm phát xạ nhiệt electron. Các electron tăng tốc
trong điện trường mạnh giữa hai điện cực đến va chạm
với anot làm anot tiếp tục nung nóng, hồ quang điện được
duy trì, đồng thời các electron làm bật ion dương từ anot
được tăng tốc trong điện trường đến va chạm với catot
làm catot được nung nóng, tạo ra nhiệt độ cao và phát
sáng mạnh (chói loà)
+ Ion dương bị bật ra từ anot làm anot mòn dần (lõm
vào), chúng đến catot làm catot được bồi đắp (lồi ra)

Hồ quang
điện được
tạo ra như
thế nào?

3. Ứng dụng của hồ quang điện
+ Hàn cắt kim loại: Hồ quang điện tạo
ra nhiệt độ cao trong phạm vi hẹp làm
nóng chảy kim loại giúp hàn, cắt kim
loại tại vị trí cần thiết
+ Lò hồ quang trong luyện kim: Hồ
quang điện tạo ra nhiệt độ cao, được
dùng nung chảy quặng cho quá trình
luyện kim
+ Làm nguồn sáng: Hồ quang điện phát
sáng mạnh, được dùng trong đèn của
các ngọnHồ
hảiquang
đăng điện có
+ Hồ quang
điệnứng
còn được
những
dụngdùng trong
nhiều lĩnh vực khác của khoa học, công
như thế nào?
nghệ và cuộc sống

Hàn, cắt kim loại bằng hồ quang điện

Luyện kim bằng Lò hồ quang điện

Ánh sáng từ ngọn hải đăng

Củng cố bài học
Câu 1: Tìm nhận định sai trong các câu sau
A. Quá trình dẫn điện tự lực của chất khí là quá trình chất khí có thể tự duy
trì sự dẫn điện, mà không cần ta chủ động tạo ra hạt tải điện
B. Quá trình dẫn điện không tự lực của chất khí là quá trình chất khí có thể tự
duy trì sự dẫn điện, mà không cần tác nhân ion hoá
C. Muốn có quá trình dẫn điện tự lực của chất khí thì điện trường và điện cực
phải tạo ra được các hạt tải điện mới
D. Do tác động của tác nhân ion hóa, trong chất khí có hạt tải điện là ion
dương, ion âm và electron tự do

Củng cố bài học
Câu 2: Tìm nhận định sai trong các câu sau
A. Hồ quang điện là quá trình dẫn điện tự lực của không khí
B. Tia lửa điện là quá trình dẫn điện tự lực của không khí
C. Sự dẫn điện của chất khí phải nhờ tác dụng của các bức xạ là quá trình dẫn
điện không tự lực
D. Hiện tượng sấm, sét trong tự nhiên là quá trình dẫn điện không tự lực
trong không khí

Nội dung tự học
1. Ôn tập nội dung bài đã học
+ Hạt tải điện trong chất khí ở điều kiện thường và khi có tác nhân ion hóa
+ Chuyển động của các hạt tải điện trong chất khí khi chưa có và khi có điện trường
+ Bản chất dòng điện trong chất khí
+ Sự dẫn điện không tự lực và sự dẫn điện tự lực của chất khí
+ Tia lửa điện: Định nghĩa, điều kiện tạo ra, ứng dụng
+ Hồ quang điện: Định nghĩa, đặc điểm, điều kiện tạo ra, ứng dụng
+ Tự đọc bài 16: Dòng điện trong chân không
+ Làm các bài tập có liên quan trong SGK và tài liệu học tập
2. Chuẩn bị bài học tiếp theo:
Bài 17: Dòng điện trong chất bán dẫn
+ Các nội dung chính của bài
+ Các nội dung đó như thế nào

Đỉnh cao nhất của việc học là tự học
Đỉnh cao nhất của giáo dục là tự giáo dục