

Thời gian thực hiện: 11 giờ

1. Kiến thức
Nắm được các khái niệm về con người và sự phát triển nhân
cách. Nắm và phân tích được các yếu tố ảnh hưởng đến sự
phát triển nhân cách.
2. Kỹ năng
Bước đầu hình thành ở sinh viên kỹ năng phân tích, nhận
xét đánh giá được vai trò của các yếu tố đối với sự hình
thành và phát triển nhân cách.
Vận dụng các kiến thức vào trong quá trình giảng dạy ở
trường mầm non.
3. Thái độ
- Sinh viên có thái độ nghiêm túc xây dựng bài.
- Hình thành lòng yêu nghề, yêu trẻ ở người gv mầm non
tương lai.

1.

Khái niệm về nhân cách
Nhân cách bao gồm tất cả các nét, các mặt, các phẩm chất
có ý nghĩa xã hội trong một con người. Nhân cách là toàn
bộ các đặc điểm tâm sinh lý của cá nhân được xã hội
đánh giá tạo nên giá trị của cá nhân đó.

2. Thế nào là sự phát triển
nhân cách
- Phát triển nhân cách là quá
trình trưởng thành về thể
chất, về tâm lý và xã hội của
cá nhân.

Tại sao lại nói, sự phát triển nhân cách là quá trình
trưởng thành về thể chất, về tâm lý và xã hội của cá
nhân.

+ Sự phát triển về mặt thể chất:
Là sự tăng trưởng của cơ thể về
chiều cao, cân nặng cơ bắp, hoàn
thiện các giác quan, phối hợp
các vận động cơ bản của cơ thể.

+ Sự phát triển về mặt tâm lý:
Biểu hiện ở những biến đổi cơ
bản trong quá trình nhận thức,
xúc cảm, tình cảm, ý chí, ở sự
hình thành các thuộc tính tâm
lý mới của nhân cách

+ Sự phát triển về mặt xã hội của
cá nhân
Biểu hiện ở những biến đổi trong
ứng xử của cá nhân đó với những
người xung quanh, ở sự tích cực
tham gia của cá nhân đó vào đời
sống xã hội.

1.

Yếu tố bẩm sinh, di truyền
Bẩm sinh di truyền là gì?

Wolfgang Amadeus Mozart là một trong những nhà soạn nhạc nổi tiếng, quan trọng, và có nhiều
ảnh hưởng nhất trong ngànhnhạc cổ điển châu Âu. Các tác phẩm của ông được xem là đỉnh
cao trong các lĩnh vực nhạc piano, nhạc thính phòng, nhạc giao hưởng, nhạc tôn giáo và
opera. Mozart đã được nhiều nhà soạn nhạc sau này ngưỡng mộ và các tác phẩm của ông đã
trở thành một phần quan trọng trong nhiều cuộc hoà nhạc. Nhờ sự chăm lo dạy dỗ của người
cha, vốn là một nhạc sĩ nổi tiếng của thành Viên, đến năm 3 tuổi Mozart đã nghe hiểu
được âm nhạc, 4 tuổi đánh được đàn dương cầm cổ và organ. Cậu bắt đầu soạn nhạc cho đàn
phím từ lúc năm tuổi, viết những bản nhạc hòa tấu khi cậu lên sáu. Những
bản sonata cho violin được xuất bản khi cậu lên tám. Thật ra có thể nói rằng Mozart đã khởi
đầu sự nghiệp âm nhạc trước thời gian cậu lên năm và theo đuổi cho đến ngày qua đời, ngót
ba mươi năm âm nhạc.
 Khi cậu lên sáu, Wolfgang và người chị Maria Anna Mozart, lớn hơn cậu năm tuổi và cũng là
một thần đồng âm nhạc, cùng đi với cha của họ đến München. Cuối năm đó họ chơi nhạc cho
Hoàng hậu của Viên. Năm lên 7, cậu đã tổ chức những buổi diễn nhạc ở Paris, và được một
nhà xuất bản ở đây xuất bản một tập nhạc, gồm 4 bản violin và organ [cần dẫn nguồn]. Sau đó, cha
cậu lại dẫn cậu đi khắp các nước Ý, Anh Quốc..., gia đình Mozart nổi danh khắp những nơi
cậu đến, và Wolfgang, với tài năng sớm phát triển của cậu, đã chinh phục mọi người. Quan
trọng hơn, Mozart có cơ hội thưởng thức âm nhạc thịnh hành trong các thành phố này. Mozart
đã gặp những nhạc sĩ khác và bắt đầu thành hình quan điểm về sự nghiệp của họ.

- Bẩm sinh di truyền là sự truyền lại những đặc điểm về
mặt cơ thể của thế hệ trước sang thế hệ sau.
- Ví dụ 1: bố tóc vàng, da trắng, mắt xanh
sinh ra con tóc vàng, da trắng, mắt xanh
- Ví dụ 2: Bố mẹ thông minh, có năng khiếu
âm nhạc sinh ra con thông minh, có năng
khiếu âm nhạc

-

Bẩm sinh di truyền là tiền
đề vật chất
Là cơ sở tự nhiên cho sự
hình thành và phát triển
nhân cách

- Chú ý đúng mức đến vai trò của di truyền trong sự
hình thành và phát triển nhân cách.
+ Nếu xem nhẹ yếu tố bẩm sinh – di truyền thì chúng
ta đã bỏ qua 1 tiền đề quan trọng cho sự hình thành
và phát triển tâm lý.
+ Nếu đánh giá quá cao yếu tố bẩm sinh di truyền sẽ
dẫn tới sai lầm về mặt nhận thức, phủ nhận khả năng
biến đổi bản chất của con người, phủ nhận vai trò của
GD và tự GD.

- Cần sớm phát hiện ra năng khiếu của trẻ để bồi
dưỡng, phát triển năng khiếu.



Hãy sưu tầm một số câu ca dao tục ngữ nói về vai trò
của yếu tố bẩm sinh di truyền đối với sự hình thành và
phát triển nhân cách.
Dùng quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng để
đánh giá các câu ca dao tục ngữ trên.

-

-

Con nhà tông không giống lông thì cũng giống cánh
- Giỏ nhà ai quai nhà nấy
- Con vua thì lại làm vua
Con sãi ở chùa lại quét lá đa
- Rau nào sâu nấy
- Giỏ nào quai nấy.
- Cha nào con nấy
Trứng rồng lại nở ra rồng/liu điu lại nở ra dòng liu điu.
- Hổ phụ sinh hổ tử.
- Cây lành sanh trái ngọt.
- Khoai ao không ngứa cũng lăn tăn.

a) Thế nào là môi trường
* Định nghĩa: Môi trường là hệ thống các điều kiện tự
nhiên và xã hội xung quanh con người cần thiết cho
sự tồn tại và phát triển của mỗi cá nhân.

- Có 2 loại môi trường:
+ Môi trường tự nhiên: bao gồm nước, khí hậu, sông,
suối, cây cối, núi, đồi, biển…
+ Môi trường xã hội: trường học, bệnh viện, công viên,
khu vui chơi, nhà, công ty…..

- tạo động cơ, mục đích, phương tiện cho cá nhân
hoạt động, giao lưu để hình thành và phát triển nhân
cách
 – môi trường ảnh hưởng gián tiếp đến sự hình
thành và phát triển nhân cách


- Từng bước gắn giáo dục và học tập của học

sinh với việc cải tạo và xây dựng xã hội, môi
trường
- Tổ chức trẻ tích cực tham gia vào việc bảo
vệ, cải tạo và xây dựng môi trường: vứt rác
đúng nơi quy định, nhặt rác, giữ vệ sinh lớp
học, trường học….

Sưu tầm các câu ca dao tục ngữ nói lên sự ảnh hưởng
của yếu tố môi trường đối với sự hình thành và phát
triển nhân cách.
Hãy đánh giá các câu ca dao tục ngữ trên bằng quan điểm
của chủ nghĩa duy vật biện chứng


Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài
 Gần mực thì đen gần đèn thì rạng
“Gần mực thì đen, Gần đèn thì sáng”.


Mời các bạn theo dõi tình huống sau:
Mikhain Lômônôxôp - trường đại học đầu tiên của nước
Nga”.  

a)

Thế nào là hoạt động cá nhân?
Là vai trò tích cực chủ động của chủ thể giáo dục trong
quá trình hình thành và phát triển nhân cách của chính
mình.

Hoạt động của cá nhân giữ
vai trò quyết định trực
tiếp đối với sự hình thành
và phát triển nhân cách.

b) Điều kiện để hoạt động của cá nhân giữ vai trò quyết
định trực tiếp đối với sự hình thành và phát triển nhân
cách :
+ Biết triệt để phát huy yếu tố sinh học
+ Biết tận dụng những tác nhân tích cực của môi
trường
+ Biết tuân thủ sự hướng dẫn, tổ chức khoa học
QTGD của nhà GD và của tổ chức sư phạm
+ Tích cực hoạt động với các loại hình hoạt động phù
hợp lứa tuổi, để biến cá nhân từ khách thể thành chủ
thể tích cực của QT nhận thức và hình thành nhân
cách.

- Đưa học sinh vào những hoạt động đa dạng, coi hoạt
động là phương tiện GD cơ bản.
- Luôn thay đổi tính chất HĐ và làm phong phú nội
dung, phương pháp, hình thức, cách tổ chức hoạt động
sao cho lôi cuốn cá nhân tích cực, tự giác, sáng tạo trong
hoạt động. 
- Cần nắm được các hoạt động chủ đạo trong từng giai
đoạn lứa tuổi để tổ chức các hoạt động cho phù hợp với
đặc điểm lứa tuổi học sinh.



Sưu tầm các câu ca dao tục ngữ nói lên sự ảnh hưởng
của yếu tố hoạt động cá nhân đối với sự hình thành và
phát triển nhân cách.

THỰC HÀNH
Một đứa trẻ sinh ra trong một gia đình bố mẹ đều là
những họa sỹ tài năng. Vậy đứa trẻ ấy sau này có thể
trở thành họa sỹ được không?
a. Nhất định đứa trẻ sẽ trở thành họa sỹ vì những tư
chất mà nó được thừa hưởng sẽ phát triển thành năng
lực
b. Điều đó còn phụ thuộc vào việc giáo dục của nhà
trường, gia đình, xã hội
c. Trong những điều kiện về môi trường thuận lợi,
nhất định đứa trẻ sẽ trở thành họa sỹ
d. Chưa thể khẳng định được điều gì

1) Khái niệm Giaó dục
Giáo dục là gì?
 Giáo dục là hoạt động có ý thức
của nhà giáo dục hoặc tổ chức
giáo dục nhằm hình thành nhân
cách cho trẻ



Giáo dục có vai trò chủ đạo đối với sự hình thành và
phát triển nhân cách.

+ GD không chỉ vạch ra chiều

hướng cho sự phát triển
nhân cách mà còn tổ chức
dẫn dắt sự hình thành và
phát triển nhân cách, đặc
biệt
ở
trẻ
nhỏ.

+ GD có thể mang lại những

tiến bộ cho cá nhân mà các
nhân tố khác khó có được, có
thể làm tăng nhanh sự phát
triển.

GD có thể bù đắp những
khiếm khuyết của trẻ do
bệnh tật, hoặc di truyền
tạo ra.
VD: GD trẻ câm, điếc
bẩm sinh




GD có thể đón trước sự
phát triển, định hướng
cho sự phát triển của trẻ,
tạo điều kiện cho trẻ phát
triển nhanh hơn.



GD có thể uốn nắn
những sai lầm, những
phẩm chất nhân cách xấu
được hình thành theo
chiều hướng mong
muốn.

+ Nhà GD cần dựa trên các tư chất và phát huy
triệt để các tư chất vốn có của con người .
+ GD cần góp phần tích cực cải tạo và xây dựng
môi trường sống lành mạnh
+ Cần có sự đổi mới và tác động đồng bộ của các
nhân tố: Mục đích, nội dung, phương pháp, hình
thức tổ chức giáo dục….
+ Biến quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo
dục.
Tóm lại: GD có vai trò quan trọng trong sự hình
thành phát triển nhân cách, nhưng không được
đánh giá quá cao vai trò của GD để rồi hạ thấp hay
thủ tiêu vai trò của các nhân tố khác.

Đánh giá quan điểm sau:
“Hãy cho tôi một tá trẻ em khỏe mạnh, tôi sẽ đào tạo
chúng trở thành những bác sĩ, kĩ sư, nông dân, kẻ
trộm…”

Cô A là GVCN 1 lớp mẫu giáo tại trường MN HM. Trong
ngày khai giảng năm học mới, có 1 PHHS dẫn con tới
và nói: “ Đây là T con trai tôi. Ở nhà cháu bướng bỉnh
lắm. Tôi cho cháu đi học cho ngoan, trăm sự nhờ cô,
mong cô dạy cháu cho ngoan giúp gia đình chứ ở nhà
không ai nói được cháu cả”.
Là GV A trong tình huống đó bạn sẽ xử lý như nào, trả lời
PHHS ra sao?



Hãy dùng quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng
để phê phán các quan niệm coi giáo dục là vạn năng
đối với sự phát triển nhân cách trẻ.

Trăm hay không bằng tay quen
 Đi một ngày đàng học một sàng khôn
 Trong đầm …


Sự hình thành và phát triển nhân cách con người là
kết qủa tổng hòa của các yếu tố (bẩm sinh, môi
trường, giáo dục và hoạt động cá nhân) trong đó mỗi
yếu tố giữ một vai trò nhất định:
a. Bẩm sinh, di truyền là tiền đề của sự phát triển nhân
cách.
b. Môi trường có vai trò quan trọng đối với sự phát
triển nhân cách.
c. Giáo dục có vai trò chủ đạo đối với sự phát triển
nhân cách của mỗi cá nhân.
d. Hoạt động của cá nhân giữ vai trò quyết định trực
tiếp sự phát triển nhân cách của mình.

Mỗi cá nhân phải là chủ thể của quá trình hình thành
và phát triển nhân cách của mình; cá nhân phải hoạt
động trong môi trường; phải phát huy mặt tích cực
trong yếu tố sinh học của mình; tuân thủ sự hướng dẫn
khoa học của GD…
 Không được định kiến với trẻ em - định kiến với con
người là phản khoa học và vô nhân đạo
 Không được thả nổi cho trẻ tự mò mẫm trong quá trình
hình thành và phát triển nhân cách. Song sự hướng
dẫn, giúp đỡ của nhà giáo dục, của nhà trường và xã
hội phải dựa trên quy luật phát triển của trẻ


“Lúc ngủ ai cũng như lương thiện,
Tỉnh dậy phân ra kẻ dữ hiền.
Hiền, dữ đâu phải là tính sẵn,
Phần nhiều do giáo dục mà nên” (Nửa đêm)
Câu hỏi:
1/ Nêu và phân tích yếu tố chi phối sự hình thành và phát triển
nhân cách trong bài thơ trên của Chủ Tịch Hồ Chí Minh.
2/ Rút ra những kết luận cần thiết trong công tác dạy học và
giáo dục để hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh.

 Sưu

tầm những câu ca dao tục ngữ
nói về vai trò của các yếu tố đến sự
hình thành và phát triển nhân cách:
 - yếu tố bẩm sinh di truyền
 - yếu tố môi trường
 - yếu tố hoạt động của cá nhân
 - yếu tố giáo dục

IV. GIÁO DỤC VÀ CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT
TRIỂN NHÂN CÁCH THEO LỨA TUỔI

Thảo Luận
• Hãy chỉ ra vai trò của giáo dục, cách thức giáo
dục để hình thành và phát triển nhân cách theo
từng giai đoạn lứa tuổi.
N1: GĐ trước tuổi học
N2: HS tiểu học
N3: THCS
N4: THPT

1. Giáo dục và sự phát
triển nhân cách trẻ
hài nhi ( 0 – 1 tuổi)
* Sự phát triển nhân
cách: trẻ khi mới sinh
ra chỉ là một sinh vật
mang mầm mống
người, nhân cách
chưa hình thành.

* Nội dung giáo dục
- Thúc đẩy nhanh sự hoàn
thiện của các giác quan
và vận động cơ thể.
- Cho trẻ tiếp xúc, làm quen
dần với thế giới đồ vật để
dần dần hình thành thái
độ và phương thức tác
động vào đồ vật sau này.