Luyện từ và câu

Giữ phép lịch sự khi đặt câu hỏi

Câu 1: Nhìn thấy em gái trong rạp chiếu bóng, tôi hỏi: “Mày tập văn nghệ ở
rạp chiếu bóng à?”

A. Yêu cầu, mong muốn
B. Khẳng định, phủ định
C. Tỏ thái độ chê
D. Tỏ thái độ khen

5
109
786
31
420

Câu 2: Dế Mèn cất tiếng quát bọn Nhện: “Có phá hết vòng vây đi không?”

A. Tỏ thái độ chê
B. Yêu cầu, mong muốn
C. Khẳng định
D. Phủ định

5
109
786
31
420

Câu 3: Ni – ki –ta thắc mắc: “Bà ơi, ai cũng bảo anh em cháu giống nhau như
những giọt nước cơ mà?”

A. Tỏ thái độ chê
B. Khẳng định
C. Yêu cầu, mong muốn
D. Phủ định

5
109
786
31
420

Câu 4: Lúc ấy nhà vua mới ôn tồn nói “Trước khi phát thóc giống, ta đã cho
luộc kĩ rồi. Lẽ nào thóc ấy còn mọc mầm được?”

A. Tỏ thái độ chê
B. Yêu cầu, mong muốn
C. Phủ định
D. Khẳng định

5
109
786
31
420

Câu 5: Đến nhà Hà chơi, thấy Hà đã làm xong hết các bài tập về nhà, Lan thốt
lên: “Sao cậu giỏi thế?”

A. Tỏ thái độ khen
B. Tỏ thái độ chê
C. Yêu cầu, mong muốn
D. Khẳng định, phủ định

5
109
786
31
420

Dùng câu hỏi vào những mục đích nào?
Nhiều khi, ta có thể dùng câu hỏi để thể hiện:
- Thái độ khen, chê.
- Sự khẳng định, phủ định.
- Yêu cầu, mong muốn.

2. Khám phá

1: Tìm hiểu cách giữ phép lịch sự khi đặt câu hỏi.
1. Tìm câu hỏi trong khổ thơ dưới đây. Những từ ngữ nào trong câu hỏi thể
hiện thái độ lễ phép của người con?
- Mẹ ơi, con tuổi gì ?

- Tuổi con là tuổi Ngựa
Ngựa không yên một chỗ
Tuổi con là tuổi đi …
XUÂN QUỲNH

+ Câu hỏi : Mẹ ơi, con tuổi gì ?
+ Từ ngữ thể hiện thái độ lễ phép : Mẹ ơi. (Lời gọi )

- Khi muốn hỏi chuyện người khác, chúng ta cần giữ phép lịch sự như cần
thưa gửi, xưng hô cho phù hợp: ơi, ạ, thưa, dạ, ...

Vận dụng. Em muốn biết sở thích của mọi người trong ăn
mặc, vui chơi, giải trí. Hãy đặt câu hỏi thích hợp:
a) Với cô giáo hoặc thầy giáo em.
- Thưa cô, cô có thích đi du lịch không ạ?
- Thầy ơi, thầy thích môn thể thao nào nhất?
- Thưa cô, cô có thích mặc áo dài không ạ?
- Thưa cô, cô thích mặc áo màu gì nhất ạ?
b) Với bạn em.
- Lan ơi, bạn có thích xem phim hoạt hình không?
- Bạn thích học vẽ hơn hay học múa hơn?
- Bạn có thích mặc quần áo đồng phục không?
- Bạn có thích thả diều không?

2.Theo em, để giữ lịch sự, cần tránh hỏi những câu hỏi có nội dung như
thế nào?
- Để giữ lịch sự, cần tránh hỏi những câu hỏi làm phiền lòng người
khác, gây cho người khác sự buồn chán.
- Lấy ví dụ về những câu mà chúng ta không nên hỏi?
- Tại sao cả tháng nay chẳng thấy cậu mặc chiếc áo mới nào?
- Nhà chị không có xe hay sao mà cứ sang nhà em mượn xe vậy?
- Chú ơi, sao chú cứ dùng mãi chiếc ti vi cũ này thế?
- Để giữ phép lịch sự, khi hỏi chúng ta cần tránh những câu hỏi làm phiền
lòng người khác, những câu hỏi chạm vào lòng tự ái hay nỗi đau của
người khác.
- Để giữ phép lịch sự, khi hỏi chuyện người khác cần chú ý những gì?
- Để giữ phép lịch sự, khi hỏi chuyện người khác cần: Thưa gửi, xưng hô
cho phù hợp với quan hệ của mình và người được hỏi. Tránh những câu
hỏi làm phiền lòng người khác.

Ghi nhớ

Khi hỏi chuyện người khác, cần giữ phép lịch sự.
Khi
hỏi
chuyện
người
khác,
cần
giữ
phép
lịch
Cụ thể là:
sự
như
thế
nào?
1. Cần thưa gửi, xưng hô cho phù hợp với quan hệ
giữa mình và người được hỏi.
2. Cần tránh những câu hỏi làm phiền lòng người
khác.

3.THỰC HÀNH

1. Cách hỏi và đáp trong mỗi đoạn đối thoại
dưới đây thể hiện quan hệ giữa các nhân vật và
tính cách của mỗi nhân vật như thế nào?

Cách hỏi và đáp trong mỗi đoạn đối thoại dưới đây thể hiện quan hệ
giữa các nhân vật và tính cách của mỗi nhân vật như thế nào?
a. Ông bố dắt con đến gặp thầy giáo để xin học. Thầy Rơ-nê đã
già, mái tóc ngả màu xám, da nhăn nheo, nhưng đi lại vẫn nhanh
nhẹn… Thầy hỏi:
– Con tên là gì?
Ông Giô-dép liếc mắt nhìn Lu-i, có ý bảo con trả lời.
– Thưa thầy, con là Lu-i Pa-xtơ ạ.
– Con đã muốn đi học chưa hay còn thích chơi?
– Thưa thầy, con muốn đi học ạ.

Cách hỏi và đáp trong mỗi đoạn đối thoại dưới đây thể hiện quan hệ
giữa các nhân vật và tính cách của mỗi nhân vật như thế nào?
a. Ông bố dắt con đến gặp thầy giáo để xin học. Thầy Rơ-nê đã
già, mái tóc ngả màu xám, da nhăn nheo, nhưng đi lại vẫn nhanh
nhẹn… Thầy hỏi:
- Con tên là gì?
Ông Giô-dép liếc mắt nhìn Lu-i, có ý bảo con trả lời.
- Thưa thầy, con là Lu-i Pa-xtơ ạ.
- Con đã muốn đi học chưa hay còn thích chơi?
- Thưa thầy con muốn đi học ạ.

Cách hỏi và đáp trong mỗi đoạn đối thoại dưới đây thể hiện quan hệ
giữa các nhân vật và tính cách của mỗi nhân vật như thế nào?

b. Một lần I-u-ra chạm trán tên sĩ quan phát xít. Tên sĩ quan
hỏi:
– Thằng nhóc tên gì?
– I-u-ra.
– Mày là đội viên hả?
– Phải.
– Sao mày không đeo khăn quàng?
– Vì không thể quàng khăn trước mặt bọn phát xít.

Cách hỏi và đáp trong mỗi đoạn đối thoại dưới đây thể hiện quan hệ giữa các
nhân vật và tính cách của mỗi nhân vật như thế nào?
a. Ông bố dắt con đến gặp thầy giáo để xin
học. Thầy Rơ-nê đã già, mái tóc ngả màu
xám, da nhăn nheo, nhưng đi lại vẫn nhanh
nhẹn… Thầy hỏi:
– Con tên là gì?
Ông Giô-dép liếc mắt nhìn Lu-i, có ý bảo
con trả lời.
– Thưa thầy, con là Lu-i Pa-xtơ ạ.
– Con đã muốn đi học chưa hay còn thích
chơi?
– Thưa thầy con muốn đi học ạ.

Theo ĐỨC HOÀI

b. Một lần I-u-ra chạm trán tên sĩ quan
phát xít. Tên sĩ quan hỏi:
– Thằng nhóc tên gì?
– I-u-ra.
– Mày là đội viên hả?
– Phải.
– Sao mày không đeo khăn quàng?
– Vì không thể quàng khăn trước mặt
bọn phát xít.
Theo VĂN 4 (1984)

Đoạn a. - Quan hệ giữa hai nhân vật là: Thầy - trò

- Tính cách nhân vật:
+ Thầy Rơ - nê: ân cần, trìu mến, chứng tỏ thầy rất yêu học trò.
+ Lu-I Pa-xtơ: lễ phép cho thấy cậu là một đứa trẻ ngoan, biết
kính trọng thầy

Đoạn b.

- Quan hệ giữa hai nhân vật là quan hệ thù địch:
+ tên sĩ quan phát xít cướp nước và cậu bé yêu nước.
- Tính cách nhân vật:
+ Tên sĩ quan phát xít: Tên sĩ quan phát xít hỏi rất hách dịch, xấc
xược, hắn gọi cậu bé là thằng nhóc, mày.
+ Cậu bé : Cậu bé trả lời trống không vì cậu yêu nước, cậu căm
ghét, khinh bỉ tên xâm lược.

HĐTH4. Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi:

Sau một cuộc dạo chơi, đám trẻ ra về. Tiếng nói cười ríu rít. Bỗng các em
dừng lại khi thấy một cụ già đang ngồi ở vệ cỏ ven đường. Trông cụ thật
mệt mỏi, cặp mắt lộ rõ vẻ u sầu.
– Chuyện gì xảy ra với ông cụ thế nhỉ ? - Một em trai hỏi.
Đám trẻ tiếp lời, bàn tán sôi nổi:
– Chắc là cụ bị ốm ?
– Hay cụ đánh mất cái gì ?
– Chúng mình thử hỏi xem đi !
Các em tới chỗ ông cụ, lễ phép hỏi :
– Thưa cụ, chúng cháu có thể giúp gì cụ không ạ?

Đoạn văn có mấy câu hỏi? Mỗi câu hỏi để hỏi ai?
Sau một cuộc dạo chơi, đám trẻ ra về. Tiếng nói cười ríu rít. Bỗng các em
dừng lại khi thấy một cụ già đang ngồi ở vệ cỏ ven đường. Trông cụ thật mệt
mỏi, cặp mắt lộ rõ vẻ u sầu.
- Chuyện gì xảy ra với ông cụ thế nhỉ ? - Một em trai hỏi.
Đám trẻ tiếp lời, bàn tán sôi nổi:
- Chắc là cụ bị ốm ?
- Hay cụ đánh mất cái gì ?
- Chúng mình thử hỏi xem đi !
Các em tới chỗ ông cụ, lễ phép hỏi :
-Thưa cụ, chúng cháu có thể giúp gì cụ không ạ?

a) Câu các bạn nhỏ hỏi cụ già:
- Thưa cụ, chúng cháu có thể giúp
gì cụ không ạ?

b) Câu hỏi các bạn tự hỏi nhau:
- Chuyện gì xảy ra với ông cụ thế
nhỉ ?
- Chắc là cụ bị ốm ?
- Hay cụ đánh mất cái gì ?

Câu hỏi này thế nào?
- Câu hỏi các bạn hỏi cụ già là câu hỏi phù hợp, thể
hiện thái độ tế nhị, thông cảm, sẵn lòng giúp đỡ cụ
già của các bạn.

- Những câu hỏi này thể hiện các bạn rất quan tâm
đếcâu hỏi mà cácn cụ già.

Các câu hỏi giao tiếp nên tránh trong tình huống:
1 – Thưa cụ, chuyện gì xảy ra với cụ thế ạ?
2 – Thưa cụ, chắc là cụ bị ốm ạ?
3 – Thưa cụ, có phải cụ đánh mất cái gì không ạ?
4 – Thưa cụ, chúng cháu có thể giúp gì cụ không ạ ?

Thể hiện tò mò
hoặc thiếu tế nhị

VẬN DỤNG

Tình huống:
Em sang nhà bạn chơi khi đó em mới biết bà
của bạn bị ốm, khi đó em sẽ hỏi thế nào?
Trò chơi
đóng vai

Ghi nhớ:
Khi hỏi chuyện người khác, cần giữ phép lịch sự.
Cụ thể là:
1. Cần thưa gửi, xưng hô cho phù hợp với quan
hệ giữa mình và người được hỏi.
2. Cần tránh những câu hỏi làm phiền lòng
người khác.