BÀI 2: GÕ CỬA TRÁI TIM
GIỚI THIỆU BÀI HỌC VÀ TRI THỨC NGỮ VĂN

1. Một số đặc điểm của thơ
a, Thể thơ: năm tiếng, bảy tiếng, lục bát, thất ngôn tứ tuyệt…….
b, Ngôn ngữ thơ: cô đọng, giàu nhạc điệu và hình ảnh, sử dụng
nhiều biện pháp tu từ (so sánh, ẩn dụ, điệp ngữ, v.v…)
c, Hình thức: gieo vần, ngắt nhịp, luật bằng trắc
d, Nội dung: Thể hiện tình cảm, cảm xúc của nhà thơ trước cuộc sống. Thơ
có thể có yếu tố tự sự (kể lại một sự kiện, câu chuyện) và miêu tả (tái hiện
những đặc điểm nổi bật của đối tượng) nhưng những yếu tố ấy chỉ là
phương tiện để nhà thơ bộc lộ tình cảm, cảm xúc.

đ, Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm

Ca-lô đội lệch
Mồm huýt sáo vang
Như con chim chích
Nhảy trên đường vàng..

2. Ẩn
dụ

2. Ẩn dụ
Trong câu thơ: Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ
Tên của sự vật hiện tượng nào được lấy ra để thay thế, thay thế cho ai? Nêu sự
tương đồng của các đối tượng.
Thay thế tên gọi sự vật B cho sự vật A (Sự vật B có trong câu thơ, văn, sự vật A ẩn
đi) Căn cứ vào đặc điểm tính chất của B để hiểu sự vật A (ẩn dụ là phép so sánh
ngầm)
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ
(Dùng mặt trời để thay thế cho Bác Hồ)
Hình ảnh ẩn dụ là “mặt trời, đỏ”, hình ảnh ẩn dụ là Bác Hồ tỏa sáng như mặt trời,
mang lại ánh sáng cho đất nước, người dân Việt Nam. (Ẩn dụ phẩm chất).

Nêu tên một truyện kể
về nguồn gốc loài
người trong kho tàng
văn học dân gian Việt
Nam hoặc văn học
nước ngoài mà em biết.
Trong truyện kể đó, sự
ra đời của loài người
có điều gì kì lạ?

TINH THẦN
ĐỒNG ĐỘI

 Chia lớp thành 2 nhóm.
 Các nhóm sẽ thi đọc
những bài thơ, ca dao nói
về tình cảm gia đình.
 Thời gian 3 phút
 Nhóm nào đọc đúng
nhiều hơn sẽ chiến thắng.

1,2. Con người do Thần Prometheus tạo ra.
3. Truyện kể về Lạc Long Quân và Âu Cơ.
4. Truyện “ Thần Nữ Oa”
(Truyện thần thoại Hi Lạp cổ)

Văn bản 1:
“Chuyện cổ tích về loài người”
Xuân Quỳnh

I. Đọc – hiểu văn bản
1. Đọc và chú thích:
2. Tác giả: Nguyễn Thị Xuân Quỳnh (1942 –
1988)
- Quê: Hà Nội.
- Phong cách sáng tác: thấm đượm tình yêu
thương và giàu chất nhân văn, có hình thức giản
dị, ngôn ngữ trong trẻo.
- Các tác phẩm tiêu biểu: Lời ru mặt đất, Bầu trời
trong quả trứng, Bến tàu trong thành phố,...

3. Tác phẩm
- Xuất xứ: bài thơ được rút ra từ tập thơ
“Lời ru trên mặt đất”, NXB Tác phẩm mới,
Hà Nội, 1978, tr. 49 – 52.

Cây xanh

Bãi hoa đê sông Hồng
Con
Cóc

3
Cơn mưa.

Đặc trưng
- PTBĐ
- Thể thơ
- Vần
- Nhịp
- Âm điệu

Biểu hiện

Đặc trưng
- Phương thức biểu đạt
- Thể thơ

Biểu hiện
Biểu cảm, tự sự, miêu tả
5 chữ (ngũ ngôn)

- Vần

Vần chân

- Nhịp

2/3; 3/2

- Âm điệu

Nhịp nhàng

Bố cục: 2 phần:
+ Phần 1:
Khổ 1: Thế giới trước khi trẻ con
ra đời;
+ Phần 2: Các khổ tiếp theo: Thế
giới sau khi trẻ con ra đời.

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
Sự biến đổi

Hình ảnh

Màu sắc
Âm thanh
Ánh sáng

Trước khi trẻ con ra
đời

Sau khi trẻ con được
ra đời

1. Sự biến đổi

Trước khi trẻ con ra
Sau khi trẻ con được ra đời
đời

Hình ảnh

Mặt trời nhô cao; cây bằng
gang tay, lá bằng sợi tóc,
Trái đất trụi trần, chưa hoa bằng cái cúc, làn gió
có mặt trời
thơ ngây, sông mênh mông,
biển, đám mây, con đường,
…

Màu sắc

Màu xanh của cỏ, cây, màu
đỏ của hoa

Màu đen

Âm thanh

Tiếng chim hót

Ánh sáng

“chỉ toàn bóng đêm”

Mặt trời chiếu sáng

Nhận xét

Thế giới tối tăm, đơn
Rực rỡ, sinh động, tươi đẹp
điệu, tẻ nhạt, hoang sơ

- Mặt trời-> giúp trẻ nhìn rõ.
- Cỏ, cây: giúp trẻ nhận rõ màu
sắc, kích thước.
- Tiếng chim, làn gió: giúp trẻ
cảm nhận được âm thanh.
- Sông: giúp trẻ có nước để tắm
- Biển: giúp trẻ suy nghĩ, tìm
hiểu, khám phá…
- Cánh buồm: giúp trẻ đi khắp
- Đám mây: đem đến bóng mát.
- Con đường: giúp trẻ tập đi.

i
ổ
đ
y
a
h
t
ự
s
Mọi
u
ề
đ
i
ớ
i
g
ế
h
t
trên
ự
s
ừ
t
n
ồ
u
g
n
bắt
ẻ
r
t
a
ủ
c
a
r
h
n
si
con

Các sự vật
, hiện
tượng nân
g đỡ,
n u ô i d ưỡ n
g t rẻ
con trưởng
th à n h
về vật chấ
t và
tâm hồn.

Trẻ em là trung
tâm của thế giới,
là tương lai của
thế giới

2. Sự chăm sóc yêu thương
mẹ dành cho con:

TÌNH YÊU + LỜI RU

Sự chăm sóc Lời hát ru
của mẹ
ân cần

Nhắc nhở những
người con hiếu
thảo,
biết
yêu
thương, giúp đỡ
cha mẹ

Sự lam lũ nhưng
cò vẫn trong sạch

Sự thủy chung, son
sắt, nghĩa tình

Cái bống, cái bang

Cánh cò

Vị gừng đắng

=> Lời nhắn nhủ ân cần về cách sống cao đẹp: biết yêu
thương, nhân ái, sẻ chia, sống tử tế

3. Câu chuyện bà kể

Tấm Cám

Thạch Sanh

Cóc kiện trời

Nàng tiên ốc

Những câu chuyện bà kể
 
 
 
 

Tấm Cám
Thạch Sanh
Cóc kiện trời
Nàng tiên ốc

Những điều bà muốn gửi gắm
 

Ước mơ về lẽ công bằng, ở hiền gặp
lành, ở ác gặp quả báo

 

 
 

Đoàn kết sẽ tạo thành sức mạnh
Lạc quan, tin tưởng vào những điều tốt đẹp

=> mang đến cho trẻ những bài học về triết lí sống, nuôi dưỡng, bồi
đắp tâm hồn trẻ thơ

4. Sự yêu thương,
chăm sóc của bố

- bảo cho biết ngoan-> uốn
nắn về phẩm chất.
- dạy cho biết nghĩ->truyền
dạy kiến thức giúp trẻ trưởng
thành về trí tuệ
Nhận xét: Vừa nghiêm khắc
vừa yêu thương

5. Hình ảnh mái trường

i
á g
M n
ờ
Chữ
viết,
ghế,
bàn,
lớp
học,
bảng,
ư
r
t phấn, thầy giáo.

=>thân thương, bình dị, mang đến
bài học đạo đức, tri thức, nuôi
dưỡng ước mơ.

Nhan đề
”Chuyện cổ tích
về loài người”
gợi ra điều gì?



Yếu tố tự sự trong thơ: phương thức biểu cảm
kết hợp tự sự.
 Gợi liên tưởng tới những câu chuyện về sự
xuất hiện của loài người dưới hình thức cổ tích
suy nguyên, giải thích nguồn gốc mang màu
sắc hoang đường, kì ảo.
 Thơ trữ tình kết hợp yếu tố tự sự và các màu sắc
hoang đường, kỳ ảo.

6. Thông điệp
của tác phẩm:
* So sánh điểm
giống, khác…

Giống:
 Yếu
tố
hoang
đường, kì ảo
 Nói về nguồn gốc
loài người

Điểm khác biệt:
 Trẻ con sinh ra trước →
tư tưởng: trẻ em là trung
tâm của vũ trụ.
 Cách kể gần gũi với ca
dao, tưởng như phi lí.

Thông điệp của mẹ…

+ Đối với trẻ em: yêu thương những người
thân trong gia đình bằng những lời nói, hành
động, việc làm cụ thể giản dị hàng ngày.
+ Đối với bậc làm cha mẹ: yêu thương,
chăm sóc, dành cho trẻ em
những điều tốt đẹp nhất.

III. Tổng kết
1. Nội dung: Bài thơ kể
lại một cách sinh động về
sự ra đời của loài
người.Và gửi đến thông
điệp: trẻ em là trung tâm
của cuộc sống,…Hãy
dành những điều tốt đẹp
nhất cho trẻ.

2. Nghệ thuật:
- Thể thơ 5 chữ; cấu trúc nói
ngược, cách nói ngộ nghĩnh, trí
tưởng tượng phong phú, độc đáo
- Sử dụng phép tu từ điệp ngữ,
so sánh, nhân hóa sinh động,
hấp dẫn

LUYỆN TẬP

Ẩ

1
2

N

D

Ụ

N

Ư

Ớ

C

3

N

G

Ư

Ỡ

N

G

M

Ộ

4

X

U

Â

N

Q

U

Ỳ

N

H

N

G

Ụ

N

G

Ô

N

R

Ầ

N

5
6

C

A

D

A

O

7

T

R

Ụ

I

T

R

Ẻ

C

O

N

8

T

Điền từ còn thiếu vào chỗ trống: “…..
... gọilàtên
trạng
sự vật,
tháihiện
tôn tượng
sùng, kính
này
so
sánh
tiếng
hót
của
chim
trong
như
gìai?
?nào?
Trước
trẻ
con
ra
đời,
trái
đất
được
nhà
thơ
miêu
tảcái
từ nào?
nào?
Những
lời
ru
của
mẹ
thường
gắn
liền
với
thể
loại
văn
học
Bài
thơkhi
“Chuyện
cổ
tích
về
loài
người”
được
viết
thể
thơ
Tác
giả
bài
thơ
“Chuyện
cổ
tích
về
loài
người”
là
Theo
tác
giả,
trời
sinh
ra
trước
nhất
làtheo
ai
?bằng
phục,
bằng yêu
tên sự
mến
vậtkhi
hiện
chứng
tượng
kiến
khác
tài trên
năngcơ
hoặc
sở có
đức
nétđộtương
của aiđồng.
đó”.

BÀI TẬP VỀ NHÀ
Đã bao giờ em suy nghĩ rằng bố mẹ hay
người thân trong gia đình không yêu thương
mình chưa? Qua bài học này, em hãy viết một
bức thư ngắn gửi tới người thân đó của mình
để bày tỏ những cảm xúc, suy nghĩ trong lòng
nhé.

Chúc các em
học tốt nhé