VĂN BẢN

MẮT SÓI
(Trích)
Đa-ni-en Pen-nắc

KHỞI ĐỘNG
? Em hãy nêu tên một tác phẩm văn học đã được học trong chương trình THCS
có nội dung nói về sự đồng cảm, gắn bó giữa con người với thế giới tự nhiên?
Con chào mào (Mai Văn Phấn)
Bầy chim chìa vôi (Nguyễn Quang Thiều)
Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ (Nguyễn Ngọc Thuần)
Ngàn sao làm việc (Võ Quảng)
…

KHÁM PHÁ VĂN BẢN

I. TÁC GIẢ, TÁC PHẨM
1. Tác giả
- Đa-ni-en Pen-nắc sinh năm 1944, là nhà văn lớn người Pháp.
- Thời thơ ấu, ông đã theo gia đình sống ở Châu Âu, Châu Á, Châu Phi nên có
nhiều trải nghiệm phong phú.
- Thành công với nhiều thể loại: tiểu luận, tự truyện, tiểu thuyết, truyện tranh,
kịch bản phim, …
- Một số tác phẩm nổi tiếng viết cho thiếu nhi của ông đã được dịch sang tiếng
Việt: Cún bụi đời (1982), Mắt sói (1984), Nỗi buồn thời cắp sách (2007), …
2. Tác phẩm
- Mắt sói là một trong những tác phẩm kinh điển của văn học thiếu nhi Pháp.

II. PHÂN TÍCH
1. Cốt truyện, mạch truyện và tình huống truyện
a. Cốt truyện và mạch truyện
?  Em có nhận xét gì về cốt truyện của tác phẩm?
- Cốt truyện có điểm nhìn hiện tại - quá khứ và tương lai của cậu bé Phi Châu ở
trong đó.
+ Cốt truyện chung của tác phẩm là kể về cuộc gặp gỡ đầy thú vị và ngộ nghĩnh
của Sói Lam và Phi Châu ở trong sở thú, khi hai nhân vật nhìn vào mắt của nhau, họ đã
thấy được cuộc đời của đối phương.
+ Còn các cốt truyện riêng được lồng ghép vào cốt truyện chung này chính là 2 cốt
truyện:
(1) Khi Phi Châu nhìn vào mắt Sói Lam, cậu bé đã được chứng kiến câu chuyện
cuộc đời của Sói Lam.
(2) Khi Sói Lam nhìn vào mắt Phi Châu và nó cũng được chứng kiến câu chuyện về
cuộc đời Phi Châu. 
=> Đây chính là một tác phẩm hay, có cốt truyện đa tuyến.

Về mạch truyện:
?Em hãy chỉ ra mạch truyện dựa theo các phần truyện đã được chia trong sách giáo
khoa? (Với mỗi một mạch truyện, em hãy cho biết mạch truyện đó gắn với nhân vật nào;
câu chuyện diễn ra trong thời gian, không gian nào; nội dung chính của câu chuyện là
gì, …)
Chương 1: Mạch truyện về nhân vật: …
Thời gian: …
Không gian: …
Nội dung câu chuyện: …
Chương 2: Mạch truyện về nhân vật: …
Thời gian: … Không gian: …
Nội dung câu chuyện: …

Chương 3: Mạch truyện về nhân vật: …
Thời gian: … Không gian: …
Nội dung câu chuyện: …

Chương 4: Mạch truyện về nhân vật: …
Thời gian: … Không gian: …
Nội dung câu chuyện: …

Chương 1:
Mạch truyện về nhân vật Sói Lam và Phi Châu;
Thời gian: hiện tại;
Không gian: vườn bách thú;
Nội dung: cuộc gặp gỡ kì lạ giữa cậu bé Phi Châu và Sói Lam, con sói và cậu bé nhìn nhau bằng
một mắt trong vườn thú.
Chương 2:
Mạch truyện về nhân vật Sói Lam;
Thời gian: quá khứ
Không gian: Bắc Cực xa xôi, lạnh giá, hùng vĩ;
Nội dung câu chuyện: những cuộc trốn chạy các toán đi săn của gia đình nhà sói.
Chương 3:
Mạch kể chuyện về nhân vật Phi Châu;
Thời gian: quá khứ;
Không gian: ba miền châu Phi rộng lớn;
Nội dung câu chuyện: hành trình mưu sinh nhọc nhằn trên khắp châu Phi của cậu bé Phi Châu.
Chương 4:
Mạch truyện về nhân vật Sói Lam và Phi Châu;
Thời gian: hiện tại;
Không gian: vườn bách thú;
Nội dung: Sói Lam và Phi Châu làm bạn, cả hai đã gặp lại những người bạn của mình.

b. Tình huống truyện
Tình huống truyện xoay quanh cuộc gặp gỡ kì lạ giữa cậu bé tên là
Phi Châu và Sói Lam. Sói Lam chỉ có một mắt. Con mắt kia của nó đã bị
mất trong một cuộc giao tranh với con người. Cậu bé Phi Châu nhìn sâu
vào mắt Sói Lam và câu chuyện của gia đình nhà sói đã hiện lên qua con
mắt ấy.
Câu chuyện được kể ở ngôi thứ ba nhưng có lúc được chuyển sang
ngôi thứ nhất qua lời của nhân vật Sói Lam. Sói Lam kể về những cuộc
trốn chạy của gia đình nhà sói nơi Bắc Cực xa xôi, lạnh giá. Tiếp đó, Sói
Lam nhìn sâu vào mắt Phi Châu và câu chuyện của cậu bé đã hiện ra với
hành trình mưu sinh nhọc nhằn. Sau một vài sự cố gia đình Phi Châu đã
chuyển đến thành phố và cha cậu được làm việc trong sở thú. Ở vườn
thú, Phi Châu đã được gặp lại những người bạn thân thiết.

2. Mạch truyện về nhân vật Sói Lam
a. Hình ảnh mắt sói

?Cậu bé Phi Châu nhìn vào mắt sói và nhận ra những điều gì? Trong mắt sói, câu chuyện
nào đã hiện lên? (Tìm các chi tiết miêu tả mắt sói ở phần (1). Chỉ ra những hình ảnh so sánh, liên
tưởng với hình ảnh mắt sói trong phần (1).)
- Các chi tiết miêu tả mắt sói: con mắt màu vàng, tròn xoe, chính giữa có một con ngươi màu đen,
con mắt không chớp bao giờ, to, tròn, hệt như một ngọn đèn trong đêm, như một tuần trăng úa
trên bầu trời trống trải, xuất hiện những điểm màu khác nhau, con ngươi cháy lên như một đám
lửa thực sự, …
?Nêu cảm nhận về hình ảnh mắt sói.
- Cậu bé cảm nhận được trong mắt sói chất chứa nỗi buồn thẳm sâu, sự u uất, cô đơn, trống trải.
Điểm nhấn đặc biệt trong đôi mắt sói là con ngươi “có sự sống”. Trong con ngươi của sói là một
bức tranh đa sắc màu: “màu lông của năm con sói con hệt quầng hung đỏ của cầu vồng''.
?Xác định câu chuyện hiện lên trong mắt sói.
- Là hồi ức về gia đình nhà sói. Nhìn vào trong con mắt hiện lên một mái ấm gia đình từng hạnh
phúc của Sói Lam và tình yêu thương sự gan dạ của Sói Lam đã xả thân cứu người em của mình là
Ánh Vàng.

b. Câu chuyện Sói Lam cứu Ánh Vàng
*Suy nghĩ: Linh cảm việc Ánh Vàng trốn đi tìm con người; Cắn đứt sợi dây, tấn công bất ngờ.
*Hành động: Nhảy qua lửa, cắt đứt sợi dây; Giục em chạy đi.
*Lời nói: “Chạy đi, Ánh Vàng!”
*Kết cục: Thảm thương
 Sói Lam vô cùng dũng cảm, thông minh, mạnh mẽ, sẵn sàng hi sinh vì em.
 Là một con sói không bao giờ đùa, “nghiêm túc”. “uyên bác”, tính cách “vô cùng là sói”.

3. Mạch truyện về nhân vật Phi Châu
a. Hình ảnh mắt người
- Các chi tiết: con mắt như một ánh sáng vụt tắt, như một đường hầm bị sập dưới lòng đất – một
đường hầm giống một cái hang cáo mà Sói Lam từng chui vào, mờ mịt, tối om, không còn giọt nắng nào,...
 Mối đồng cảm sâu sắc, sự thấu hiểu của sói với nỗi buồn đau của cậu bé Phi Châu.
 Câu chuyện hiện lên trong mắt người là tình bạn giữa Phi Châu với lạc đà Hàng Xén và Báo.
b. Câu chuyện của Phi Châu và những người bạn
- Lạc đà Hàng Xén: “mất hàng giờ” để tìm lạc đà Hàng Xén – người bạn đầu tiên của cậu bé.
- Sư Tử: suy nghĩ về các loài động vật trong thế giới tự nhiên bằng sự đồng cảm, thấu hiểu, tôn
trọng.
- Báo: kết bạn với Báo bằng tâm hồn tinh tế, tĩnh lặng, sự thấu cảm sâu sắc.
 Phi Châu là một cậu bé có tâm hồn trong sáng, sâu sắc, tinh tế, có tấm lòng nhân hậu, trân trọng tình bạn,
yêu thương loài vật, tôn trọng thiên nhiên.

4. Chủ đề của truyện
- Tác phẩm ngợi ca tình cảm gia đình, tình bạn, lòng dũng cảm, sự hi sinh, thái
độ tôn trọng thiên nhiên,..
- Tác phẩm phê phán cách ứng xử thô bạo, tham lam của con người với thế giới
tự nhiên.

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
- Cốt truyện đa tuyến với kiểu truyện lồng truyện.
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật độc đáo
- Nghệ thuật kể chuyện đặc sắc.
2. Nội dung
- Ca ngợi vẻ đẹp của sự đồng cảm, thấu hiểu giữa muôn loài trên thế giới.
- Ca ngợi tình anh em, tình bạn giữa con người và loài vật
- Đau đớn, xót xa trước sự tham lam, vô cảm và hành động tàn phá thế giới tự nhiên của con người.
3. Cách đọc hiểu văn bản truyện đa tuyến
- Tóm tắt được các tuyến sự kiện.
- Tìm hiểu nhân vật, chi tiết tiêu biểu.
- Tìm hiểu nghệ thuật kể chuyện.