NHÀN
(Nguyễn Bỉnh Khiêm)
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả:
Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491–1585).
Hiệu Bạch Vân cư sĩ, học trò suy tôn là Tuyết giang phu tử.
44 tuổi: thi đỗ, làm quan 8 năm, dâng sớ xin chém 18 kẻ lộng thần, không được chấp thuận  cáo quan về quê.
Tuy ở ẩn nhưng thường tham vấn cho nhà Mạc, được phong chức Trình Quốc công (Trạng Trình).
I. TÌM HIỂU CHUNG
Tác giả:
Thơ ông mang đậm chất triết lí giáo huấn, ngợi ca chí khí của kẻ sĩ, thú thanh nhàn, đồng thời cũng phê phán những điều xấu xa trong xã hội.
Tác phẩm chính: Bạch Vân am thi tập (chữ Hán), Bạch Vân quốc ngữ thi (chữ Nôm).
I. TÌM HIỂU CHUNG
2. Tác phẩm:
Xuất xứ: là bài thơ Nôm số 73 trong “Bạch Vân quốc ngữ thi”.
Nhan đề “Nhàn” do người đời sau đặt.
Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật.
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
NHÀN
Một mai, một cuốc, một cần câu,
Thơ thẩn dầu ai vui thú nào.
Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ,
Người khôn, người đến chốn lao xao.
Thu ăn măng trúc, đông ăn giá,
Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao.
Rượu, đến cội cây, ta sẽ uống,
Nhìn xem phú quý tựa chiêm bao.
(Nguyễn Bỉnh Khiêm)
Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491-1585)
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
Chữ “nhàn” trong từ điển tiếng Việt được giải thích là: “có ít hoặc không có việc gì phải làm, phải lo nghĩ đến”. Đọc bài thơ của Nguyễn Bỉnh Khiêm, anh (chị) thấy, với tác giả như thế nào là nhàn?
+ Hai câu thơ đầu cho biết thú nhàn của nhà thơ là gì?
+ Trong hai câu thơ 5, 6, cái nhàn được phát hiện ở những phương diện nào?
+ Các câu 3, 4 và 7, 8 biểu hiện khía cạnh nào của chữ nhàn?
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
Niềm vui với công việc lao động của một lão nông nơi thôn quê (câu 1, 2)
Niềm vui với cách ăn uống, sinh hoạt dân dã, thanh đạm, mùa nào thức ấy (câu 5, 6)
Thái độ dứt khoát tránh xa nơi quyền quý, xem thường danh lợi (câu 3, 4 và 7, 8)
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
Cái nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm không phải là kiểu nhàn hưởng lạc, nhàn lười biếng vì không quan tâm sự đời.
1. “Nhàn” – Bức chân dung cuộc sống của nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm:
1. “Nhàn” – Bức chân dung cuộc sống của nhà thơ
Nguyễn Bỉnh Khiêm:
Một mai, một cuốc, một cần câu
Điệp số từ “một”
Liệt kê những nông cụ
Nhịp thơ 2/2/3 chậm rãi
 mọi thứ sẵn sàng, con người cũng sẵn sàng, tư thế ung dung, nhàn nhã
1. “Nhàn” – Bức chân dung cuộc sống của nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm:
Thơ thẩn dầu ai vui thú nào
Thơ thẩn: trạng thái thảnh thơi, trong lòng không gợn mưu toan, ham muốn.
“dầu ai”, “thú nào”: ngầm ý đối lập giữa thú nhàn bản thân đã chọn và những cách sống khác của người đời.
 Sự tự tin vào bản thân
1. “Nhàn” – Bức chân dung cuộc sống của nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm:
Thu ăn măng trúc, đông ăn giá
Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao
Bộ tranh tứ bình “xuân, hạ, thu, đông”
Liệt kê các thói quen sinh hoạt bình thường, dân dã
các mùa trong năm, ăn, tắm đều
thích thú, mùa nào thức ấy: hòa hợp với tự nhiên.
1. “Nhàn” – Bức chân dung cuộc sống của nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm:
Một “lão nông tri điền” vui vầy, thuần hậu chất phác với cuộc sống đạm bạc mà vẫn thanh cao.
 “Nhàn” là sống hòa hợp với tự nhiên, vui với cuộc sống dân dã, giản dị, thanh đạm.
2. “Nhàn” – Bức chân dung nhân cách và trí tuệ Nguyễn Bỉnh Khiêm
2. “Nhàn” – Bức chân dung nhân cách và trí tuệ Nguyễn Bỉnh Khiêm
Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ,
Người khôn, người đến chốn lao xao.
Cách nói ngược nghĩa, sự đối lập giữa dại và khôn, ta và người, nơi vắng vẻ và chốn lao xao
Biểu tượng: + nơi vắng vẻ  nơi tĩnh tại của thiên nhiên, thảnh thơi của tâm hồn
+ chốn lao xao  chốn cửa quyền, đường làm quan, danh lợi
Rượu, đến cội cây, ta sẽ uống
Nhìn xem phú quý tựa chiêm bao.
Điển tích “giấc hòe”
Nhịp ngắt 1/3/3, 2/5
Nhìn xem: tư thế đứng cao hơn, ngắm nhìn thế sự
triết lí ở đời: công danh, của cải chỉ là giấc chiêm bao thoảng qua, nhân cách của con người mới là điều còn mãi.
2. “Nhàn” – Bức chân dung nhân cách và trí tuệ Nguyễn Bỉnh Khiêm
Một nhân cách thanh cao, đối lập với danh lợi như nước với lửa, dứt khoát tránh xa nơi quyền quý.
Một bức chân dung trí tuệ sáng suốt, uyên thâm, vô cùng tỉnh táo, thấu hiểu quy luật cuộc đời.
 “Nhàn” còn là triết lý sống phủ nhận danh lợi, giữ cốt cách thanh cao.
Như vậy, sau khi tìm hiểu bài thơ, theo anh (chị), với Nguyễn Bỉnh Khiêm, bản chất của lối sống “nhàn” là gì?
Từ cuộc đời của Nguyễn Bỉnh Khiêm, có bạn cho rằng: Nhàn chẳng qua là do hoàn cảnh đem đến, sau khi từ chức, ông được rỗi việc quan nên có cảm giác nhàn. Ý kiến của anh (chị)?
Anh (chị) hãy tổng kết những nét đặc sắc nghệ thuật và nêu nội dung ý nghĩa của bài thơ.
III. TỔNG KẾT
III. TỔNG KẾT
Nghệ thuật:
Sử dụng phép đối, điển tích
Ngôn từ mộc mạc, tự nhiên mà có ý vị, giàu chất triết lý
III. TỔNG KẾT
2. Nội dung:
Bài thơ như lời tâm sự thâm trầm, sâu sắc, khẳng định quan niệm sống nhàn là hòa hợp tự nhiên, giữ cốt cách thanh cao, vượt lên trên danh lợi.
CỦNG CỐ
Bài thơ "Nhàn" trích từ tập thơ nào?
a. Bạch Vân am thi tập
b. Bạch Vân quốc ngữ thi
d. Các phương án (A,B,C) đều sai
c. Quốc âm thi tập
Nơi “vắng vẻ” là nơi như thế nào?
1
2
3
4
Nơi thưa thớt không có người ở
Nơi thiên nhiên rất khắc nghiệt
Nơi không có sự sống
Nơi tự làm mà ăn, không phụ thuộc vào sự ưu đãi của thiên nhiên
Cách hiểu đúng về quan niệm sống nhàn ở bài thơ trên là gì?
01
02
03
Không vất vả, cực nhọc
Xa lánh nơi quyền quí để giữ cốt cách thanh cao
Không quan tâm tới xã hôi
04
Chỉ sống riêng cho mình
Câu thơ "Thu ăn măng trúc, đông ăn giá/Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao"nói về cuộc sống như thế nào?
d. Cả ba phương án (A,B,C) đều đúng
c. Cuộc sống bình thường, tự nhiên
b. Cuộc sống vinh hoa phú quí
a. Cuộc sống khổ cực, tự nhiên, đạm bạc
THANK YOU