NHÀN
- Nguyễn Bỉnh Khiêm -
I. TIỂU DẪN (T.128)
1. Tác giả (1491- 1585)
- Hiệu Bạch Vân cư sĩ, quê Hải Phòng.
- Thông minh, uyên bác, chính trực, coi thường danh lợi, “chí để ở nhàn dật”.
2.Bài thơ
- Nhan đề do người đời sau đặt, →sự tri âm với tác giả.
- Chữ “nhàn” trong bài thơ nhằm chỉ một quan niệm, một cách xử thế.
- Xuất xứ: trích trong "Bạch Vân quốc ngữ thi ".
- Thể loại: Thất ngôn bát cú Đường luật.
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
Một mai, một cuốc, một cần câu
Thơ thẩn dầu ai vui thú nào
Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ,
Người khôn, người đến chỗ lao xao.
Thu ăn măng trúc, đông ăn giá
Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao.
Rượu, đến cội cây, ta sẽ uống
Nhìn xem phú quý tựa chiêm bao.
1.Hai câu đề
- Nhịp thơ 2/2/3 khoan thai, chắc khỏe + điệp từ “một”, NT liệt kê diễn tả trạng thái ung dung trong cuộc đời lao động (tự cấp, tự túc, tự tại) của tác giả.
- Từ láy “thơ thẩn”: diễn tả trạng thái thảnh thơi, vô sự trong lòng.
Nhàn là hòa hợp với cuộc sống lao động bình dị, vui thú điền viên. 
2.Hai câu thực
- Nơi vắng vẻ: nơi tĩnh tại của thiên nhiên, nơi thanh thản của tâm hồn.
- Chốn lao xao: chốn con người đua chen vì danh lợi.
→NT: từ láy, đối, ẩn dụ  tỉnh táo trong cách nói vui đùa ngược nghĩa: dại mà thực chất là khôn, còn khôn mà hóa dại.
Nhàn là sống an nhiên, tự tại, hòa nhập với thiên nhiên để di dưỡng tinh thần, tránh xa vòng danh lợi, bon chen→Nhân cách trong sáng, vượt lên mọi danh lợi đời thường của tác giả.
3.Hai câu luận
- Thiên nhiên: xuân, hạ, thu, đông bốn mùa tuần hoàn
- Thức ăn: măng trúc, giá → giản dị, dân dã, đạm bạc
- Sinh hoạt: tắm hồ, tắm ao → thoải mái, tự nhiên
→Nt đối, liệt kê, nhịp thơ 4/3 diễn tả sự nhịp nhàng, hòa nhập giữa con người với đất trời, thiên nhiên.
Nhàn là sống thuận theo quy luật vận động của tự nhiên, sống thanh cao, đạm bạc.
4.Hai câu kết
- Nhịp thơ 1/3/3 + điển cố →sự tự chủ trong hành động.
- Nhắc nhở người đời hãy tỉnh táo tránh xa sự cám dỗ của danh lợi, vinh hoa phú quý.
III.TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật
- Sử dụng phép đối, điển cố.
- Ngôn từ mộc mạc, tự nhiên mà ý vị, giàu chất triết lí.
2. Ý nghĩa văn bản
Bài thơ thể hiện thái độ coi thường danh lợi, luôn giữ cốt cách thanh cao trong mọi cảnh ngộ đời sống của tác giả.