TỔ VĂN
TRƯỜNG THPT NGUYỄN TẤT THÀNH
Người soạn: Hồ Nguyễn Ngọc Giáng Tuyền
Lê Thị Sen
Đặng Thị Lan Phương
NHÀN
NGUYỄN BỈNH KHIÊM
Tiết 41
ĐỌC VĂN

Kiểm tra bài cũ
Cảm hứng chủ đạo của bài thơ " Cảnh ngày hè" của Nguyễn Trãi là gì ?
Từ việc lí giải cách lựa chọn của mình, anh (chị) hãy làm nổi bật vẻ đẹp tâm hồn Nguyễn Trãi qua bài thơ.
2. Giới thiệu bài mới
Sống gần trọn thế kỉ XVI (1491- 1585), Nguyễn Bỉnh Khiêm đã chứng kiến biết bao điều bất công ngang trái, thối nát của các triều đại phong kiến việt Nam Lê, Mạc, Trịnh. Xót xa hơn ông thấy sự băng hoại của đạo đức con người:
-Còn bạc còn tiền còn đệ tử
Hết cơm hết rượu hết ông tôi.
-Đời nay những trọng người nhiều của
Bằng đến tay không ai kẻ vì
Khi làm quan ông vạch tội bọn gian thần dâng sớ xin vua chém 18 tên lộng thần. Vua không nghe, ông cáo quan về sống tại quê nhà với triết lí. " Nhàn một ngày là tiên một ngày".Để hiểu quan niệm sống "Nhàn" của Nguyễn Bỉnh Khiêm như thế nào ta đi vào tìm hiểu bài thơ "nhàn" của ông.
I. Giới thiệu
1. Tác giả
-Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 - 1585), Hiệu là Bạch Vân cư sĩ, quê ở Hải Phòng.
-Ông có nhiều đóng góp tích cực cho triều đình, đất nước ( Mạc, Trịnh)
-Ông là một người thầy nổi tiếng.
Ông là nhà thơ lớn của dân tộc, ông để lại 2 tập thơ: " Bạch Vân am thi tập"(chữ Hán), "Bạch Vân quốc ngữ thi" (chữ Nôm)
II. Đọc - Tìm hiểu văn bản
1. Đọc
Văn bản

Một mai, một cuốc, một cần câu,
Thơ thẩn dầu ai vui thú nào.
Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ,
Người khôn, người đến chốn lao xao.
Thu ăn măng trúc, đông ăn giá,
Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao.
Rượu, đến cội cây, ta sẽ uống,
Nhìn xem phú qúy tựa chiêm bao.
2. Tìm hiểu văn bản
Triết lí " sống nhàn"
+ Điệp từ "một" được tính đếm một cách rành rọt, dứt khoát, thể hiện tư thế sẵn sàng,chủ động.
+ "Thơ thẩn" thể hiện sự ung dung thanh thản
- Đó là cuộc sống đạm bạc mà thanh cao.
+ Đạm bạc: Ở những thức ăn dân dã (Măng Trúc, Giá)
Ở sinh hoạt bình thường, giản dị như người dân( tắm ao, tắm hồ)
+ Thanh cao: trong sự trở về với thiên nhiên, chan hoà với thiên nhiên.
Tác giả tìm về với cuộc sống thuần hậu, chất phác, và tự nhận mình là "Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ,
Còn Người khôn, người đến chốn lao xao"
Em hiểu như thế nào là " nơi vắng vẻ", thế nào là "chốn lao xao"
- Là nơi tĩnh lặng của thiên nhiên trong sạch.
- Là nơi thảnh thơi của tâm hồn.
- Là chốn công quyền, chốn lợi danh,. (đi liền với đó là những bon chen luồn lọt, sát phạt.)
Tác giả chọn lối sống về với thiên nhiên thuần hậu, thoát ra ngoài vòng danh lợi , để tâm hồn an nhiên khoáng đạt. Đó là "cái dại" của một nhân cách cao cả ( đây là cách nói ngược hóm hỉnh đầy ẩn ý thường gặp trong thơ của Cụ Trạng)
Làm người có dại mới nên khôn Chớ dại ngây si chớ có khôn Khôn được ích mình, đừng rẻ dại Dại thì giữ phận, chớ tranh khôn Khôn mà hiểm độc là khôn dại Dại vốn hiền lành ấy dại khôn Chớ cậy rằng khôn khinh kẻ dại Gặp thời, dại cũng hoá nên khôn. (Thơ Nôm - bài 94)
Chọn cách sống ấy, vì tác giả nhận thức phú quí tựa chiêm bao( công danh của cải. là cái không tồn tại thực, nó chỉ thoảng qua như "giấc mộng cành hoè" - điển cố văn học Trung Quốc). Còn cái tồn tại mãi là nhân cách của con người.
Tác giả quả là người có trí tuệ vô cùng tỉnh táo
Như vậy "Triết lí
sống nhàn là
kết quả của một nhân cách,
một trí tuệ lớn "
III.Tổng kết
Nhàn sống hoà hợp với tự nhiên
Phủ nhận danh lợi
Giữ cốt cách thanh cao
?
Qua tác phẩm vẻ đẹp Nguyễn Bỉnh Khiêm hiện lên như thế nào.
Bài tập kiểm tra kiến thức bài học: