NHỮNG CÂU HÁT VỀ TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG, ĐẤT NƯỚC, CON NGƯỜI
I. Tìm hiểu chung
1. Đọc, tìm hiểu chú thích
2. Phương thức biểu đạt: Biểu cảm
II. Đọc hiểu văn bản
Bài 1
Ở đâu năm cửa, nàng ơi?
Sông nào sáu khúc nước chảy xuôi một dòng?
Sông nào bên đục bên trong?
Núi nào thắt cổ bồng mà có thánh sinh?
Đền nào thiêng nhất xứ Thanh?
Ở đâu lại có cái thành tiên xây?
...
- Thành Hà Nội năm cửa, chàng ơi!
Sông Lục Đầu sáu khúc nước chảy xuôi một dòng.
Nước sông Thương bên đục bên trong,
Núi đức thánh Tản thắt cổ bồng mà lại có thánh sinh.
Đền Sòng thiêng nhất tỉnh Thanh,
Ở trên tỉnh Lạng, có thành tiên xây.
…..
¤ CÇu GiÊy
ĐỀN SÒNG
NÚI TẢN
SÔNG THƯƠNG
Ô QUAN CHƯỞNG
Đọc bài số 1 và cho biết, em đồng ý với ý kiến nào sau đây
Đáp án: b,c
Bây giờ mận mới hỏi đào
Vườn hồng có lối nhưng chưa ai vào.
Mận hỏi thì đào xin thưa
Vườn hồng có lối nhưng chưa ai vào?
1. Những địa danh phong cảnh nào được nhắc tới trong lời đối đáp của chàng trai của chàng trai và cô gái? Ở đâu ?
- Năm cửa ô Hà Nội, sông Lục Đầu, Thương, Tản Viên, Đền Sòng, tỉnh Lạng… ở miền Bắc.
Thảo luận theo bàn
2. Em hiểu gì về các địa danh phong cảnh được nhắc đến trong lời đối đáp ?
 - Đều là địa danh nổi tiếng, tiêu biểu về lịch sử, văn hóa của miền Bắc nước ta.
Thảo luận theo bàn
3. Vì sao chàng trai, cô gái lại dùng những địa danh
(với những đặc điểm của từng địa danh) như vậy để hỏi đáp?
Trai gái thử tài nhau, đo độ hiểu biết về
kiến thức địa lí, lịch sử,văn hóa.


Thảo luận theo bàn
4. Qua lời hỏi đáp em thấy chàng trai, cô gái là người như thế nào? Tình cảm của họ đối với quê hương như thế nào?
Là người hiểu biết ,lịch lãm, có vốn sống, vốn văn hóa.
Yêu quí, tự hào về quê hương đất nước giàu đẹp
Thảo luận theo bàn
5. Bài ca dao làm theo thể thơ nào? Nội dung bài ca dao?
- Lục bát biến thể -> ca ngợi vẻ đẹp phong cảnh quê hương, tình yêu, niềm tự hào về quê hương sâu sắc.
Thảo luận theo bàn
6. Gia Lai có những địa danh nổi tiếng nào về văn hóa, lịch sử mà em em biết?
- Biển Hồ, nhà tù Pleiku…
Thảo luận theo bàn
BIỂN HỒ
NHÀ PLEIKU
Bố cục: Hai phần
Bài 1
Thể thơ: Lục bát biến thể
Hình thức: Đối đáp
Tình cảm: Sự hiểu biết, niềm tự hào, tình yêu quê hương đất nước sâu sắc.
Phần đầu: Câu hỏi của chàng trai
Phần sau: Lời đáp của cô gái
Xuất hiện nhiều trong ca dao, dân ca     
Là hình thức trai gái thử tài đo độ hiểu biết kiến thức địa lí, lịch sử văn hóa.
Câu hỏi và lời đáp hướng về
địa danh ở Bắc Bộ nổi tiếng về địa lí, lịch sử, văn hoá.      
 1. Bài ca dao số 1:
   - Hỏi - đáp: Địa danh năm cửa ô Hà Nội, sông Lục Đầu, Thương, núi Tản Viên, Đền Sòng, tỉnh Lạng…
-> Địa danh nổi tiếng, tiêu biểu về lịch sử văn hóa của miền Bắc để thử tài nhau, chia sẻ sự hiểu biết về cảnh đẹp văn hoá lịch sử dân tộc.
 ->Thể thơ lục bát biến thể, hát đối đáp:
=> Thể hiện niềm tự hào, tình yêu đối với quê hương, đất nước.
 
Bài 4
Đứng bên ni đồng, ngó bên tê đồng, mênh mông bát ngát,
Đứng bên tê đồng, ngó bên ni đồng, bát ngát mênh mông
Thân em như chẽn lúa đòng đòng
Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai
Thảo luận theo bàn
Hai dòng thơ đầu
Từ ngữ , biện pháp
nghệ thuật?
Tác dụng?
Hai dòng thơ sau
Tác dụng ?
Biện pháp nghệ thuật ?
Khái quát
Tình cảm
Bài ca là lời của ai nói với ai?
Hai câu đầu
Bài 4
Tác dụng: Diễn tả sự rộng lớn, trù phú, đầy sức sống của cánh đồng.
Hai câu sau
-Lời của chàng trai thấy cánh đồng mênh mông bát ngát và cô gái mảnh mai, trẻ trung , đầy sức sống  Chàng trai ngợi ca vẻ đẹp của quê hương đất nước và cô gái  Bày tỏ tình cảm.
- Lời cô gái đứng trước cánh đồng…
NT: Câu thơ dài, từ địa phương, lục bát biến thể, điệp từ, đảo ngữ, đối xứng, từ láy…
NT: So sánh: “Thân em như chẽn lúa đòng đòng”
Tác dụng: Cho thấy hình ảnh cô gái trẻ trung, phơi phới, tràn đầy sức sống.      
2. Bài ca dao 4:
 a. Hai câu đầu: - tê, ni, mênh mông, bát ngát, …
-> Từ địa phương, câu dài, điệp từ, đảo ngữ, đối xứng, từ láy, lục bát biến thể
 => Cánh đồng lúa bạt ngàn, xanh tốt, trù phú, đầy sức sống.
b. Hai câu cuối:
Thân em - chẽn lúa đòng đòng
-> So sánh => vẻ đẹp thon thả, trẻ trung, đầy sức thanh xuân của thôn nữ.
Yêu quý, tự hào về vẻ đẹp thiên nhiên và con người quê hương.
Tin tưởng vào cuộc sống tốt đẹp của quê hương.

III. Tổng kết
Nghệ thuật
- Sử dụng kết cấu lời hỏi đáp, thường gợi nhiều hơn tả.
- Có giọng điệu tha thiết, tự hào.
- Thể thơ lục bát và lục bát biến thể.
Nội dung
Ca dao bồi đắp thêm tình cảm cao đẹp của con người đối với quê hương, đất nước.
IV. Luyện tập
Đặc điểm hình thức nổi bật của bài ca dao thứ nhất là gì?
A. Bố mẹ - Con cái
C. Thầy giáo – Học trò
D. Chàng trai – Cô gái
B. Ông bà - Cháu
Trong bài ca dao thứ nhất, ai đối đáp với ai?
Những địa danh nào được nêu trong bài ca dao thứ nhất?
Thành Hà Nội, Sông Lục Đầu, Sông Thương, Núi Đức Thánh Tản, Đền Sòng
Thành Hà Nội, Núi Đức Thánh Tản, Đền Sòng
Sông Lục Đầu, Sông Thương, Sông Hồng
Đền Tản Viên, Đền Sòng, Sông Thương, Sông Hồng
Là địa danh thiên nhiên
Là địa danh nhân tạo, mang ý nghĩa lịch sử, văn hóa
Vừa là địa danh thiên nhiên, vừa là địa danh nhân tạo, mang ý nghĩa lịch sử - văn hóa
Đều thuộc 36 phố phường
Hà Nội
Những địa danh được nêu trong bài ca dao thứ nhất có đặc điểm gì chung?
1)Đêm trăng anh mới hỏi nàng.
Tre non đủ lá đan sàng nên chăng.
- Đan sàng thiếp cũng xin vâng
Tre vừa đủ lá non chăng hởi chàng?.
3)Nam hỏi: Một trăm thứ dầu, dầu chi không ai thắp?
Một trăm thứ bắp, bắp chi chẳng ai rang?
Một trăm thứ than, than chi không ai quạt?
Một trăm thứ bạc, bạc chi bán chẳng ai mua?
Trai nam nhi anh đối đặng, gái bốn mùa xin theo
- Nữ đáp: Một trăm thứ dầu, dầu xoa không ai thắp
Một trăm thứ bắp, bắp chuối chẳng ai rang
Một trăm thứ than, than thân không ai quạt
Một trăm thứ bạc, bạc tình bán chẳng ai mua
Trai nam nhi anh đối đặng, gái bốn mùa tính sao?
2) Em ơi chi sắc hơn dao, chi sâu hơn bể, chi cao hơn trời?
- Anh ơi! Mắt sắc hơn dao, dạ sâu hơn bể, trán cao hơn trời.
Trong bài vì sao chàng trai, cô gái lại dùng những địa danh
(với những đặc điểm của từng địa danh) như vậy để hỏi đáp?      
2. Qua lời hỏi đáp em thấy chàng trai, cô gái là người như thế nào? Tình cảm của họ đối với quê hương như thế nào?
Thảo luận theo bàn